నమస్కారం

స

శ్రీ సరస్వతీ దశశ్లోకీ స్తుతిః

సంపాదకత్వం: నవీకరణ
స్తోత్రం
0 వీక్షణలు

శ్రీ సరస్వతీ దశశ్లోకీ స్తుతిః

ఋషయ ఊచుః |
కథం సారస్వతప్రాప్తిః కేన ధ్యానేన సువ్రత |
మహాసరస్వతీ యేన తుష్టా భవతి తద్వద || 1 ||

అశ్వలాయన ఉవాచ |
శృణ్వంతు ఋషయః సర్వే గుహ్యాద్గుహ్యతమం మహత్ |
దశశ్లోకీస్తుతిమిమాం వదామి ధ్యానపూర్వకం || 2 ||

ధ్యానం –
అంకుశం చాక్షసూత్రం చ పాశం పుస్తం చ ధారిణీం |
ముక్తాహారైః సమాయుక్తాం దేవీం ధ్యాయేచ్చతుర్భుజాం || 3 ||

సితేన దర్పణాభేన వక్త్రేణ పరిభూషితాం |
సుస్తనీం వేదిమధ్యాం తాం చంద్రార్ధకృతశేఖరాం || 4 ||

జటాకలాపసంయుక్తాం పూర్ణచంద్రనిభాననాం |
త్రిలోచనీం మహాదేవీం స్వర్ణనూపురధారిణీం || 5 ||

కటకస్వర్ణరత్నాఢ్యమహావలయభూషితాం |
కంబుకంఠీం సుతామ్రోష్టీం సర్వాభరణభూషితాం || 6 ||

కేయూరైర్మేఖలాద్యైశ్చ ద్యోతయంతీం జగత్త్రయం |
శబ్దబ్రహ్మారణిం ధ్యాయేద్ధ్యానకామః సమాహితః || 7 ||

వక్ష్యే సారస్వతం స్తోత్రం వాక్ప్రవృత్తికరం శుభం |
లక్ష్మీవివర్ధనం చైవ వివాదే విజయప్రదం || 8 ||

పరబ్రహ్మాత్మికాం దేవీం భుక్తిముక్తిఫలప్రదాం |
ప్రణమ్య స్తౌమి తామేవ జ్ఞానశక్తిం సరస్వతీం || 9 ||

స్తుతిః –
యా వేదాంతోక్తతత్త్వైకస్వరూపా పరమార్థతః |
నామరూపాత్మికా వ్యక్తా సా మాం పాతు సరస్వతీ || 10 ||

యా సాంగోపాంగవేదేషు చతుర్ష్వేకైవ గీయతే |
అద్వైతా బ్రహ్మణః శక్తిః సా మాం పాతు సరస్వతీ || 11 ||

యా వర్ణపదవాక్యార్థస్వరూపేణైవ వర్తతే |
అనాదినిధనానంతా సా మాం పాతు సరస్వతీ || 12 ||

అధ్యాత్మమధిదేవం చ దేవానాం సమ్యగీశ్వరీ |
ప్రత్యగాత్మేవ సంతీ యా సా మాం పాతు సరస్వతీ || 13 ||

అంతర్యామ్యాత్మనా విశ్వం త్రైలోక్యం యా నియచ్ఛతి |
రుద్రాదిత్యాదిరూపస్థా సా మాం పాతు సరస్వతీ || 14 ||

యా ప్రత్యగ్దృష్టిభిర్జ్ఞానైర్వ్యజ్యమానానుభూయతే |
వ్యాపినీ జ్ఞప్తిరూపైకా సా మాం పాతు సరస్వతీ || 15 ||

నామజాత్యాదిభిర్భేదైరష్టధా యా వికల్పితా |
నిర్వికల్పాత్మికా చైవ సా మాం పాతు సరస్వతీ || 16 ||

వ్యక్తావ్యక్తగిరః సర్వే దేవాద్యా వ్యాహరంతి యాం |
సర్వకామదుఘా ధేనుః సా మాం పాతు సరస్వతీ || 17 ||

యాం విదిత్వాఖిలం బంధం నిర్మథ్యామలవర్త్మనా |
యోగీ యాతి పరం స్థానం సా మాం పాతు సరస్వతీ || 18 ||

