ఛఠ్ పూజ 2026 నవంబర్ 15, ఆదివారం. ఇది సూర్యుడికీ, పిల్లలను కాపాడే ఛఠీ మైయాకూ చేసే నాలుగు రోజుల వ్రతం. ఇందులో ఇంకే పండుగకూ లేని ఒక ఆచారం ఉంది. మొదటి అర్ఘ్యం అస్తమించే సూర్యుడికి, రెండోది మరుసటి ఉదయం ఉదయించే సూర్యుడికి.
సాయంత్రం అయిదు గంటల వేళ నది ఒడ్డును ఊహించుకోండి. లక్షల మంది నడుము లోతు నీళ్ళలో నిలబడి ఉంటారు. అందరి చూపూ పడమటి వైపే. వాళ్ళలో చాలామంది ముప్పై గంటలకు పైగా ఒక్క చుక్క నీళ్ళు కూడా తాగి ఉండరు. ఎవరి చేతిలోనూ విగ్రహం ఉండదు. నది, సూర్యుడు, వెదురు చేటలో పండ్లు ఉంటే చాలు ఈ పండుగకు.
అస్తమించే సూర్యుడికి ముందు ఎందుకు? అర్ఘ్యం సూర్యుడికైతే, ప్రతి పాటలోనూ వినిపించే ఆ అమ్మ ఎవరు? ఈ ప్రశ్నలకు ఒక్కొక్కటిగా జవాబు చూద్దాం.
ఈ కథ వీడియో (ఆంగ్లంలో)
ఛఠ్ పూజ 2026 తేదీలు
| రోజు | తేదీ | ఏం జరుగుతుంది |
|---|---|---|
| 1. నహాయ్ ఖాయ్ | శుక్రవారం, 13 నవంబర్ | నదిలో స్నానం, ఇల్లంతా శుభ్రం, ఒక్క పూట భోజనం (అన్నం, సొరకాయ కూర, శనగపప్పు) |
| 2. ఖర్నా | శనివారం, 14 నవంబర్ | పగలంతా ఉపవాసం; సూర్యాస్తమయం (సాయంత్రం సుమారు 4:57) తర్వాత బెల్లం పాయసం, రొట్టె నైవేద్యం; ఆ తర్వాత నిర్జల వ్రతం మొదలు |
| 3. సంధ్యా అర్ఘ్యం | ఆదివారం, 15 నవంబర్ | ముఖ్యమైన రోజు. అస్తమించే సూర్యుడికి సాయంత్రం అర్ఘ్యం, సాయంత్రం సుమారు 4:57 |
| 4. ఉషా అర్ఘ్యం | సోమవారం, 16 నవంబర్ | ఉదయించే సూర్యుడికి ఉదయం అర్ఘ్యం, ఉదయం సుమారు 6:11; వ్రత సమాప్తి |
సూర్యోదయ, సూర్యాస్తమయ సమయాలు మీ ఊరిని బట్టి మారతాయి, అర్ఘ్యం ఆ సమయానికే ఇస్తారు. పై సమయాలు సుమారు మాత్రమే. మీ ఊరి సమయాలను పంచాంగం పేజీలో చూడండి. తిథి సమయాలు ఛఠ్ పూజ పండుగ పేజీలో ఉన్నాయి.
"ఛఠ్" అంటే ఏమిటి?
సంస్కృతంలో ఆరవ తిథిని "షష్ఠి" అంటారు. ఆ మాటే హిందీ, భోజపురి భాషల్లో "ఛఠ్" అయింది. ఛఠ్ అంటే ఆరవది. కార్తీక మాసం శుక్ల పక్ష షష్ఠి నాడు ఈ పూజ చేస్తారు. అంటే దీపావళి తర్వాత వచ్చే రోజుల్లో.
బీహార్, ఝార్ఖండ్, తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లో, నేపాల్ దేశంలో ఇది అన్నిటికన్నా పెద్ద పండుగ. అక్కడ దీన్ని "మహాపర్వం" అంటారు.
ఛఠీ మైయా ఎవరు?
దీనికి జవాబు దేవీ భాగవతంలో ఉంది. బ్రహ్మవైవర్త పురాణంలో కూడా ఇదే కథ ఉంది.
ప్రియవ్రతుడు, ఊపిరి లేని బిడ్డ
పూర్వం ప్రియవ్రతుడు అనే మహారాజు ఉండేవాడు. స్వాయంభువ మనువు కొడుకు. ఆయన భార్య మాలిని. రాజ్యం ఉంది, సంపద ఉంది, కీర్తి ఉంది. కానీ ఆ ఇంట్లో పసిపాప ఏడుపు మాత్రం లేదు. ఏళ్ళు గడిచినా వాళ్ళకు సంతానం కలగలేదు.
