ఆదిత్య స్తోత్రం
విస్తారాయామమానం దశభిరుపగతో యోజనానాం సహస్రై-
-శ్చక్రే పంచారనాభిత్రితయవతి లసన్నేమిషట్కే నివిష్టః |
సప్తశ్ఛందస్తురంగాహితవహనధురో హాయనాంశత్రివర్గః
వ్యక్తాక్లుప్తాఖిలాంగః స్ఫురతు మమ పురః స్యందనశ్చండభానోః || 1 ||
ఆదిత్యైరప్సరోభిర్మునిభిరహివరైర్గ్రామణీయాతుధానైః
గంధర్వైర్వాలఖిల్యైః పరివృతదశమాంశస్య కృత్స్నం రథస్య |
మధ్యం వ్యాప్యాధితిష్ఠన్ మణిరివ నభసో మండలశ్చండరశ్మేః
బ్రహ్మజ్యోతిర్వివర్తః శ్రుతినికరఘనీభావరూపః సమింధే || 2 ||
నిర్గచ్ఛంతోఽర్కబింబాన్నిఖిలజనిభృతాం హార్దనాడీప్రవిష్టాః
నాడ్యో వస్వాదిబృందారకగణమధునస్తస్య నానాదిగుత్థాః |
వర్షంతస్తోయముష్ణం తుహినమపి జలాన్యాపిబంతః సమంతాత్
పిత్రాదీనాం స్వధౌషధ్యమృతరసకృతో భాంతి కాంతిప్రరోహాః || 3 ||
శ్రేష్ఠాస్తేషాం సహస్రే త్రిదివవసుధయోః పంచదిగ్వ్యాప్తిభాజాం
శుభ్రాంశుం తారకౌఘం శశితనయముఖాన్ పంచ చోద్భాసయంతః |
ఆరోగో భ్రాజముఖ్యాస్త్రిభువనదహనే సప్తసూర్యా భవంతః
సర్వాన్ వ్యాధీన్ సుషుమ్నాప్రభృతయ ఇహ మే సూర్యపాదాః క్షిపంతు || 4 ||
ఆదిత్యానాశ్రితాః షణ్ణవతిగుణసహస్రాన్వితా రశ్మయోఽన్యే
మాసే మాసే విభక్తాస్త్రిభువనభవనం పావయంతః స్ఫురంతి |
యేషాం భువ్యప్రచారే జగదవనకృతాం సప్తరశ్మ్యుత్థితానాం
సంసర్పే చాధిమాసే వ్రతయజనముఖాః సత్క్రియాః న క్రియంతే || 5 ||
ఆదిత్యం మండలాంతఃస్ఫురదరుణవపుస్తేజసా వ్యాప్తవిశ్వం
ప్రాతర్మధ్యాహ్నసాయం సమయవిభజనాదృగ్యజుః సామసేవ్యం |
ప్రాప్యం చ ప్రాపకం చ ప్రథితమతిపథిజ్ఞానినాముత్తరస్మిన్
సాక్షాద్బ్రహ్మేత్యుపాస్యం సకలభయహరాభ్యుద్గమం సంశ్రయామి || 6 ||
యచ్ఛక్త్యాఽధిష్ఠితానాం తపనహిమజలోత్సర్జనాదిర్జగత్యా-
-మాదిత్యానామశేషః ప్రభవతి నియతః స్వస్వమాసాధికారః |
యత్ ప్రాధాన్యం వ్యనక్తి స్వయమపి భగవాన్ ద్వాదశస్తేషు భూత్వా
తం త్రైలోక్యస్య మూలం ప్రణమత పరమం దైవతం సప్తసప్తిం || 7 ||
స్వఃస్త్రీగంధర్వయక్షా మునివరభుజగా యాతుధానాశ్చ నిత్యం
నృత్తైర్గీతైరభీశుగ్రహనుతివహనైరగ్రతః సేవయా చ |
యస్య ప్రీతిం వితన్వంత్యమితపరికరా ద్వాదశ ద్వాదశైతే
హృద్యాభిర్వాలఖిల్యాః సరణిభణితిభిస్తం భజే లోకబంధుం || 8 ||
బ్రహ్మాండే యస్య జన్మోదితముషసి పరబ్రహ్మముఖ్యాత్మజస్య
ధ్యేయం రూపం శిరోదోశ్చరణపదజుషా వ్యాహృతీనాం త్రయేణ |
తత్సత్యం బ్రహ్మ పశ్యామ్యహరహమభిధం నిత్యమాదిత్యరూపం
భూతానాం భూనభః స్వః ప్రభృతిషు వసతాం ప్రాణసూక్ష్మాంశమేకం || 9 ||
ఆదిత్యే లోకచక్షుష్యవహితమనసాం యోగినాం దృశ్యమంతః
స్వచ్ఛస్వర్ణాభమూర్తిం విదలితనలినోదారదృశ్యాక్షియుగ్మం |
ఋక్సామోద్గానగేష్ణం నిరతిశయలసల్లోకకామేశభావం
సర్వావద్యోదితత్వాదుదితసముదితం బ్రహ్మ శంభుం ప్రపద్యే || 10 ||
