శ్రీ కామాక్షీ స్తవః
కండూలగండవిగళన్మదవారిధారా-
గండూషపండితమధువ్రతమండితాయ |
శుండాలబంధురముఖాయ తుషారభాను-
ఖండావతంసకలితాయ నమః శివాయ ||1||
రసాళతలభూషితం రజనిబంధునా భూషితం
సమగ్రమనుకంపయా సవిధసేవితం కంపయా |
నమత్సుమనసం పదే నమత సంతతం సంపదే
గిరీశమధికాంచి తం గిరిసుతాకుచాంకాంచితం ||2||
జయంతి శ్రీమంతో జడిమహిమసంహారమిహిరా
మనీషామాకందప్రసవనవవాసంతదివసాః |
గిరాం నాథే! నానారసభణితియోషాభిసరణ-
ప్రదోషా నిర్దోషాస్తవ చరణ సన్నామవిధయః ||3||
క ఏష ప్రస్తావస్తవ నవనసన్నాహపదవీ -
దవీయో దేవీదం ధిషణధిషణానైపుణమపి |
తదాస్తాముద్యోగః స్తుతివచసి యాచే పునరిదం
సమస్తోఽత్ర స్తోత్రీభవతు మమ సంజల్పనవిధిః ||4||
సదా యాచం యాచం కథితబహువాచం జనమిమం
ప్రతి క్రోధో వేధోరమణి! కరణీయో న కలయా |
న యోగప్రావీణ్యం న చ బహువిధస్తోత్రపటిమా
న వా సేవాదాక్ష్యం కిమిహ విదధే యాచనమృతే ||5||
జతుద్రావం దేవి! ద్రవతు జవతశ్చిత్తజడిమా
శరత్పద్మోన్మీలం మమ విలలమున్మీలతు మనః |
ముఖాద్వీచీ వాచాం త్రిదివవిగళన్నిర్జరధునీ-
తరంగాళీగాళం గళతు మధునిష్యందమధురా ||6||
జగన్నాథే ! జాల్మం నిబిడజడిభగ్రంథిజటిలం
జనం దీనం మైనం జనని ! మనుథాః స్మాన్యశరణం |
ప్రమీళాప్రభ్లానం పదయుగళనాళీకవిగళ-
న్మధూళీపాళీభిర్మమ సరజసం క్షాళయ మనః ||7||
జగన్మాతర్జాతప్రథిమని మనీషాజడిమని
స్తృణానే ఖిందానః కిమివ మనవై కిం వితనవై |
ప్రసీదాసీదాత్మన్యఖిలదురితోత్సాదిని ! దినే
దినే దీనేఽదీనే! మయి వితర కారుణ్యకణికాం ||8||
కరే వామే వామే ! కమలమృదుళే పుస్తకధరం
పరస్మిన్ సాక్షస్రక్స్ఫటికనిభమత్రాసవరదం |
భవత్వంతః సాక్షాదకృపణకృపాకందళమిళత్-
కటాక్షవ్యాపారం వపురుపనిషజ్జీవితమిదం ||9||
కృపాకోపాటోపస్ఫురితపదపంచాస్యదళితాద్
ధనస్వాంతధ్వాంతప్రకరకరిసందోహశిరసః |
సమున్ముక్తా ముక్తామణయ ఇవ శుద్ధా భణితయోస
భవద్భక్తాస్యేభ్యో భగవతి! విసర్పంతి పరితః ||10||
మమాంతర్వాణి ! త్వం హర తిమిరమిత్యర్థనవిధాం
విధాస్యన్ యస్తస్మై పదయుగళమాత్రం కథయతే |
అసౌ శాస్త్రజ్ఞత్వం వరయితుముపక్రాంత ఇతి తద్
దదానః సద్యస్తే జయతి సదయాసంభ్రమరసః ||11||
అసౌ సేవా దావే రుదితమియమిజ్యా జలలిపి-
ర్గజస్నానం ధ్యానం తదపి స జపో భస్మని హుతం |
ప్రణామో నామష ప్రకృతిజళమూకాంఘ్రిపతనం
యదంబాలంబ్యేత ప్రతిదినమనుద్దిశ్య భవతీం ||12||
సజీవో మా జీవన్ భవతి బత మా జాగ్రదపి మా
విజానన్ మా ధ్యాయన్ జనజనని ! తస్యాస్త్వజననిః |
న యస్త్వామాశాస్తే న వినమతి న స్తౌతి మనుతే
న నోపాస్తే నాధ్యేత్యవతి న వృణీతే న చ సకృత్ ||13||
గళద్దభ్భాం శుభ్భత్పృథులకుచకుంభాం హృతశశి-
ప్రభాడభ్భాం సంభావితలిఖితగుభ్ఫాజపపటాం |
మనస్తంభారభ్భప్రథుమని(?) భజే త్వాం కృతకృపా-