అప్పుడు కశ్యప మహర్షి వచ్చి, రాజు చేత పుత్రకామేష్టి యాగం చేయించాడు. యాగంలో వచ్చిన ప్రసాదాన్ని రాణికి ఇచ్చాడు. రాణి గర్భవతి అయింది. రాజ్యమంతా పండుగ చేసుకుంది.
నెలలు నిండాయి. ఒక మగబిడ్డ పుట్టాడు, బంగారంలా మెరిసిపోతున్నాడు. కానీ ఆ బిడ్డ ఏడవలేదు, కదలలేదు, ఊపిరి తీయలేదు. బిడ్డ ప్రాణం లేకుండా పుట్టాడు. రాణి స్పృహ తప్పి పడిపోయింది. అంతఃపురమంతా ఏడుపులతో నిండిపోయింది.
ప్రియవ్రతుడు ఆ పసిబిడ్డను తన చేతుల్లోకి తీసుకుని ఒక్కడే శ్మశానానికి నడిచాడు. బిడ్డను గుండెకు హత్తుకుని అక్కడే కూర్చుండిపోయాడు. "ఈ బిడ్డ లేని బ్రతుకు నాకెందుకు" అనుకున్నాడు. తను కూడా ప్రాణం విడిచిపెట్టడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
సరిగ్గా అప్పుడు ఆకాశంలో ఒక వెలుగు కనిపించింది. మణులతో మెరిసే ఒక విమానం కిందికి దిగింది. అందులో ఒక దేవి కూర్చుని ఉంది. తెల్లని చంపక పువ్వు లాంటి రంగు, ప్రశాంతమైన చిరునవ్వు. ఆమెను చూస్తేనే అమ్మను చూసినట్టు ఉంది.
రాజు బిడ్డను నేల మీద పడుకోబెట్టి, లేచి నిలబడి చేతులు జోడించాడు. "అమ్మా! నువ్వు ఎవరు?" అని అడిగాడు. ఆ దేవి ఇలా అంది:
"రాజా! నేను బ్రహ్మదేవుడి మానస పుత్రికను. నా పేరు దేవసేన. మూల ప్రకృతిలో ఆరవ అంశ నుంచి పుట్టాను. అందుకే నన్ను షష్ఠీ దేవి అంటారు. బిడ్డలు లేనివారికి బిడ్డలను ఇస్తాను. పుట్టిన ప్రతి పసిబిడ్డ పక్కనా ఉండి కాపాడతాను."
అలా అంటూ ఆమె ఆ పసిబిడ్డను తన చేతుల్లోకి తీసుకుంది. ఒక్క క్షణం. ఆ బిడ్డ కళ్ళు తెరిచాడు, చిన్నగా నవ్వాడు. ప్రియవ్రతుడికి నోట మాట రాలేదు. కళ్ళ వెంట నీళ్ళు కారిపోతున్నాయి.
దేవి అడిగిన మాట
కానీ కథ ఇక్కడితో అయిపోలేదు. దేవి ఆ బిడ్డను ఎత్తుకుని తిరిగి ఆకాశం వైపు బయలుదేరింది. రాజు గుండె ఆగిపోయినంత పనయింది. చేతికి వచ్చిన బిడ్డ మళ్ళీ దూరమవుతున్నాడు. ఆయన నేల మీద పడి దేవిని స్తుతించాడు. "అమ్మా! నా బిడ్డను నాకు ఇవ్వు" అని వేడుకున్నాడు.
అప్పుడు దేవి ఆగి ఇలా అంది: "రాజా! నువ్వు మూడు లోకాలకూ రాజువి. నా పూజను అన్ని లోకాలలో జరిపించు. నువ్వూ చెయ్యి. అప్పుడు ఈ బిడ్డను నీకు ఇస్తాను. ఇతడు సువ్రతుడు అనే పేరుతో గొప్ప రాజు అవుతాడు."
ప్రియవ్రతుడు మాట ఇచ్చాడు. దేవి బిడ్డను ఆయన చేతుల్లో పెట్టి అంతర్ధానమైంది. రాజు ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు. ఆ రోజు నుంచి శుక్ల పక్ష షష్ఠి నాడు షష్ఠీ దేవికి పూజ జరిపించాడు. బిడ్డ పుట్టిన ఆరో రోజున ఆమెను పూజించాలని కూడా చాటించాడు.
