ఘటస్థాపన – దేవీ నవరాత్రి కలశ స్థాపన
ఘటస్థాపన (కలశ స్థాపన) దేవీ నవరాత్రుల ప్రారంభ కర్మ. ఆశ్వయుజ శుద్ధ పాడ్యమి ఉదయం, పంచపల్లవాలు, వస్త్రం చుట్టిన కొబ్బరికాయతో అలంకరించిన నీటి కలశాన్ని దేవీ శక్తికి ప్రతీకగా ప్రతిష్ఠించి, సంకల్పం చెప్పుకుని తొమ్మిది రోజుల వ్రతం మొదలుపెడతారు. అదే రోజు అఖండ దీపం వెలిగించి శైలపుత్రి అమ్మవారిని పూజిస్తారు. ఈ సంవత్సరం తేదీ, తిథి సమయాలు పైన చూడవచ్చు.
ఘటస్థాపన అంటే ఏమిటి?
‘ఘటం’ అంటే కలశం. శుద్ధమైన చెంబులో తీర్థజలం నింపి, మామిడి మొదలైన చిగురుటాకులు ఉంచి, పైన కొబ్బరికాయ పెట్టి, ఆ కలశాన్నే అమ్మవారి ఆసనంగా భావించి తొమ్మిది రోజులు పూజిస్తారు. విగ్రహం, పటం లేదా యంత్రం పక్కనే ఈ కలశాన్ని స్థాపిస్తారు.
కలశంలో సమస్త దేవతలు, పుణ్యతీర్థాలు కొలువై ఉంటాయని పెద్దల మాట. అందుకే నవరాత్రి పూజ అంతా ఈ కలశం ముందే జరుగుతుంది; ఉపవాసం, జపం, పారాయణం — అన్నీ ఈ స్థాపనతోనే మొదలవుతాయి.
ఘటస్థాపన ఎప్పుడు చేయాలి?
ఆశ్వయుజ శుద్ధ పాడ్యమి నాడు ఉదయం, స్నానం చేసిన తర్వాత కలశ స్థాపన చేస్తారు. పాడ్యమి తిథి ఉండగా, సాధారణంగా మధ్యాహ్నానికి ముందే చేయడం శ్రేష్ఠమని భావిస్తారు. ఈ సంవత్సరం తేదీ, పాడ్యమి ప్రారంభ-ముగింపు సమయాలు ఈ పేజీ పైభాగంలో కనిపిస్తాయి; ప్రత్యేక ముహూర్తం కావాలనుకుంటే మీ ఊరి పంచాంగం లేదా పురోహితుల సలహా తీసుకోండి.
వ్రత దీక్ష కోసం ముందురోజు, అంటే అమావాస్య నాడు ఒక్కపూట మాత్రమే భోజనం చేయాలి.
కలశ స్థాపనకు కావలసిన సామగ్రి
- శుభ్రమైన కలశం — వెండి చెంబు శ్రేష్ఠం; లేకపోతే రాగి లేదా ఇత్తడి చెంబు
- తీర్థజలం లేదా శుద్ధమైన నీరు
- పంచపల్లవాలు — మామిడి, రావి, మర్రి, మేడి, జువ్వి చెట్ల చిగురుటాకులు (దొరకకపోతే మామిడాకులు మాత్రమే)
- పీచు ఉన్న కొబ్బరికాయ, దానికి చుట్టడానికి కొత్త వస్త్రం (రవికె ముక్క)
- నవధాన్యాలు, బియ్యం / అక్షతలు
- పసుపు, కుంకుమ, గంధం, పూలు, పూలమాల
- వీలైతే కలశంలో వేయడానికి చిన్న బంగారు లేదా వెండి నాణెం, నవరత్నాలు
- అఖండ దీపం కోసం పెద్ద దీపపు కుందె, నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె, వత్తులు
- అగరుబత్తి, కర్పూరం, తమలపాకులు, వక్కలు, పండ్లు
కలశ స్థాపన విధానం (క్రమం)
- పాడ్యమి తెల్లవారుజామునే లేచి, నది, చెరువు, బావి లేదా ఇంటిలోని పవిత్ర జలంతో తలస్నానం చేయండి.
- పూజా స్థలాన్ని శుభ్రంగా అలికి, రంగుల ముగ్గులు వేసి, పీఠం ఏర్పాటు చేసి దానిపై అమ్మవారి విగ్రహం, పటం లేదా యంత్రం ఉంచండి.