నామజాత్యాదికం సర్వం యస్యామావిశ్య తాం పునః |
ధ్యాయంతీ బ్రహ్మరూపైకా సా మాం పాతు సరస్వతీ || 19 ||

ఫలశ్రుతిః –
యః కవిత్వం నిరాతంకం భుక్తిం ముక్తిం చ వాంఛతి |
సోఽభ్యర్చ్యైనాం దశశ్లోక్యా భక్త్యా స్తౌతు సరస్వతీం || 20 ||

తస్యైవం స్తువతో నిత్యం సమభ్యర్చ్య సరస్వతీం |
భక్తిశ్రద్ధాభియుక్తస్య షణ్మాసాత్ ప్రత్యయో భవేత్ || 21 ||

తతః ప్రవర్తతే వాణీ స్వేచ్ఛయా లలితాక్షరా |
గద్యపద్యాత్మికా విద్యా ప్రమేయైశ్చ వివర్తతే || 22 ||

అశ్రుతో బుధ్యతే గ్రంథః ప్రాయః సారస్వతః కవిః |
శ్రుతం చ ధారయేదాశు స్ఖలద్వాక్ స్పష్టవాగ్భవేత్ || 23 ||

ప్రఖ్యాతః సర్వలోకేషు వాగ్మీ భవతి పూజితః |
అజితః ప్రతిపక్షాణాం స్వయం జేతాఽధిజాయతే || 24 ||

అయోధ్యైర్వేదబాహ్యైర్వా వివాదే ప్రస్తుతే సతి |
అహం వాచస్పతిర్విష్ణుః శివో వాస్మీతి భావయేత్ || 25 ||

ఏవం భావయతా తేన బృహస్పతిరపి స్వయం |
న శక్నోతి పరం వక్తుం నరేష్వన్యేషు కా కథా || 26 ||

న కాంచన స్త్రియం నిందేత్ న దేవాన్నాపి చ ద్విజాన్ |
అనార్యైర్నాభిభాషేత సర్వత్రైవ క్షమీ భవేత్ || 27 ||

సర్వత్రైవ ప్రియం బ్రూయాత్ యథేచ్ఛాలబ్ధమాత్మనః |
శ్లోకైరేవ తిరస్కృత్య ద్విషంతం ప్రతివాదినం || 28 ||

ప్రతివాదిగజానాం తు సింహో భవతి తద్వచః |
యద్వాగితిద్వ్యృచేనైవ దేవీం యోఽర్చతి సువ్రతః |
తస్య నాసంస్కృతా వాణీ ముఖాదుచ్చారితా క్వచిత్ || 29 ||

ప్రథమం భారతీ నామ ద్వితీయం చ సరస్వతీ |
తృతీయం శారదా దేవీ చతుర్థం కంసమర్దనీ || 30 ||

పంచమం తు జగన్మాతా షష్ఠం చైవ తు పార్వతీ |
సప్తమం చైవ కామక్షీ హ్యష్టమం బ్రహ్మచారిణీ || 31 ||

నవమం చైవ వారాహీ దశమం బ్రహ్మపుత్రికా |
ఏకాదశం చ వాగ్దేవీ ద్వాదశం వరదాంబికా || 32 ||

ద్వాదశైతాని నామాని త్రిసంధ్యం యః పఠేన్నరః |
తస్య సారస్వతం చైవ షణ్మాసేనైవ సిధ్యతి || 33 ||

యస్యాః స్మరణమాత్రేణ వాగ్విభూతిర్విజృంభతే |
సా భారతీ ప్రసన్నాక్షీ రమతాం మన్ముఖాంబుజే || 34 ||

ఇత్యాశ్వలాయనమునిర్నిజగాద దేవ్యాః
స్తోత్రం సమస్తఫలభోగనిధానభూతం |
ఏతత్ పఠన్ ద్విజవరః శుచితాముపైతి
సంధ్యాసు వాంఛితముపైతిన సంశయోఽత్ర || 35 ||

ఇతి అశ్వలాయన ప్రోక్త శ్రీ సరస్వతీ దశశ్లోకీ స్తుతిః ||

అర్థం

ఈ స్తోత్రం అశ్వలాయన ముని ద్వారా ఋషుల ప్రశ్నలకు సమాధానంగా చెప్పబడింది — “సరస్వతీ తల్లీని ఎలా ధ్యానించాలి? ఎలా సంతోషింపచేయాలి?” అనే ప్రశ్నకు సమాధానంగా ఈ దశశ్లోకీ స్తోత్రం రూపం దాల్చింది.

