దీపం ఎందుకు వెలిగిస్తాం? దీపారాధన అర్థం, నియమాలు

మనం దీపం వెలిగించేది చీకటిని తొలగించే వెలుగును, అజ్ఞానాన్ని తొలగించే జ్ఞానాన్ని భగవంతుని రూపంగా ఆరాధించడానికి. చాలా తెలుగు ఇళ్లలో ఆవు నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనెతో, తెల్లని పత్తి వత్తులు రెండు కలిపి, ఉదయం మరియు సాయంత్రం సంధ్యా సమయంలో దీపారాధన చేస్తారు. నూనె, వత్తుల సంఖ్య, దిక్కు విషయంలో కుటుంబాల ఆచారాలు కొద్దిగా మారుతాయి.

దీపం వెలిగించడం వెనుక అర్థం ఏమిటి?

సనాతన సంప్రదాయంలో దీపాన్ని కేవలం వెలుగునిచ్చే వస్తువుగా కాక, దైవ సాక్షిగా చూస్తారు. ఏ పూజ అయినా, వ్రతం అయినా, శుభకార్యం అయినా దీపం వెలిగించకుండా మొదలుపెట్టరు. దీపపు జ్వాల ఎప్పుడూ పైకే లేస్తుంది – మన ఆలోచనలు కూడా ఉన్నతంగా ఉండాలనే సందేశం అందులో ఉందని పెద్దలు వివరిస్తారు. నూనె మనలోని వాసనలకు, వత్తి అహంకారానికి సంకేతమని, అవి కాలుతూ వెలుగు ఇచ్చినట్లే మనం కూడా అహంకారాన్ని కరిగించి జ్ఞానాన్ని పొందాలని ఒక ప్రసిద్ధ వివరణ ఉంది.

ఇంట్లో రోజూ దీపం వెలగడం శుభానికి, లక్ష్మీ కటాక్షానికి సంకేతమని భావిస్తారు. అందుకే సాయంత్రం సంధ్యా సమయంలో ఇంటి గుమ్మం దగ్గర లేదా తులసి కోట వద్ద దీపం పెట్టే ఆచారం చాలా కుటుంబాల్లో ఉంది. కార్తీక మాసంలో దీపదానం, ఆకాశదీపం వంటి ఆచారాలు దీపానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను మరింత స్పష్టం చేస్తాయి.

దీపానికి ఏ నూనె వాడాలి?

సాధారణంగా వంటకు వాడిన నూనెను గానీ, మిగిలిపోయిన నూనెను గానీ దీపానికి వాడకూడదని పెద్దలు చెబుతారు. నూనె శుభ్రంగా, ప్రత్యేకంగా దీపానికే ఉంచినదై ఉండాలి. ఏ నూనె వాడాలో స్పష్టత లేకపోతే నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె సురక్షితమైన ఎంపిక.

వత్తులు – రకాలు, ఎన్ని వత్తులు వేయాలి?

వత్తుల రకాలు

• తెల్లని పత్తి వత్తులు: అన్ని ఇళ్లలో రోజూ వాడేవి.
• తామర కాడ వత్తులు: కొన్ని కుటుంబాలు ప్రత్యేక పూజల్లో, లక్ష్మీ ఆరాధనలో వాడతారు.
• అరటి నార వత్తులు: కొన్ని ప్రాంతాల్లో ప్రత్యేక వ్రతాలకు వాడే ఆచారం ఉంది.
• పసుపు లేదా ఎరుపు రంగు వత్తులు: కొన్ని కుటుంబాలు అమ్మవారి పూజల్లో వాడతారు.

వత్తుల సంఖ్య

తెలుగు ఇళ్లలో రెండు వత్తులను కలిపి ఒకే జ్వాలగా వెలిగించడం చాలా సాధారణమైన ఆచారం. కొందరు రెండు వేర్వేరు జ్వాలలు, కొందరు పంచముఖ దీపంలో ఐదు వత్తులు వెలిగిస్తారు. ఐదు ముఖాల దీపం పండుగల్లో, విశేష పూజల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. వత్తుల సంఖ్యకు వేర్వేరు ఫలితాలు ఉన్నాయని ప్రజల్లో అనేక నమ్మకాలు ఉన్నాయి; అవి ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతాయి కాబట్టి మీ కుటుంబ ఆచారాన్ని అనుసరించండి.