- పీఠం మీద ఒక పళ్ళెంలో బియ్యం లేదా నవధాన్యాలు పరిచి, దానిపై కలశం పెట్టే చోటు సిద్ధం చేయండి.
- కలశానికి పసుపు రాసి, కుంకుమ బొట్లు పెట్టి, మెడకు దారం చుట్టండి.
- కలశంలో తీర్థజలం నింపి, కొద్దిగా పసుపు, అక్షతలు, పూలు, వీలైతే బంగారు నాణెం, రత్నాలు వేయండి.
- కలశం మూతిలో పంచపల్లవాలను (మామిడి, రావి, మర్రి, మేడి, జువ్వి చిగుళ్ళు) అమర్చండి.
- కొబ్బరికాయకు పసుపు కుంకుమ పెట్టి, కొత్త వస్త్రం చుట్టి, ఆకుల మధ్య కలశం మీద నిలపండి.
- కలశాన్ని పూలమాలతో అలంకరించి, అమ్మవారి విగ్రహం లేదా యంత్రం పక్కనే స్థిరంగా ఉంచండి.
- కలశం ముందు అఖండ దీపం వెలిగించి, మంగళవాద్యం (కనీసం గంట) మోగించండి.
- ముందు గణపతిని పూజించి, కింద ఇచ్చిన సంకల్ప శ్లోకంతో నవరాత్రి వ్రత సంకల్పం చెప్పుకుని, కలశంలో అమ్మవారిని ఆవాహన చేసి పూజ ప్రారంభించండి.
నవరాత్రి సంకల్ప శ్లోకం
కలశ స్థాపన అయిన తర్వాత సంకల్పం చెబుతూ ఈ శ్లోకం చదవాలి:
కరిష్యామి వ్రతం మాతర్నవరాత్రమనుత్తమమ్ ।
సాహాయ్యం కురు మే దేవి జగదంబ మమాఖిలమ్ ॥
అర్థం: తల్లీ! అన్నిటికంటే ఉత్తమమైన నవరాత్ర వ్రతాన్ని చేయబోతున్నాను. దేవీ! జగదంబా! ఈ వ్రతం నిర్విఘ్నంగా పూర్తి కావడానికి నాకు అవసరమైన సహాయమంతా నీవే చేయవమ్మా!
అఖండ దీపం
నవరాత్రుల మొదటి రోజు వెలిగించిన దీపాన్ని తొమ్మిది రోజులు నిరంతరం వెలుగుతూ ఉండేలా చూసుకోవడమే అఖండ దీపం. పెద్ద కుందెలో నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె పోసి, గాలి తగలని చోట, అగ్ని ప్రమాదం లేకుండా పెట్టండి. ఇంట్లో ఎవరో ఒకరు రోజూ నూనె, వత్తి సరిచూసే బాధ్యత తీసుకోవాలి. పరిస్థితుల వల్ల అఖండ దీపం కుదరకపోతే, రోజూ ఉదయం సాయంత్రం దీపారాధన చేసినా చాలు.
నవరాత్రి వ్రత నియమాలు
- అమావాస్య నాడు దీక్ష కోసం ఒక్కపూట మాత్రమే భోజనం చేయాలి.
- పాడ్యమి నుంచి నవమి వరకు వీలైతే తొమ్మిది రోజులూ, లేకపోతే చివరి మూడు రోజులైనా ఉపవాసం చేయాలి. రోజంతా ఉపవాసం గానీ, పగలు లేదా రాత్రి ఒక్కపూట భోజనం గానీ చేయవచ్చు.
- ప్రతిరోజూ తెల్లవారుజామున పవిత్ర జలాలతో స్నానం చేయాలి.
- వీలైతే రోజూ, లేకపోతే కనీసం అష్టమి నాడైనా నిష్ఠగా శ్రీదేవిని పూజించాలి.
- వీలైనవారు రోజుకు మూడుపూటలు, లేకపోతే ఒక్కపూటైనా పిండివంటలతో నైవేద్యం పెట్టాలి.
- ఈ తొమ్మిది రోజులూ నేలమీదనే పడుకోవాలి.
- ఉల్లి, వెల్లుల్లి, మాంసాహారం విడిచి సాత్విక ఆహారం తీసుకోవాలి; ఉపవాసం ఆరోగ్యం సహకరించినంత మేరకే.