కార్తికేయుడి భార్య దేవసేన
ఆ దేవి చెప్పిన పేరు గుర్తు చేసుకోండి: దేవసేన. శివపార్వతుల కుమారుడు కార్తికేయుడి భార్య దేవసేన. కార్తికేయుడిని ఒక్కో చోట ఒక్కో పేరుతో పిలుస్తారు. స్కందుడు, కుమారస్వామి, సుబ్రహ్మణ్యుడు, మురుగన్. ఆయన పక్కన నిలబడే అమ్మవారే దేవసేన. షష్ఠీ దేవి స్కందుడి భార్య అని పురాణమే చెబుతోంది.
ఆ షష్ఠీ దేవినే బీహార్ ప్రజలు ప్రేమగా "ఛఠీ మైయా" అని పిలుస్తారు. మైయా అంటే అమ్మ. అంటే ఛఠీ మైయా అంటే పసిబిడ్డలను కాపాడే షష్ఠీ దేవి. ప్రతి శుక్ల పక్ష షష్ఠికీ ఆమెను పూజించాలని పురాణం చెబుతుంది. అందులో కార్తీక షష్ఠి, అంటే ఛఠ్, ఆ పూజను అత్యంత ఘనంగా చేసే రోజు.
అమ్మ పూజలో సూర్యుడు ఎందుకు?
దీనికి జవాబు మహాభారతంలో, వన పర్వంలో ఉంది. పాండవులు జూదంలో అంతా పోగొట్టుకుని అడవికి బయలుదేరారు. వాళ్ళ వెంట ఎంతోమంది ఋషులు, బ్రాహ్మణులు కూడా వచ్చారు. వాళ్ళందరికీ అన్నం పెట్టాలి. కానీ ధర్మరాజు చేతిలో ఒక్క గింజ కూడా లేదు.
అప్పుడు పాండవుల గురువు ధౌమ్యుడు ఇలా చెప్పాడు: "రాజా! వాన కురిపించేది సూర్యుడు. పంట పండించేది సూర్యుడు. లోకంలో ప్రతి ప్రాణికీ అన్నం పెట్టేది సూర్యుడే. ఆయన్ని ప్రార్థించు."
ధర్మరాజు నదిలో నిలబడి సూర్యుణ్ణి నూట ఎనిమిది పేర్లతో స్తుతించాడు. సూర్యుడు ప్రత్యక్షమై ఒక పాత్ర ఇచ్చాడు. దాని పేరు అక్షయపాత్ర. ఎంతమందికి వడ్డించినా ఆ పాత్రలో అన్నం తరగదు. ఆ రోజు నుంచి అడవిలో ఉన్నా పాండవుల ఇంట ఎవరూ ఆకలితో వెళ్ళలేదు.
ఈ కథ ఒక సాధారణ మాట చెబుతోంది. మనం తినే ప్రతి ముద్ద వెనుక సూర్యుడు ఉన్నాడు. ఆయన లేకపోతే పంట లేదు, నీరు లేదు, మనమూ లేము. అందుకే ఛఠ్ పూజలో ఇద్దరినీ కలిపి పూజిస్తారు. బ్రతుకు ఇచ్చే సూర్యుణ్ణి, బిడ్డలను కాపాడే అమ్మను. అర్ఘ్యం సూర్యుడికి. పాటలు అమ్మకు.
ఛఠ్ అస్తమించే సూర్యుడితో ఎందుకు మొదలవుతుంది?
లోకం ఎప్పుడూ ఎదిగేవాడికే దండం పెడుతుంది. పదవిలో ఉన్నవాడికి, గెలిచినవాడికి, ఉదయించే సూర్యుడికి. ఈ పండుగ మాత్రం ముందు అస్తమించే సూర్యుడి ముందు తల వంచుతుంది. రోజంతా వెలుగు ఇచ్చి, అలసి వెళ్ళిపోతున్నవాడికి ముందు కృతజ్ఞత చెబుతుంది.
ఆ తర్వాత రాత్రంతా వేచి ఉంటుంది. మళ్ళీ అదే నీళ్ళలో నిలబడి, ఉదయించే సూర్యుడికి రెండో అర్ఘ్యం ఇస్తుంది. అస్తమించినవాడు మళ్ళీ ఉదయిస్తాడు. చీకటి తర్వాత వెలుగు వస్తుంది. ఈ నమ్మకమే ఛఠ్ పూజ.
నాలుగు రోజుల వ్రతం, రోజు రోజుకూ
మొదటి రోజు, నహాయ్ ఖాయ్ (శుక్రవారం, నవంబర్ 13)
అంటే స్నానం చేసి తినడం. వ్రతం చేసేవాళ్ళు నదిలో స్నానం చేస్తారు, ఇల్లంతా శుభ్రం చేస్తారు. ఆ రోజు ఒక్క పూట మాత్రమే తింటారు. అన్నం, సొరకాయ కూర, శనగపప్పు. ఉల్లి, వెల్లుల్లి ఉండవు.