దీపం ఏ దిక్కుకు ఉండాలి?

చాలా కుటుంబాల్లో దీపపు జ్వాల తూర్పు దిక్కుకు ఉండేలా పెడతారు. ఉత్తర దిక్కు కూడా శుభప్రదంగా భావిస్తారు. దక్షిణ దిక్కుకు జ్వాల ఉండకుండా చూసే ఆచారం చాలా ఇళ్లలో ఉంది. దీపాన్ని నేలపై నేరుగా కాకుండా ఒక పళ్ళెం, పీట లేదా బియ్యం పరిచిన పళ్ళెంపై ఉంచడం ఆచారం. ఇది గౌరవానికి సంకేతమే కాక, నూనె కారకుండా భద్రతకు కూడా మంచిది.

దీపారాధన ఎప్పుడు చేయాలి?

సాయంత్రం దీపం వెలిగించడాన్ని సంధ్యా దీపం అంటారు. ఈ సమయంలో ఇంట్లో ప్రశాంతంగా ఉండడం, దేవుని నామం స్మరించడం మంచిదని పెద్దలు చెబుతారు.

దీపం వెలిగించే సరైన విధానం

1. కుందిని శుభ్రం చేసి, పసుపు–కుంకుమ బొట్లు పెట్టాలి.
2. కుందిని పళ్ళెం లేదా పీటపై ఉంచాలి.
3. నూనె లేదా నెయ్యి పోసి, వత్తులను నూనెలో బాగా నానబెట్టాలి.
4. అగ్గిపుల్లతో గానీ, మరో చిన్న దీపంతో గానీ వెలిగించాలి. చాలా కుటుంబాల్లో అగరుబత్తితో దీపం వెలిగించరు.
5. దీపానికి పువ్వు, అక్షతలు సమర్పించి నమస్కరించి దీపారాధన శ్లోకం చెప్పాలి.
6. పూజ తర్వాత దీపాన్ని నోటితో ఊది ఆర్పకూడదు. నూనె అయిపోయే వరకు వెలగనివ్వడం లేదా పువ్వుతో మెల్లగా శాంతింపజేయడం ఆచారం.

భద్రత: దీపాన్ని కర్టెన్లు, కాగితాలు, పిల్లలకు అందుబాటులో ఉండే చోట్ల నుంచి దూరంగా ఉంచండి. ఇంట్లో ఎవరూ లేనప్పుడు దీపం గమనించకుండా వదిలేయకపోవడం మంచిది.

దీపారాధన శ్లోకం మరియు దాని అర్థం

దీపం వెలిగించేటప్పుడు ఇళ్లలో విస్తృతంగా చెప్పే శ్లోకం ఇది:

శుభం కరోతి కల్యాణం ఆరోగ్యం ధనసంపదః

శత్రుబుద్ధి వినాశాయ దీపజ్యోతిర్నమోఽస్తుతే

భావం: శుభాన్ని, కల్యాణాన్ని, ఆరోగ్యాన్ని, ధన సంపదను ఇచ్చే, మనలోని శత్రు భావనను (ద్వేష బుద్ధిని) నశింపజేసే ఓ దీప జ్యోతి, నీకు నమస్కారం. ఇక్కడ శత్రువు అంటే బయటి వ్యక్తి కంటే మనలోని ద్వేషం, చెడు ఆలోచన అని పెద్దలు వివరిస్తారు. శ్లోకం రాకపోతే దీపానికి నమస్కరించి భగవంతుని నామాన్ని స్మరించినా చాలు.

ముఖ్యాంశాలు

• దీపం జ్ఞానానికి, శుభానికి, దైవ సాన్నిధ్యానికి సంకేతం.
• ఆవు నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనె అత్యంత సాధారణ, సురక్షిత ఎంపికలు.
• రెండు పత్తి వత్తులు కలిపి వెలిగించడం తెలుగు ఇళ్లలో సాధారణం; పండుగల్లో పంచముఖ దీపం.
• జ్వాల తూర్పు లేదా ఉత్తర దిక్కుకు ఉండేలా చూస్తారు.
• ఉదయం పూజలో, సాయంత్రం సంధ్యా సమయంలో దీపారాధన చేయడం ఆచారం.
• దీపాన్ని నోటితో ఊది ఆర్పరు; భద్రత విషయంలో జాగ్రత్త వహించండి.