ధ్యానం (3–9):
మణిపూసలతో, పుస్తకంతో, జపమాలతో, పాశంతో, అంకుశంతో కరాల్లో అలంకరించబడిన చతుర్భుజ సరస్వతీ దేవిని ధ్యానించాలి. ఆమె ముఖం చంద్రుని వలె ప్రకాశిస్తుంది; జటామండలంతో, స్వర్ణనూపురాలతో, ముత్యాలమాలలతో, కాంతిమయమైన వస్త్రాలతో జ్ఞానరూపిణిగా దర్శనమిస్తుంది.

స్తుతి (10–19):
    1.    వేదాంత సత్యస్వరూపిణి, నామరూపరూపిణి, సాక్షాత్ పరమతత్త్వమయి సరస్వతీ తల్లీ నన్ను రక్షించుగాక.
    2.    వేదాల్లో స్తుతింపబడే, అద్వైత బ్రహ్మశక్తిగా ప్రసిద్ధి గాంచిన తల్లీ, నన్ను రక్షించు.
    3.    వర్ణం, పదం, వాక్యార్థం — ఇవన్నీ ఆమె స్వరూపమే.
    4.    ఆమె అంతర్యామి, భక్తుల హృదయంలో నిత్యసన్నిహితురాలు.
    5.    త్రిలోకాన్ని రుద్ర, ఆదిత్యరూపంగా నియంత్రించే శక్తి ఆమె.
    6.    జ్ఞానస్వరూపిణి, సాక్షాత్ చైతన్యరూపిణి ఆమె.
    7.    నామ, జాతి మొదలైన భేదాలకతీతమైన నిర్వికల్పస్వరూపిణి ఆమె.
    8.    దేవతలు కూడా వాక్కుగా ఆమెను ఆరాధిస్తారు — ఆమె సర్వకామధేనువులాంటిది.
    9.    ఆమెను ధ్యానించే యోగి పాపబంధాలనుంచి విముక్తి పొంది పరమపదానికి చేరతాడు.
    10.    వాక్ప్రవాహానికి మూలం ఆమె చైతన్యం — ధ్యానించే వాడిలో ఆమె బ్రహ్మరూపంగా వికసిస్తుంది.

ఫలశ్రుతి (20–35):
    •    ఎవరు ఈ దశశ్లోకీ స్తోత్రంతో భక్తితో సరస్వతీదేవిని ఆరాధిస్తారో వారు కవిత్వం, జ్ఞానం, భుక్తి, ముక్తి అన్నీ పొందుతారు.
    •    ఆరు నెలలపాటు నిత్యపఠనముతో వాగ్విభూతి ప్రసాదం ఖచ్చితంగా లభిస్తుంది.
    •    వాక్కు స్వయంగా స్పష్టమవుతుంది, అశ్రుతమైన విషయాలూ బోధమవుతాయి.
    •    వారు పాండిత్యం, కీర్తి, విజయాన్ని పొందుతారు — వాదవివాదాల్లో అజేయులవుతారు.
    •    వాక్ప్రతిభ పుట్టిన వెంటనే దేవతాస్వరూపంగా సరస్వతీ స్వయంగా వారి వాణిలో ప్రవహిస్తుంది.

తదనంతరం (30–34):
దేవి యొక్క ద్వాదశ నామాలు —
    1.    భారతీ, 2. సరస్వతీ, 3. శారదా, 4. కంసమర్దనీ,
    2.    జగన్మాతా, 6. పార్వతీ, 7. కామాక్షీ, 8. బ్రహ్మచారిణీ,
    3.    వారాహీ, 10. బ్రహ్మపుత్రికా, 11. వాగ్దేవీ, 12. వరదాంబికా.