పరీరభ్భామ్మంభోరుహసదనసంభోగకలికాం ||14||
భవత్యా నిత్యోత్తంసితసితసుధాతివిగళత్-
సుధాసారస్రోతోవిసర ఇవ హృత్పంకజజుషః |
నృణాం త్వద్ధ్యాతౄణాం నవవదననాళీకకుహర-
ప్రణాళీనాళేన క్షరతి కవితాసౌరభభరః ||15||
గతిస్విన్నాం వన్యస్తబకనివహన్యాసవిలసత్-
కచాం కేచిత్ కాచావలిఖచితనీచేతరకుచాం |
హృది త్వామీక్షంతే కపటమృగయోః పత్రపటలీ-
దుకూలాం కాలారేరనుపదచరీం కాననచరీం ||16||
ధరే ! దుర్గాం స్వర్గా ధిపవిమతవర్గాపహరణీం
మహారంహస్సింహప్రవరపరివిన్యస్తచరణాం |
కరే వల్గత్ఖడ్గప్రవిహితజగత్త్రాణవిభవాం
భవార్తివ్యావృత్త్యై భగవతి ! భజంతే హి భవతీం ||17||
ఇదం స్యాదేతత్ స్యాన్మమ పునరదః స్యాదితి సదా
శ్రుతం వా దృష్టం వా సకలముపయాచే న భవతీం |
సకృన్మహ్యం ముహ్యన్మలినమనసే మాతరమలాం
త్వదీయే దీయేత ద్యుతిమతి పదే భారతి! రతిం ||18||
అథో యా వా సా వా భవ భవరమేశాంబుజభువా-
మపీడ్యే ! పీడ్యేఽహం జనజనని ! జాడ్యేన న యథా |
తథా భ్రూయాద్ భూయానిహ తవ విభూతిస్తవవిధిః
కథంకారం కర్తుం కవిభిరపి శక్యేత సకలః ||19||
ఇతి కామాక్షీస్తవః సంపూర్ణః |
అర్థం
1. మాతృసౌందర్యప్రారంభం:
నీలమణుల్లా మెరుస్తున్న జడలు, చంద్రకళలతో అలంకృత నుదురు, గజరాజ కరుణతో తుల్యమైన మృదువైన ముఖం — అలాంటి కామాక్షీ దేవికి నమస్కారము. ఆమె సుగంధ మధువ్రతములతో పరిసరాలను పూరించి, దివ్యకాంతిని వెదజల్లుతుంది.
2. కరుణామయ రూపం:
ఆమె కరుణ సముద్రం; సువాసనలతో, చంద్రకాంతితో ప్రకాశించే రూపిణి. హరిహర బ్రహ్మాదులచే ఆరాధితురాలు, గిరీశుని హృదయానికి అధిక ప్రియమైన గిరిసుత. ఆమె పాదాలు భక్తుల మనసులను శుద్ధం చేస్తాయి.
3. కామాక్షీ వాక్ప్రతిభ:
ఆమె చరణనామమును స్మరించేవారికి వాగ్దేవతా కృప లభిస్తుంది. ఆమె చరణాలు వాక్కు, జ్ఞానం, కళలు, మరియు కవితా సౌందర్యాలకు మూలం.
4. భక్తి-నమ్రత భావన:
కవి చెబుతున్నాడు — “నా మాటలకు శక్తి తక్కువ, నా జ్ఞానం పరిమితం, కానీ నీ మహిమను స్తుతించాలనే తపన అశాంతంగా ఉంది. దయచేసి నా ప్రయత్నాన్ని అంగీకరించు.”
5. దీన భక్తుని ప్రార్థన:
“ఓ జనని! నాకు యోగశక్తి లేదు, శాస్త్రజ్ఞానం లేదు, పూజలో నైపుణ్యం లేదు. నేను చేయగలిగేది ఒక్కటే — నీ కరుణను యాచించడమే.”
6. మానస శుద్ధి ప్రార్థన:
“నా చిత్తంలోని మలినత తొలగించు. నా వాక్కు నది వలె పారుతూ, దివ్య మధురతను పొందుగాక. నా మనసు నీ పాదరేణువులతో పవిత్రం కావాలి.”
7. భక్తుని ఆత్మార్పణం:
“ఓ జగన్మాత! నేను నీ శరణు. నా దుఃఖాలను తొలగించి, నీ పాదరజస్సుతో నా మనసును శుద్ధం చేయి.”
8. దయా ప్రాప్తి:
“ఓ కామాక్షీ! నేను లోకంలోని పాపాలతో నిండిపోయినా, ప్రతి రోజు నీ కరుణ కణికను నాకు ప్రసాదించు.”