ఈ రోజే శైలపుత్రి పూజ
కలశ స్థాపన పూర్తయ్యాక, అదే రోజు నవదుర్గలలో మొదటి రూపమైన శైలపుత్రి అమ్మవారిని ఎర్రని గులాబీలు, పాల మిఠాయిలతో పూజిస్తారు. ధ్యాన శ్లోకం, మంత్రం, పూర్తి విధానం కోసం శైలపుత్రి పూజ – మొదటి రోజు చూడండి.
తెలుగు ఇళ్లలో పాడ్యమి
మన ఇళ్లలో పాడ్యమి నాడే బొమ్మల కొలువు కూడా పెడతారు — మెట్లపై దేవతా బొమ్మలు, దశావతారాలు, పెళ్ళి బొమ్మలు, పల్లెటూరి బొమ్మలు అమర్చి, తొమ్మిది రోజులూ సాయంత్రం ముత్తైదువులను పిలిచి తాంబూలం ఇస్తారు. తెలంగాణలో బతుకమ్మ పండుగ ఈ రోజుల్లోనే సాగుతుంది. విజయవాడ ఇంద్రకీలాద్రిపై కనకదుర్గమ్మ దసరా ఉత్సవాలు పాడ్యమి నాడు మొదలవుతాయి; అమ్మవారు రోజుకో అలంకారంలో దర్శనమిస్తారు, ఆ క్రమాన్ని ఆలయం ప్రతి సంవత్సరం ప్రకటిస్తుంది — ఇంద్రకీలాద్రి దసరా అలంకారాల వివరాలు చూడండి. శ్రీశైలంలో భ్రమరాంబ అమ్మవారికి కూడా నవరాత్రి ఉత్సవాలు ఇదే రోజు ప్రారంభమవుతాయి.
దేవీ నవరాత్రుల తొమ్మిది రోజులు
- ఘటస్థాపన (కలశ స్థాపన) – పాడ్యమి, వ్రత ప్రారంభం
- 1వ రోజు – శైలపుత్రి పూజ (పాడ్యమి)
- 2వ రోజు – బ్రహ్మచారిణి పూజ (విదియ)
- 3వ రోజు – చంద్రఘంట పూజ (తదియ)
- 4వ రోజు – కూష్మాండ పూజ (చవితి)
- 5వ రోజు – స్కందమాత పూజ (పంచమి)
- 6వ రోజు – కాత్యాయని పూజ (షష్ఠి)
- 7వ రోజు – కాళరాత్రి పూజ (సప్తమి)
- 8వ రోజు – మహాగౌరి పూజ (అష్టమి, దుర్గాష్టమి)
- 9వ రోజు – సిద్ధిదాత్రి పూజ (నవమి, మహర్నవమి)
- పారణ – విజయదశమి (దశమి), వ్రత సమాప్తి
అన్ని రోజుల వివరాలు, వ్రత నియమాలు ఒకేచోట కావాలంటే దేవీ నవరాత్రుల సంపూర్ణ మార్గదర్శి చూడండి.
నవరాత్రుల్లో పఠించవలసిన స్తోత్రాలు
- శ్రీ దుర్గా సప్తశ్లోకీ
- అర్గళా స్తోత్రం
- శ్రీ దుర్గా కవచం
- శ్రీ దుర్గా అష్టోత్తర శతనామావళి
- నవదుర్గలు – దుర్గాదేవి తొమ్మిది రూపాలు
ఆధారం: శ్రీ దుర్గా నిత్యారాధన — నూతలపాటి రాజేశ్వర శర్మ
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
ఘటస్థాపన ఎప్పుడు చేయాలి?
కలశంలో ఏ ఆకులు పెట్టాలి?
ఘటస్థాపనకు వెండి కలశమే కావాలా?
నవరాత్రి సంకల్ప శ్లోకం ఏది?
అఖండ దీపం మధ్యలో ఆరిపోతే ఏం చేయాలి?
ఘటస్థాపన చేసిన రోజే శైలపుత్రి పూజ చేయాలా?
సంబంధిత విషయాలు
వ్యాఖ్యలు
వ్యాఖ్య రాయడానికి లాగిన్ అవ్వండి
వ్యాఖ్యలు లోడ్ అవుతున్నాయి...

