ఒక రాజు తన ముందున్న భోజనాన్ని ముట్టుకోలేకపోతున్నాడు.
నిన్నంతా ఉపవాసం ఉన్నాడు. ఉపవాసం విరమించే పవిత్ర సమయం వచ్చింది. కానీ అది చాలా తక్కువ. కొద్దిసేపట్లో అయిపోతుంది.
ఆయన అతిథి స్నానానికి నదికి వెళ్ళాడు. ఇంకా తిరిగి రాలేదు.
ఆ అతిథి దుర్వాస మహర్షి. ముల్లోకాల్లోనూ ఆయనంత ముక్కోపి లేడు.
రాజు ఇప్పుడు తింటే మహర్షిని అవమానించినట్లు. ఆగితే తన వ్రతం భంగమవుతుంది.
క్షణక్షణం సమయం జారిపోతోంది… ఆ రాజు ఏం చేస్తాడు?
ఈ రోజు నుంచి అంబరీష మహారాజు కథ మొదలవుతోంది. ఒక్క ద్వాదశి ఆయన్ని ఎలా పరీక్షించిందో ఆరు రోజుల పాటు చదువుదాం.
హరిబోధిని ద్వాదశి మహిమ
అత్రి మహర్షి అగస్త్యునికి చెప్పిన కథను వశిష్ఠుడు జనకునికి ఇంకా వినిపిస్తూనే ఉన్నాడు. అత్రి ఇలా అన్నాడు: “కార్తీక మహిమను పూర్తిగా ఎవరూ చెప్పలేరు. వినేవారికీ చెప్పేవారికీ ఎప్పటికీ తనివి తీరదు.”
ఆ తరువాత ఒక్క రోజు గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పాడు. కార్తీక శుద్ధ ద్వాదశి. దీనికే హరిబోధిని అని పేరు. “ఈ ఒక్క ద్వాదశి వ్రతం చేస్తే ఎన్నో పుణ్యనదుల్లో స్నానం చేసిన, ఎన్నో క్షేత్రాలు దర్శించిన పుణ్యం వస్తుంది.”
వ్రతం సులభమే. ఏకాదశి నాడు పూర్తి ఉపవాసం. మరునాడు ద్వాదశి నాడు స్వామికి నివేదించి భోజనం చేసి ఉపవాసం విరమించాలి. దాన్నే పారణ అంటారు.
కానీ ఒక కఠినమైన నియమం ఉంది. ద్వాదశి ఘడియలు ఉండగానే పారణ చేయాలి. ద్వాదశి ఎంత కొద్దిసేపు ఉన్నా సరే.
ఈ నియమం గుర్తుపెట్టుకోండి. కథ మొత్తం దీని చుట్టూనే తిరుగుతుంది.
అంబరీషుని ఇంటికి దుర్వాస మహర్షి
అంబరీషుడు గొప్ప రాజు. అంతకంటే గొప్ప విష్ణుభక్తుడు. ప్రతి ద్వాదశికీ ఈ వ్రతం చేసేవాడు. ఒక్కటి కూడా తప్పలేదు.
ఒకసారి ద్వాదశి చాలా కొద్దిసేపే ఉంది. అందుకే అంబరీషుడు తొందరగా పూజ ముగించాడు. బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి, సమయం దాటకముందే పారణ చేయాలని సిద్ధమయ్యాడు.
సరిగ్గా అప్పుడే… రాజభవనానికి ఒక అతిథి వచ్చాడు.
దుర్వాస మహర్షి.
ఆ పేరు తెలియని రాజు లేడు. మహా తపశ్శాలి. కానీ ఆ పేరు వినగానే అందరికీ గుర్తొచ్చేది ఒక్కటే. ఆయన కోపం.
అంబరీషుడు ఆయనకు నమస్కరించాడు. “మహర్షీ, మంచి సమయానికి వచ్చారు. ఈ రోజు ద్వాదశి పారణకు నా అతిథిగా ఉండండి.”
“సరే,” అన్నాడు దుర్వాసుడు. “దగ్గర్లోని నదిలో స్నానం చేసి వస్తాను.” అని నది వైపు నడిచాడు.
రాజు ఎదురుచూశాడు.
భోజనం సిద్ధంగా ఉంది. బ్రాహ్మణులు ఎదురుచూస్తున్నారు. ద్వాదశి ఘడియలు జారిపోతున్నాయి.
దుర్వాసుడు తిరిగి రాలేదు.