ఈ నామాలను త్రిసంధ్యాలలో జపిస్తే, షణ్మాసంలో వాక్సిద్ధి, జ్ఞానప్రాప్తి అవశ్యమవుతుంది.

• సారాంశం:
ఈ స్తోత్రం సరస్వతీ తల్లి యొక్క పరమతత్త్వాన్ని తాత్వికంగా, భక్తితో సమన్వయించి వివరిస్తుంది. ఆమె కేవలం వాక్దేవి కాదు — అద్వైతబ్రహ్మస్వరూపిణి. ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించే వాడికి వాక్ప్రతిభ, జ్ఞానసిద్ధి, భక్తి, ముక్తి అన్నీ కలుగుతాయి.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

శ్రీ సరస్వతీ దశశ్లోకీ స్తుతిని ఎవరు ఎవరికి ఉపదేశించారు?
సారస్వత సిద్ధి ఎలా కలుగుతుంది, మహాసరస్వతి దేనితో సంతోషిస్తుంది అని ఋషులు అడగగా అశ్వలాయన మహర్షి ఈ స్తుతిని వారికి ఉపదేశించాడు. చివరి వాక్యం దీనిని అశ్వలాయన ప్రోక్త సరస్వతీ దశశ్లోకీ స్తుతి అని పేర్కొంటుంది.
35 శ్లోకాలు ఉన్నా సరస్వతీ దశశ్లోకీ అని ఎందుకు పిలుస్తారు?
10 నుంచి 19 వరకు ఉన్న పది స్తుతి శ్లోకాల వల్ల ఆ పేరు వచ్చింది; ప్రతి శ్లోకం సా మాం పాతు సరస్వతీ అని ముగుస్తుంది. వాటికి ముందు ఋషుల ప్రశ్న, ధ్యానం ఉండగా, తర్వాత పెద్ద ఫలశ్రుతి ఉంది.
సరస్వతీ దశశ్లోకీ ధ్యానంలో అమ్మవారి రూపం ఎలా ఉంది?
3 నుంచి 7 శ్లోకాలు ఆమెను అంకుశం, అక్షమాల, పాశం, పుస్తకం ధరించిన చతుర్భుజిగా, ముత్యాల హారాలు, మూడు కన్నులు, జటాజూటం, అర్ధచంద్రుడితో వర్ణిస్తాయి. శబ్దబ్రహ్మారణి, అంటే వేదనాదం పుట్టే అరణి అని ఆమెను ధ్యానించమని చెబుతాయి.
సరస్వతీ దశశ్లోకీ ఫలశ్రుతిలో ఆరు నెలల ప్రస్తావన ఏమిటి?
శ్రద్ధగా నిత్యం ఈ పది శ్లోకాలతో అమ్మవారిని అర్చించేవారికి ఆరు నెలల్లో నిదర్శనం కనిపిస్తుందని 21వ శ్లోకం చెబుతుంది; తర్వాతి శ్లోకాలు ధారాళమైన గద్యపద్య వాక్కు, తడబడే మాట స్పష్టమవడం గురించి చెబుతాయి. భారతి, సరస్వతి, శారద మొదలైన పన్నెండు నామాలను త్రిసంధ్యలలో చదివినా ఆరు నెలల్లో సారస్వతం సిద్ధిస్తుందని 33వ శ్లోకం అంటుంది.
సరస్వతీ దశశ్లోకీ పఠించేవారు పాటించాల్సిన నియమాలు ఏవి?
ఏ స్త్రీనీ, దేవతలనూ, ద్విజులనూ నిందించకూడదని, అనార్యులతో మాట్లాడకూడదని, అన్నిచోట్లా ఓర్పుతో ఉండి ప్రియంగా మాట్లాడాలని 27, 28 శ్లోకాలు చెబుతాయి. వాక్కును ప్రసాదించే దేవతను స్తుతించే వారికి మాట మీదే నియమం పెట్టడం గమనించదగ్గది.

వ్యాఖ్యలు

వ్యాఖ్య రాయడానికి లాగిన్ అవ్వండి

వ్యాఖ్యలు లోడ్ అవుతున్నాయి...