తెలుగు సంప్రదాయంలో ప్రతి వారానికి ఒక ప్రత్యేక దేవత ఉంది: ఆదివారం సూర్య భగవానుడు, సోమవారం శివుడు, మంగళవారం హనుమంతుడు, సుబ్రహ్మణ్య స్వామి, దుర్గాదేవి, బుధవారం విష్ణువు మరియు గణపతి, గురువారం గురు స్వరూపాలు (దత్తాత్రేయుడు, దక్షిణామూర్తి), శుక్రవారం లక్ష్మీదేవి, శనివారం వేంకటేశ్వర స్వామి, శనిదేవుడు, హనుమంతుడు. ఈ విభజన ఎక్కువగా ఆ వారానికి అధిపతి అయిన గ్రహం ఆధారంగా వచ్చింది. ఇది ఒక మార్గదర్శకం మాత్రమే – ఇష్టదైవాన్ని ఏ రోజైనా పూజించవచ్చు.
వారానికి దేవతలను ఎందుకు కేటాయించారు?
వారాల పేర్లు నవగ్రహాల నుంచి వచ్చాయి – ఆదివారం (రవి), సోమవారం (చంద్రుడు), మంగళవారం (కుజుడు), బుధవారం (బుధుడు), గురువారం (బృహస్పతి), శుక్రవారం (శుక్రుడు), శనివారం (శని). ప్రతి గ్రహానికి సంబంధించిన దేవతను లేదా ఆ రోజు స్వభావానికి సరిపోయే దైవాన్ని ఆరాధించే ఆచారం కాలక్రమేణా ఏర్పడింది. ప్రాంతాన్ని, కుటుంబాన్ని బట్టి కొన్ని తేడాలు ఉంటాయి. ఉదాహరణకు తెలుగు ఇళ్లలో శనివారం వేంకటేశ్వర స్వామి ఆరాధన చాలా బలంగా ఉంటుంది.
వారం వారీ దేవతలు – ఒకే చూపులో
| వారం | గ్రహం | ప్రధాన దేవత | సంప్రదాయ రంగు | నైవేద్యం (ఉదాహరణ) |
|---|---|---|---|---|
| ఆదివారం | రవి | సూర్య భగవానుడు | ఎరుపు, కాషాయం | బెల్లంతో చేసిన చక్కెర పొంగలి, గోధుమ పదార్థాలు |
| సోమవారం | చంద్రుడు | శివుడు | తెలుపు | పాలు, పెరుగన్నం, పండ్లు |
| మంగళవారం | కుజుడు | హనుమంతుడు, సుబ్రహ్మణ్యుడు, దుర్గ | ఎరుపు | బెల్లం, శనగలు, వడలు |
| బుధవారం | బుధుడు | విష్ణువు, గణపతి | ఆకుపచ్చ | పెసర పదార్థాలు, ఉండ్రాళ్ళు |
| గురువారం | బృహస్పతి | దత్తాత్రేయుడు, దక్షిణామూర్తి, గురువులు | పసుపు | శనగపప్పు పదార్థాలు, పసుపు రంగు తీపి |
| శుక్రవారం | శుక్రుడు | లక్ష్మీదేవి, అమ్మవారు | తెలుపు, గులాబీ | పాయసం, పొంగలి |
| శనివారం | శని | వేంకటేశ్వరుడు, శనిదేవుడు, హనుమంతుడు | నలుపు, ముదురు నీలం | పులిహోర, దద్దోజనం, నువ్వుల పదార్థాలు |
రంగులు, నైవేద్యాలు ప్రజల్లో సాధారణంగా పాటించే ఆచారాలు మాత్రమే; ఇవి తప్పనిసరి నియమాలు కావు.
ఆదివారం మరియు సోమవారం
ఆదివారం – సూర్య భగవానుడు
ఆదివారం ఉదయం సూర్యోదయ సమయంలో సూర్యునికి అర్ఘ్యం (రాగి పాత్రతో నీరు సమర్పించడం) ఇవ్వడం సాంప్రదాయం. ఆదిత్య హృదయం, సూర్య అష్టోత్తరం పఠించడం ఆచారం. రథసప్తమి వంటి రోజుల్లో సూర్యారాధన మరింత విశేషం.
సోమవారం – శివుడు
సోమవారం శివునికి అత్యంత ప్రీతికరమైన రోజు. అభిషేకం (నీరు లేదా పాలతో), బిల్వ పత్రాల సమర్పణ, ఓం నమః శివాయ పంచాక్షరీ జపం, లింగాష్టకం, బిల్వాష్టకం పఠనం చేస్తారు. కార్తీక మాసంలో సోమవారాలు చాలా పవిత్రమైనవిగా భావించి చాలామంది ఉపవాసం ఉంటారు.
మంగళవారం మరియు బుధవారం
మంగళవారం – హనుమంతుడు, సుబ్రహ్మణ్యుడు, దుర్గ
మంగళవారం హనుమాన్ చాలీసా, సుందరకాండ పారాయణం, హనుమంతునికి సింధూరం, తమలపాకుల మాల సమర్పించే ఆచారం ఉంది. తెలుగు ప్రాంతాల్లో సుబ్రహ్మణ్య స్వామి ఆరాధనకు కూడా మంగళవారం ప్రత్యేకం; సుబ్రహ్మణ్య అష్టకం పఠిస్తారు. కొన్ని కుటుంబాలు దుర్గాదేవిని, మంగళగౌరిని ఆరాధిస్తాయి – శ్రావణ మంగళవారాల్లో మంగళగౌరీ వ్రతం ప్రసిద్ధం.