9. దివ్యరూప దర్శనం:
ఆమె వామహస్తంలో కమలము, దక్షిణహస్తంలో స్ఫటికమాలిక; పరమకరుణతో నిండిన చూపుతో, ఉపనిషత్తుల ప్రాణరూపిణిగా కవికి ప్రత్యక్షమవుతుంది.
10. భక్త వాక్పవిత్రత:
భక్తులు జపించే ప్రతి పదం ముక్తామణుల వలె శుద్ధమైనది; కామాక్షీ యొక్క కృపవల్ల వాక్పవిత్రత, జ్ఞానప్రకాశం విస్తరిస్తుంది.
11. జ్ఞానప్రాప్తి స్తుతి:
“అమ్మా! నీ పాదాలను స్మరించే వాడే నిజమైన విద్యావంతుడు. నీ దృష్టి పొందిన వాడే జ్ఞానమూర్తి.”
12. భక్తి సరళత:
భక్తి, సేవ, ధ్యానం, జపం — ఇవన్నీ కామాక్షీ స్మరణలో ఒక్కటే. పూజా క్రియలు లేకపోయినా, నీ స్మరణమే పరమపూజ.
13. భక్తి లేని జీవితం శూన్యం:
కామాక్షీని ధ్యానించని, స్తుతించని జీవితం జీవితం కాదు; ఆమె స్మరణ లేకపోతే ఆ జీవి ఆత్మరహితమైపోతుంది.
14. దివ్య సౌందర్యం:
విరాజిల్లే కుచకళశాలు, చంద్రకాంతి వంటి వర్ణం, సుగంధాల సుగంధం — ఈ సౌందర్యంతో ఆమె భక్తులకు కరుణారసప్రవాహమవుతుంది.
15. కవితా ప్రేరణ:
కామాక్షీ ధ్యానములో ఉండేవారి హృదయాలలోంచి కవితా సౌరభం ప్రవహిస్తుంది. ఆమె స్మరణ కవిత్వం, కళ, వాక్ప్రతిభలకు మూలం.
16. మాయామయ లీలలు:
కామాక్షీ యొక్క కాంతి మృగయమయి అడవులలో సంచరించు దేవతలచే కూడా గ్రహింపదగని దివ్యమాయ.
17. దుర్గారూపిణి:
సింహవాహినీ దుర్గాదేవి రూపములో, రాక్షసులను సంహరించి, భక్తులను రక్షిస్తుంది. ఖడ్గధారిణి, భవభయాన్ని తొలగించే తారిణి.
18. ప్రార్థన:
“ఓ భారతి! నా మనసు మలినమైనదైనా, ఒక్క క్షణం నీ ధ్యానంలో లీనమవ్వడానికి అనుమతించు. నీ కరుణతో నా హృదయంలో ప్రకాశం నింపుము.”
19. మహిమా అవధులు:
“నీ మహిమను వర్ణించడానికి కవులు కూడా అసమర్థులు. నీ శక్తి సర్వజ్ఞానమయి, సర్వసామర్థ్యమయి — నిత్యంగా భక్తులకు శాంతి ప్రసాదించు.”
⸻
సారాంశం:
శ్రీ కామాక్షీ స్తవః భక్తుని ఆత్మీయ ప్రార్థన. ఇందులో కామాక్షీ దేవిని తల్లి, జ్ఞానరూపిణి, కరుణామూర్తి, మరియు పరాశక్తిగా స్తుతిస్తారు. కవి తన అశక్తిని అంగీకరించి, సులభమైన భక్తితోనే దైవకృప కోరతాడు. ఈ స్తోత్రం భక్తిని, వాక్ప్రతిభను, మరియు ఆత్మశుద్ధిని ప్రసాదించే అత్యంత గంభీరమైన ప్రార్థన.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
శ్రీ కామాక్షీ స్తవః అంటే ఏమిటి?
శ్రీ కామాక్షీ స్తవాన్ని ఎప్పుడు మరియు ఎలా పఠించాలి?
శ్రీ కామాక్షీ స్తవ పఠనం వల్ల కలిగే ప్రధాన ప్రయోజనాలు ఏమిటి?
శ్రీ కామాక్షీ స్తవాన్ని ఎవరు పఠించాలి?
ఈ స్తవాన్ని ఎన్నిసార్లు పఠించాలి?
శ్రీ కామాక్షీ స్తవ మూలం లేదా నేపథ్యం ఏమిటి?
వ్యాఖ్యలు
వ్యాఖ్య రాయడానికి లాగిన్ అవ్వండి
వ్యాఖ్యలు లోడ్ అవుతున్నాయి...