ఓమిత్యుద్గీథభక్తేరవయవపదవీం ప్రాప్తవత్యక్షరేఽస్మిన్
యస్యోపాస్తిః సమస్తం దురితమపనయత్వర్కబింబే స్థితస్య |
యత్పూజైకప్రధానాన్యఘమఖిలమపి ఘ్నంతి కృచ్ఛ్రవ్రతాని
ధ్యాతః సర్వోపతాపాన్ హరతు పరశివః సోఽయమాద్యో భిషఙ్నః || 11 ||
ఆదిత్యే మండలార్చిః పురుషవిభిదయాద్యంతమధ్యాగమాత్మ-
-న్యాగోపాలాంగనాభ్యో నయనపథజుషా జ్యోతిషా దీప్యమానం |
గాయత్రీమంత్రసేవ్యం నిఖిలజనధియాం ప్రేరకం విశ్వరూపం |
నీలగ్రీవం త్రినేత్రం శివమనిశముమావల్లభం సంశ్రయామి || 12 ||
అభ్రాకల్పః శతాంగః స్థిరఫణితిమయం మండలం రశ్మిభేదాః
సాహస్రాస్తేషు సప్త శ్రుతిభిరభిహితాః కించిదూనాశ్చ లక్షాః |
ఏకైకేషాం చతస్రస్తదను దినమణేరాదిదేవస్య తిస్రః
క్లుప్తాః తత్తత్ప్రభావప్రకటనమహితాః స్రగ్ధరా ద్వాదశైతాః || 13 ||
దుఃస్వప్నం దుర్నిమిత్తం దురితమఖిలమప్యామయానప్యసాధ్యాన్
దోషాన్ దుఃస్థానసంస్థగ్రహగణజనితాన్ దుష్టభూతాన్ గ్రహాదీన్ |
నిర్ధూనోతి స్థిరాం చ శ్రియమిహ లభతే ముక్తిమభ్యేతి చాంతే
సంకీర్త్య స్తోత్రరత్నం సకృదపి మనుజః ప్రత్యహం పత్యురహ్నాం || 14 ||
ఇతి శ్రీమదప్పయ్యదీక్షిత విరచితం మహామహిమాన్విత శ్రీ ఆదిత్య స్తోత్రరత్నం |
అర్థం
అప్పయ్య దీక్షితులచే రచించబడిన ఈ మహిమాన్వితమైన “శ్రీ ఆదిత్య స్తోత్రం” సూర్యభగవానునిపై అత్యున్నతమైన తాత్విక భక్తి భావంతో నింపబడి ఉంది. ఈ స్తోత్రంలో సూర్యుడు గ్రహమాత్రం కాదు—ప్రపంచానికి దివ్యచైతన్యాన్ని, కాలాన్ని, కర్మచక్రాన్ని నడిపించే పరమాత్మ అని సున్నితంగా, గంభీరంగా వివరిస్తారు.
మొదటి శ్లోకంలో సూర్యుని రథాన్ని అద్భుతంగా చిత్రిస్తారు—వేల యోజనాల విస్తరమైన మార్గంలో, ఆరు నాభిలేని మహారథం, ఐదు అరల నాభులతో, ఆరు నేమి భాగాలతో, ఏడు గుర్రాలిచ్చే వేగంతో సాగే చండభానుడి రథం భక్తికి దర్శనమిస్తుంది. ఇది సూర్యుని శక్తి, కాంతి, చలన తత్త్వాలను సూచిస్తుంది.
రెండవ శ్లోకంలో సూర్యుని మండలాన్ని అప్సరసలు, ఋషులు, గంధర్వులు, వాలఖిల్యులు మరియు ఇతర దివ్యజీవులతో నిండిన దివ్యరథమధ్యంలో నిలిచిన మణిగా వర్ణిస్తారు. సూర్యుడు బ్రహ్మజ్యోతిరూపుడు, వేదములు వెలువడే పరమతేజస్సు.
మూడవ శ్లోకంలో సూర్యకిరణాలు జీవుల హృదయనాడుల్లోకి ప్రవేశించి వారి శరీరధర్మాలను నడిపిస్తాయని చెబుతుంది. నీరు ఆవిరవడం, వర్షం పడటం, మంచు కరుగటం—all are the functions of Surya. పితృదేవతల తర్పణాలు, ఔషధాల శక్తి—all become effective by sunlight.
నాలుగవ శ్లోకంలో ఏడుగురు సూర్యులు—జగత్తును వేడెక్కించే, వ్యాధులను నాశనం చేసే తేజోమయులు—మనుషుల వైద్యులకు కావలసిన రక్షణశక్తిగా వర్ణించబడ్డారు. సూర్య పాదాలు వ్యాధులను, అశుభాలను తొలగించాలి అని ప్రార్థిస్తారు.