రెండో రోజు, ఖర్నా (శనివారం, నవంబర్ 14)
పగలంతా ఉపవాసం. సూర్యాస్తమయం అయ్యాక బెల్లం పాయసం, రొట్టె నైవేద్యం పెట్టి అదే తింటారు. ఆ ముద్ద తిన్న క్షణం నుంచి అసలు వ్రతం మొదలవుతుంది. దాదాపు ముప్పై ఆరు గంటలు. అన్నం లేదు, నీళ్ళు కూడా లేవు.
మూడో రోజు, సంధ్యా అర్ఘ్యం (ఆదివారం, నవంబర్ 15)
సాయంత్రం అర్ఘ్యం. ఇదే ముఖ్యమైన రోజు. కుటుంబమంతా నది ఒడ్డుకు నడుస్తుంది. వెదురు చేటలో పండ్లు, చెరకు గడలు, "ఠేకువా" అనే ప్రసాదం పెడతారు. ఠేకువా అంటే గోధుమపిండి, బెల్లం, నెయ్యితో చేసే తీపి పిండివంట. వ్రతం చేసేవాళ్ళు నీళ్ళలో నిలబడి అస్తమించే సూర్యుడికి పాలు, నీళ్ళతో అర్ఘ్యం ఇస్తారు.
నాలుగో రోజు, ఉషా అర్ఘ్యం (సోమవారం, నవంబర్ 16)
తెల్లవారుజామున అర్ఘ్యం. చీకటి ఉండగానే మళ్ళీ నది దగ్గరికి వస్తారు. చలిలో, నీళ్ళలో నిలబడి సూర్యుడి కోసం ఎదురుచూస్తారు. మొదటి కిరణం కనిపించగానే రెండో అర్ఘ్యం ఇస్తారు. అప్పుడు ప్రసాదం తిని వ్రతం ముగిస్తారు.
ఛఠ్ పూజ ఎవరైనా చేయవచ్చా?
సంప్రదాయంలో ఈ పూజకు పూజారి అక్కరలేదు, విగ్రహం అక్కరలేదు, ఖరీదైన సామగ్రి అక్కరలేదు. నది, సూర్యుడు, వెదురు చేట, పొలంలో పండిన పండ్లు. అంతే. ధనవంతుడైనా, పేదవాడైనా ఒకే నీళ్ళలో పక్కపక్కనే నిలబడతారు. ఎక్కువగా ఇంటి ఆడవాళ్ళే ఈ వ్రతం చేస్తారు. చాలాచోట్ల మగవాళ్ళు కూడా చేస్తారు. ఒక కోరిక మాత్రం అందరిదీ ఒకటే. "అమ్మా! నా బిడ్డలు చల్లగా ఉండాలి."
నిండు మనసుతో ఎవరైనా ఈ పూజ చేయవచ్చు. కానీ పూర్తి వ్రతం చాలా కఠినం. అది ఆ సంప్రదాయంలో పెరిగినవాళ్ళు పెద్దల దగ్గర నేర్చుకుని చేసేది. ఆరోగ్యం సహకరించనివాళ్ళు నీళ్ళు కూడా మానేసే ఉపవాసం జోలికి పోకూడదు.
అందరూ చేయగల చిన్న అర్ఘ్యం
షష్ఠి నాడు సాయంత్రం, అంటే ఈ ఏడాది ఆదివారం నవంబర్ 15న, మీ ఇంటి పైకప్పు మీదకో, దగ్గరలోని నది ఒడ్డుకో వెళ్ళండి. మీరు ప్రపంచంలో ఎక్కడ ఉన్నా సరే. సూర్యుడు అందరికీ ఒక్కడే. ఒక చెంబులో నీళ్ళు తీసుకోండి. అస్తమించే సూర్యుడికి ఎదురుగా నిలబడి ఆ నీళ్ళు అర్ఘ్యంగా వదలండి. మరుసటి రోజు తెల్లవారుజామున ఉదయించే సూర్యుడికి ఇంకోసారి.
ఆ సమయంలో ఛఠీ మైయాను తలచుకోండి. మీ పిల్లల పేర్లు చెప్పి నమస్కరించండి. శ్మశానంలో ఏడుస్తున్న ఒక తండ్రి చేతుల్లో బిడ్డను తిరిగి పెట్టిన అమ్మ ఆమె. మన బిడ్డలను కూడా చల్లగా చూస్తుందని సంప్రదాయం నమ్ముతుంది.
జై ఛఠీ మైయా.