రెండు ధర్మాల మధ్య చిక్కుకున్న రాజు
అంబరీషుని మనసు రెండుగా చీలిపోయింది.
“నేనే ఆయన్ని పిలిచాను. అతిథి కంటే ముందు నేను తింటే బ్రాహ్మణుణ్ణి అవమానించినట్లే. గృహస్థుకు అది మహాపాపం. పైగా ఈ మునికి కోపం ఎక్కువ. శపిస్తాడు.”
“కానీ ఎదురుచూస్తే ద్వాదశి దాటిపోతుంది. వ్రతం భంగమవుతుంది. ఏకాదశి ఉపవాసం వృథా అవుతుంది. శ్రీ మహావిష్ణువుకు అప్రియం అవుతుంది. ఈ నియమం తప్పితే ఎన్నో జన్మల పుణ్యం పోతుంది. దానికి ప్రాయశ్చిత్తమే లేదు.”
అప్పుడు ఆయన మనసులో ఇంకో ఆలోచన వచ్చింది.
“బ్రాహ్మణ శాపం అంటే భయమే. కానీ హరిభక్తిని పోగొట్టుకోవడం అంతకంటే భయం. శాపం వస్తే శ్రీ హరే నన్ను కాపాడతాడు.”
పండితుల సభలో ధర్మ చర్చ
అయినా ఒక్కడే నిర్ణయం తీసుకోలేదు. ఇది చాలా సూక్ష్మమైన ధర్మ సమస్య. అందుకే తన ఆస్థాన పండితులను పిలిపించాడు.
“చెప్పండి. ఏది ధర్మం?”
పండితులు తమలో తాము చర్చించుకున్నారు.
కొందరు అన్నారు: “అతిథి తినకుండా గృహస్థు తినకూడదు. గుమ్మం దగ్గరికి వచ్చినవాడు ఎంత సామాన్యుడైనా సరే. ఇక దుర్వాసుడి లాంటి మహర్షి అయితే చెప్పేదేముంది? ఆయన్ని అవమానిస్తే సంపదా పోతుంది, కీర్తీ పోతుంది, ప్రాణమే పోవచ్చు.”
మరికొందరు అన్నారు: “కానీ వస్తానని చెప్పి సమయానికి రాకపోవడం దుర్వాసుడి తప్పే కదా.”
“ద్వాదశి పారణ తప్పితే ఏకాదశి ఉపవాసమే వృథా.”
రెండూ పెద్ద దోషాలే. రెండింటికీ ప్రాయశ్చిత్తం లేదు. ఏది చిన్నదో తేల్చలేకపోయారు. ఎటు చేసినా కీడే.
ఒకరి ముఖం ఒకరు చూసుకుంటూ మౌనంగా ఉండిపోయారు.
బయట ద్వాదశి ఘడియలు అయిపోతున్నాయి.
ఈ అధ్యాయం మనల్ని కోరేది
గమనించండి. అంబరీషుడు ఏ తప్పూ చేయలేదు. వ్రతం చేశాడు. అతిథిని ఆదరించాడు. అయినా రెండు ధర్మాల మధ్య చిక్కుకున్నాడు. కార్తీక ద్వాదశి అంత విలువైనది. దాన్ని వదులుకోవడం కంటే దుర్వాసుడి కోపాన్ని ఎదుర్కోవడానికే ఒక మహారాజు సిద్ధపడ్డాడు.
ఈ అధ్యాయం చెప్పే ఆచరణ ఇది. ఏకాదశి ఉపవాసం చేస్తే, ద్వాదశి ఘడియలు ఉండగానే పారణ చేయండి. ద్వాదశి ఎంత కొద్దిసేపు ఉన్నా సరే. అది ఎప్పటిదాకా ఉందో పంచాంగంలో చూసుకోండి.
ఇంకా చదవండి
- కార్తీక పురాణం – 30 రోజుల కథలు
- ముందు అధ్యాయం: కార్తీక పురాణం 23వ అధ్యాయం – పురంజయుని శ్రీరంగ యాత్ర
- మొదటి అధ్యాయం: కార్తీక పురాణం 1వ అధ్యాయం – ప్రతి నీటిలో గంగ
- కార్తీక మాసం ఎందుకు అంత పవిత్రం? ప్రాముఖ్యత, ముఖ్య రోజులు
- దీపం ఎందుకు వెలిగిస్తాం? దీపారాధన అర్థం, నియమాలు
- ఇంట్లో తులసి పూజ ఎలా చేయాలి? విధానం, నియమాలు