ఐదవ శ్లోకంలో 96 సహస్ర రశ్ములు (షణ్ణవతి గుణసహస్రాలు) ప్రత్యేక శక్తులతో ఉన్నవని, ప్రతి మాసంలో భూమిపై వేర్వేరు ప్రభావాలు కలిగిస్తాయని, అడిమాసాల్లో వారి సంచారం ధర్మకర్మలకు ఆటంకం కలిగించగలనని చెబుతుంది.
ఆరవ శ్లోకంలో సూర్యుడు వేదత్రయం—ఋగ్, యజుః, సామ—ప్రకారం సేవించబడే పరమాత్మ అని చెప్పబడుతుంది. ఆయనను ఉపాసన చేసే వారు ఉచ్ఛస్థితి, లోకజ్ఞానం, బలమైన మార్గదర్శకత్వం పొందుతారు.
ఏడవ శ్లోకంలో ద్వాదశాదిత్యులు ప్రపంచాన్ని పాలించే మాసాధికారులు; సూర్యుడు ద్వాదశరూపాలలో కాలచక్రాన్ని నడిపిస్తాడు. ఆయనే త్రిలోకమునకు మూలదైవం.
ఎనిమిదవ శ్లోకంలో గంధర్వులు, యక్షులు, మునులు, భుజగులు, యాతుధానులు, వాలఖిల్యులు—ప్రతిరోజూ నృత్య, గీత, స్తుతులతో సూర్యుని సేవిస్తారని చెబుతుంది. సూర్యుడు లోకబంధువు—అందరికీ మిత్రుడైన దేవుడు.
తొమ్మిదవ శ్లోకంలో సూర్యుడు పరబ్రహ్మరూపంగా, జీవుల ప్రాణాలలో సున్నితమైన సూక్ష్మచైతన్యంగా వర్ణించబడతాడు. వ్యాహృతి “భూర్భువఃస్వః” ఆయన మూడు పాదాలే అని పేర్కొంటుంది.
పదో శ్లోకంలో యోగులు ధ్యానంలో చూసే అంతరంగ సూర్యరూపం—స్వచ్ఛస్వర్ణవర్ణం, దివ్యదృష్టిలా ప్రకాశించే నేత్రజ్యోతి—ఆయనను బ్రహ్మ, శివరూపుడిగాను వర్ణిస్తారు.
పదకొండో శ్లోకంలో ఓంకారానికే ఆదిత్యుడు మూలమని, ఆయన ఆరాధన శివోపాసనలా ఫలదాయకమని, పాపాలను తొలగించే మహౌషదమని చెబుతుంది.
పన్నెండో శ్లోకంలో ఆదిత్యుడు గాయత్రీమంత్రస్వరూపుడు, విశ్వరూపుడు, త్రినేత్రుడు, ఉమాభర్త అయిన శివస్వరూపుడు అని తత్త్వరూపంగా ఏకరూపత చెబుతుంది.
పదమూడో శ్లోకంలో రశ్ముల సంఖ్య, వారి విభాగాలు, ద్వాదశ ఆదిత్యుల ప్రపంచ ప్రభావం—all represented as divine garlands of light.
చివరి శ్లోకంలో ఈ స్తోత్రాన్ని నిత్యం చదివినవారు దుష్ప్రభావాలు, దోషాలు, గ్రహపీడలు, నిస్సహాయ భయాలు, వ్యాధులు—all are destroyed. మోక్షప్రాప్తి, స్థిరమైన శ్రేయస్సు లభిస్తుందని మహిమాన్విత ఫలశృతి.
Benefits
• గ్రహదోషాలు, దుష్ప్రభావాలు, దుర్దినాలు తొలగుతాయి
• మానసిక–శారీరక రోగాలు, దౌర్బల్యాలు తగ్గుతాయి
• శాంతి, దీర్ఘాయుష్షు, శక్తి, తేజస్సు పెరుగుతాయి
• పాపనివృత్తి మరియు ఆధ్యాత్మిక పురోగతి
• ఆదిత్యారాధన ద్వారా రక్షణ, వెలుగు, బలం, జ్ఞానం లభిస్తుంది
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
శ్రీ ఆదిత్య స్తోత్రాన్ని ఎవరు రచించారు?
అప్పయ్య దీక్షితుల ఆదిత్య స్తోత్రంలో ఎన్ని శ్లోకాలు ఉన్నాయి, ఏ ఛందస్సులో ఉన్నాయి?
ఆదిత్య స్తోత్రం మొదటి శ్లోకంలో సూర్యుని రథాన్ని ఎలా వర్ణిస్తుంది?
ఆదిత్య స్తోత్రంలో సూర్యమండలంలో శివుడిని ఎలా ధ్యానిస్తారు?
ఆదిత్య స్తోత్రరత్నం ఫలశ్రుతి ఏమి చెబుతుంది?
వ్యాఖ్యలు
వ్యాఖ్య రాయడానికి లాగిన్ అవ్వండి
వ్యాఖ్యలు లోడ్ అవుతున్నాయి...