బుధవారం – విష్ణువు, గణపతి
బుధవారం విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం, గణపతి పూజ చేసే ఆచారం ఉంది. విద్యార్థులు చదువులో ఏకాగ్రత కోసం గణపతిని, కొందరు అయ్యప్ప స్వామిని కూడా ఈ రోజు పూజిస్తారు. పచ్చని పువ్వులు, దూర్వా (గరిక) గణపతికి ప్రీతికరం.
గురువారం, శుక్రవారం, శనివారం
గురువారం – గురు స్వరూపాలు
గురువారం గురువులకు అంకితమైన రోజు. దత్తాత్రేయుడు, దక్షిణామూర్తి, శ్రీ రాఘవేంద్ర స్వామి, సాయిబాబా వంటి గురు స్వరూపాలను ఆరాధిస్తారు. గురు స్తోత్రం, దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం పఠిస్తారు. కొన్ని ఇళ్లలో గురువారం విష్ణు పూజ కూడా చేస్తారు. పసుపు రంగు వస్త్రాలు, పసుపు పువ్వులు శుభంగా భావిస్తారు.
శుక్రవారం – లక్ష్మీదేవి
శుక్రవారం ఇంటిని శుభ్రం చేసి, గుమ్మానికి పసుపు రాసి, ముగ్గు పెట్టి, లక్ష్మీదేవిని ఆరాధించడం తెలుగు ఇళ్లలో విస్తృతమైన ఆచారం. లక్ష్మీ అష్టోత్తరం, కనకధారా స్తోత్రం, శ్రీ సూక్తం పఠిస్తారు. శ్రావణ శుక్రవారాల్లో వరలక్ష్మీ వ్రతం విశేషం. ముత్తైదువలకు పసుపు–కుంకుమ ఇవ్వడం శుక్రవారం ప్రత్యేకత.
శనివారం – వేంకటేశ్వరుడు, శనిదేవుడు, హనుమంతుడు
శనివారం శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఆరాధనకు తెలుగు ఇళ్లలో చాలా ప్రాముఖ్యత ఉంది. గోవింద నామాలు, వేంకటేశ్వర సుప్రభాతం, అష్టోత్తరం పఠిస్తారు; పులిహోర, దద్దోజనం నైవేద్యంగా పెడతారు. పెరటాశి (భాద్రపద–ఆశ్వయుజ) శనివారాలు మరింత విశేషం. శని గ్రహ శాంతి కోసం నువ్వుల నూనె దీపం, శని స్తోత్రం, హనుమాన్ చాలీసా పఠనం చేసే ఆచారం కూడా ఉంది.
వారపు పూజను సులభంగా ఎలా పాటించాలి?
- ప్రతి రోజూ మీ సాధారణ నిత్య పూజ చేయండి.
- ఆ వారపు దేవత పటం లేదా విగ్రహానికి ప్రత్యేకంగా ఒక పువ్వు, ఒక దీపం సమర్పించండి.
- ఆ దేవతకు సంబంధించిన ఒక స్తోత్రం లేదా అష్టోత్తరం పఠించండి – రోజుకు 5–10 నిమిషాలు చాలు.
- వీలైతే సంప్రదాయ రంగు వస్త్రం ధరించండి లేదా ఆ రంగు పువ్వులు సమర్పించండి.
- వారంలో ఒక రోజు ప్రత్యేక నైవేద్యం చేసి కుటుంబంతో ప్రసాదంగా పంచుకోండి.
కొందరు ఒక నిర్దిష్ట వారం ఉపవాసం ఉంటారు – ఉదాహరణకు సోమవారం లేదా శనివారం. ఉపవాసం ఆరోగ్యానికి అనుకూలమో లేదో, ముఖ్యంగా గర్భిణులు, వృద్ధులు, మధుమేహం వంటి సమస్యలు ఉన్నవారు వైద్యుని సలహా తీసుకోవడం మంచిది.
ముఖ్యాంశాలు
- వారాల దేవతలు ఎక్కువగా వారాధిపతి గ్రహం ఆధారంగా ఏర్పడ్డాయి.
- ఆది–సూర్యుడు, సోమ–శివుడు, మంగళ–హనుమ/సుబ్రహ్మణ్యుడు/దుర్గ, బుధ–విష్ణువు/గణపతి, గురు–గురు స్వరూపాలు, శుక్ర–లక్ష్మి, శని–వేంకటేశ్వరుడు/శని/హనుమ.
- రంగులు, నైవేద్యాలు సాధారణ ఆచారాలు, తప్పనిసరి కాదు.
- ఇష్టదైవాన్ని ఏ రోజైనా పూజించవచ్చు; భక్తే ప్రధానం.
- ఉపవాసం ఉండే ముందు ఆరోగ్య పరిస్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకోండి.