నవరాత్రి పారణ – విజయదశమి నాడు వ్రత సమాప్తి
పారణ అంటే నవరాత్రి వ్రతాన్ని విధిగా ముగించడం. ఆశ్వయుజ శుద్ధ దశమి — విజయదశమి (దసరా) నాడు అమ్మవారికి చివరి పూజ, ఉద్వాసన చేసి, నైవేద్యం పెట్టి, ఆ ప్రసాదంతో ఉపవాసాన్ని విరమిస్తారు. ఇదే రోజు జమ్మి చెట్టుకు శమీ పూజ చేసి, పెద్దల ఆశీర్వాదం తీసుకుని, కొత్త పనులు ప్రారంభిస్తారు. ఈ సంవత్సరం తేదీ, తిథి సమయాలు పైన చూడవచ్చు.
పారణ అంటే ఏమిటి?
పాడ్యమి నాడు సంకల్పం చెప్పి మొదలుపెట్టిన వ్రతాన్ని దశమి నాడు పూర్తి చేయడమే పారణ. శాస్త్రం ప్రకారం సరస్వతీ దేవిని మూలా నక్షత్రంలో ఆవాహన చేసి, శ్రవణా నక్షత్రంలో విసర్జన (ఉద్వాసన) చేయాలి; దశమి నాడు పారణ చేసి వ్రతాన్ని సంపూర్ణం చేయాలి. అంటే నవమితో పూజ ముగిసినా, వ్రతం పూర్తయ్యేది దశమి పారణతోనే.
వ్రత సమాప్తి – కలశ ఉద్వాసన విధానం
- దశమి ఉదయం తలస్నానం చేసి, పూజా స్థలాన్ని శుభ్రం చేసి, కలశం ముందు దీపం వెలిగించండి.
- గణపతిని తలచుకుని, “నవరాత్రి వ్రతాన్ని సమాప్తి చేస్తున్నాను” అని సంకల్పం చెప్పుకోండి.
- కలశంలోని అమ్మవారికి షోడశోపచారాలతో చివరి పూజ చేసి, శ్రీ దుర్గా అష్టోత్తర శతనామావళితో కుంకుమార్చన చేయండి.
- పిండివంటలు, పాయసం, పులిహోర వంటి వాటితో నైవేద్యం పెట్టి, మంగళహారతి ఇవ్వండి.
- కలశం మీద అక్షతలు వేసి, “అమ్మా, తొమ్మిది రోజులు మా పూజను స్వీకరించావు; తిరిగి నీ స్థానానికి వెళ్ళి, మళ్ళీ వచ్చే ఏడాది మా ఇంటికి రా” అని ఉద్వాసన చెప్పండి. కలశాన్ని కొద్దిగా ఉత్తర దిశగా కదిలించడం ఆచారం.
- కలశ జలాన్ని ఇంటిలో, కుటుంబ సభ్యుల మీద ప్రోక్షించి, మిగిలినది తులసి కోటలో లేదా చెట్ల మొదళ్లలో పోయండి. కొబ్బరికాయను ప్రసాదంగా వాడండి.
- మూలా నాడు పూజలో పెట్టిన పుస్తకాలను శ్రవణా నక్షత్రం నాడు (చాలాసార్లు దశమి నాటికి) ఉద్వాసన చేసి, తీసుకుని, అందులో కొంత చదవడం శుభం.
- అఖండ దీపాన్ని ఊదివేయకుండా, అది తనంతట తాను శాంతించే వరకు ఉంచండి.
పారణ ఎలా చేయాలి?
ఉద్వాసన పూజ పూర్తయ్యాక అమ్మవారికి నివేదించిన ప్రసాదాన్ని ముందుగా స్వీకరించి ఉపవాసం విరమించాలి. ఆ తర్వాత ఉల్లి వెల్లుల్లి లేని సాత్విక భోజనం చేయడం మంచిది — తొమ్మిది రోజుల ఉపవాసం తర్వాత ఒక్కసారిగా బరువైన ఆహారం తీసుకోకండి.
పారణ రోజు ఇంటికి వచ్చిన వారికి, ముత్తైదువులకు, పెద్దలకు భోజనం పెట్టడం, శక్తి కొలదీ అన్నదానం చేయడం వ్రత ఫలాన్ని పరిపూర్ణం చేస్తుంది. భక్తిపూర్వకంగా అన్నదానం చేయాలని, ఇతరులు సంతోషిస్తేనే కార్యం సంపూర్ణమవుతుందని శాస్త్రం చెబుతుంది.
తొమ్మిది రోజులు నేల మీద పడుకోవడం, ఒక్కపూట భోజనం వంటి నియమాలు కూడా పారణతోనే ముగుస్తాయి. వ్రతంలో తెలియక ఏవైనా లోపాలు జరిగి ఉంటే, చివరి పూజలో అమ్మవారిని మనస్ఫూర్తిగా క్షమించమని వేడుకుంటే చాలు — తల్లి బిడ్డల తప్పులను లెక్కపెట్టదు.
విజయదశమి, విజయ ముహూర్తం
నవరాత్రుల తర్వాతి రోజు, ఆశ్వయుజ శుద్ధ దశమి నాటి విజయ ముహూర్తం అత్యంత ప్రశస్తమైంది — అందుకే దీనిని విజయదశమి అంటారు. ప్రతిరోజూ ఎనిమిదవ ముహూర్తాన్ని విజయ ముహూర్తం అంటారు; దీని అధిదేవత అభిజిత్తు. సూర్యుడు నడినెత్తి మీదికి వచ్చే సమయానికి అటూ ఇటూ కలిపి సుమారు 48 నిమిషాల కాలం ఇది.
ఈ విజయ ముహూర్తంలోనే శ్రీరామచంద్రుడు రావణునిపై యుద్ధానికి బయలుదేరాడని వాల్మీకి రామాయణం చెబుతుంది. అజ్ఞాతవాసం ముగిశాక అర్జునుడు ఇదే ముహూర్తంలో జమ్మి చెట్టు మీద దాచిన ఆయుధాలను తీసుకుని, ఉత్తర గోగ్రహణంలో కౌరవులను జయించాడని మహాభారతం చెబుతుంది. అందుకే విజయదశమి నాడు కొత్త పని మొదలుపెడితే అది విజయవంతమవుతుందని విశ్వాసం; పిల్లలకు అక్షరాభ్యాసం, కొత్త వ్యాపారాలు, వాహన పూజలు ఈ రోజు ఎక్కువగా జరుగుతాయి.
శమీ పూజ (జమ్మి చెట్టు పూజ)
విజయదశమి సాయంత్రం జమ్మి చెట్టును దర్శించి, పసుపు కుంకుమ, పూలు, అక్షతలతో పూజించి, ప్రదక్షిణ చేస్తూ ఈ శ్లోకం చదువుతారు:
శమీ శమయతే పాపం శమీ లోహితకంటకా ।
ధారిణ్యర్జునబాణానాం రామస్య ప్రియవాదినీ ॥
అర్థం: జమ్మి (శమీ) వృక్షం పాపాలను శమింపజేస్తుంది; ఎర్రని ముళ్ళు కలది; అర్జునుని బాణాలను (ఆయుధాలను) తనలో దాచి కాపాడింది; శ్రీరామునికి ప్రియమైన మాట పలికింది — అలాంటి శమీ దేవికి నమస్కారం.
పూజ తర్వాత జమ్మి ఆకులను ‘బంగారం’గా భావించి ఇంటికి తెచ్చుకుని, పెద్దలకు ఇచ్చి కాళ్ళకు నమస్కరించి ఆశీర్వాదం తీసుకుంటారు.
తెలుగు ఇళ్లలో దసరా
విజయదశమి నాడు తెలంగాణలో జమ్మి ఆకులు పంచుకుంటూ “అలయ్ బలయ్” అని ఆలింగనం చేసుకోవడం, పాలపిట్టను చూడటం శుభంగా భావిస్తారు. బొమ్మల కొలువు పెట్టిన ఇళ్లలో దసరా రోజు సాయంత్రం ఒక బొమ్మను పడుకోబెట్టి, హారతి ఇచ్చి కొలువును ముగిస్తారు. విజయవాడ ఇంద్రకీలాద్రిపై కనకదుర్గమ్మ దసరా ఉత్సవాలు దశమితో ముగుస్తాయి; ఉత్సవాల ముగింపుగా కృష్ణానదిలో తెప్పోత్సవం జరుగుతుంది. అలంకారాల క్రమాన్ని ఆలయం ప్రతి సంవత్సరం ప్రకటిస్తుంది — ఇంద్రకీలాద్రి దసరా అలంకారాల వివరాలు చూడండి. శ్రీశైలంలో భ్రమరాంబ అమ్మవారి నవరాత్రి ఉత్సవాలు కూడా ఈ రోజుతో పూర్తవుతాయి.
దేవీ నవరాత్రుల తొమ్మిది రోజులు
- ఘటస్థాపన (కలశ స్థాపన) – పాడ్యమి, వ్రత ప్రారంభం
- 1వ రోజు – శైలపుత్రి పూజ (పాడ్యమి)
- 2వ రోజు – బ్రహ్మచారిణి పూజ (విదియ)
- 3వ రోజు – చంద్రఘంట పూజ (తదియ)
- 4వ రోజు – కూష్మాండ పూజ (చవితి)
- 5వ రోజు – స్కందమాత పూజ (పంచమి)
- 6వ రోజు – కాత్యాయని పూజ (షష్ఠి)
- 7వ రోజు – కాళరాత్రి పూజ (సప్తమి)
- 8వ రోజు – మహాగౌరి పూజ (అష్టమి, దుర్గాష్టమి)
- 9వ రోజు – సిద్ధిదాత్రి పూజ (నవమి, మహర్నవమి)
- పారణ – విజయదశమి (దశమి), వ్రత సమాప్తి
అన్ని రోజుల వివరాలు, వ్రత నియమాలు ఒకేచోట కావాలంటే దేవీ నవరాత్రుల సంపూర్ణ మార్గదర్శి చూడండి.
విజయదశమి నాడు పఠించవలసిన స్తోత్రాలు
- మహిషాసురమర్దిని స్తోత్రం (అయిగిరి నందిని)
- శ్రీ లలితా సహస్రనామ స్తోత్రం
- శ్రీ దుర్గా అష్టోత్తర శతనామావళి
- నవదుర్గలు – దుర్గాదేవి తొమ్మిది రూపాలు
ఆధారం: శ్రీ దుర్గా నిత్యారాధన — నూతలపాటి రాజేశ్వర శర్మ
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
నవరాత్రి ఉపవాసం ఎప్పుడు విరమించాలి?
కలశాన్ని ఎప్పుడు, ఎలా తీయాలి?
సరస్వతీ పూజలో పెట్టిన పుస్తకాలు ఎప్పుడు తీయాలి?
శమీ పూజ శ్లోకం ఏది?
విజయ ముహూర్తం అంటే ఏమిటి?
విజయదశమి నాడు కొత్త పని మొదలుపెట్టవచ్చా?
సంబంధిత విషయాలు
వ్యాఖ్యలు
వ్యాఖ్య రాయడానికి లాగిన్ అవ్వండి
వ్యాఖ్యలు లోడ్ అవుతున్నాయి...

