త్యాగరాజ స్వామి మరియు పంచరత్న కృతులు

త్యాగరాజ స్వామి కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తుల్లో ఒకరు, శ్రీరామునిపై అపారమైన భక్తితో వందలాది కృతులు రచించిన తెలుగు వాగ్గేయకారుడు. ఆయన రచించిన ఐదు గొప్ప కృతులను ఘన రాగ పంచరత్న కృతులు అంటారు. ప్రతి సంవత్సరం పుష్య బహుళ పంచమి నాడు తమిళనాడులోని తిరువైయారులో ఆయన సమాధి వద్ద జరిగే త్యాగరాజ ఆరాధనలో వందలాది సంగీతకారులు కలిసి ఈ పంచరత్నాలను ఆలపిస్తారు.

త్యాగరాజు ఎవరు?

త్యాగరాజు తమిళనాడులోని తిరువారూరులో తెలుగు వైదిక బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు. తండ్రి కాకర్ల రామబ్రహ్మం, తల్లి సీతమ్మ. కుటుంబం తర్వాత కావేరి తీరాన ఉన్న తిరువైయారులో స్థిరపడింది; ఆయన జీవితంలో ఎక్కువ భాగం అక్కడే గడిచింది. తిరువారూరు శివక్షేత్రంలోని త్యాగరాజస్వామి పేరే ఆయనకు పెట్టారని చెబుతారు.

తంజావూరు ఆస్థాన విద్వాంసులైన శొంఠి వేంకటరమణయ్య వద్ద ఆయన సంగీతం అభ్యసించారు. చిన్నతనంలోనే రామతారక మంత్రోపదేశం పొంది, జీవితాంతం కోట్లాది సార్లు రామనామ జపం చేశారని సంప్రదాయం. నారద మహర్షి ఆయనకు ప్రత్యక్షమై సంగీత శాస్త్ర గ్రంథాన్ని ప్రసాదించారని కూడా భక్తులు విశ్వసిస్తారు.

ముత్తుస్వామి దీక్షితులు, శ్యామశాస్త్రి, త్యాగరాజు ముగ్గురూ తిరువారూరులోనే జన్మించడం విశేషం. ఈ ముగ్గురినీ కలిపి కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తులు అని పిలుస్తారు. ముగ్గురిలో త్యాగరాజ కృతులు ఎక్కువగా తెలుగులో ఉండటం తెలుగువారికి గర్వకారణం.

త్యాగరాజు రామభక్తి ఎలాంటిది?

త్యాగరాజుకు సంగీతం సాధనం మాత్రమే; లక్ష్యం శ్రీరాముడు. ఆయన కృతుల్లో రాముడు దూరంగా ఉన్న దేవుడు కాదు, ఇంట్లోని ఆత్మీయుడు. ఆయనతో అలుగుతారు, నిలదీస్తారు, ప్రేమగా పిలుస్తారు, పూర్తిగా శరణాగతి చెందుతారు. "నాద యోగం" ద్వారా, అంటే స్వరాన్ని భక్తితో సాధన చేయడం ద్వారా భగవంతుని చేరవచ్చని ఆయన తన కృతుల్లో చెప్పారు.

నిధి చాల సుఖమా

తంజావూరు రాజు ఆయనను ఆస్థానానికి ఆహ్వానించి సంపద ఇవ్వజూపగా, త్యాగరాజు నిరాకరించారని ప్రసిద్ధ కథనం. ఆ సందర్భంలో కల్యాణి రాగంలో "నిధి చాల సుఖమా, రాముని సన్నిధి సేవ సుఖమా" అని ప్రశ్నిస్తూ కృతి పాడారని చెబుతారు. ధనం కంటే దైవ సన్నిధే నిజమైన సుఖమని ఆయన జీవితమే చెబుతుంది.

కావేరిలో రామవిగ్రహాలు

ఆయన పూజించే సీతారామ విగ్రహాలను అన్నగారు కావేరి నదిలో పడవేశారని, త్యాగరాజు దుఃఖంతో వెతికి చివరకు వాటిని తిరిగి పొందారని సంప్రదాయ కథ. ఆ ఆనందంలో పాడినవిగా కొన్ని కృతులను భక్తులు గుర్తుచేసుకుంటారు. తిరుపతిలో దర్శనానికి అడ్డుగా ఉన్న తెర తొలగిపోవాలని ఆయన పాడిన కృతి కథ కూడా ప్రసిద్ధమే.

పంచరత్న కృతులు ఏవి?

పంచరత్న కృతులు ఐదు ఘన రాగాల్లో, ఆది తాళంలో రచించిన విస్తృతమైన కృతులు. ప్రతి కృతిలో పల్లవి తర్వాత అనేక చరణాలు స్వర సాహిత్యాలతో వస్తాయి. ఇవి సంగీత విద్యార్థులకు ఆయా రాగాల స్వరూపాన్ని లోతుగా నేర్పుతాయి.

క్రమం	కృతి	రాగం	భాష
1	జగదానంద కారక	నాట	సంస్కృతం
2	దుడుకు గల నన్నే దొర	గౌళ	తెలుగు
3	సాధించెనే ఓ మనసా	ఆరభి	తెలుగు
4	కనకన రుచిరా	వరాళి	తెలుగు
5	ఎందరో మహానుభావులు	శ్రీ	తెలుగు

• జగదానంద కారక: శ్రీరాముని దివ్య గుణాలను నామావళిలా కీర్తించే కృతి.
• దుడుకు గల: తనలోని లోపాలను ఒప్పుకుంటూ, తనను ఎవరు కాపాడతారని రాముని అడిగే ఆత్మపరిశీలన.
• సాధించెనే: కృష్ణుడు తాను అనుకున్నది సాధించిన చాతుర్యాన్ని వర్ణించే కృతి.
• కనకన రుచిరా: చూసే కొద్దీ మరింత అందంగా కనిపించే రాముని రూప వర్ణన.
• ఎందరో మహానుభావులు: లోకంలోని మహాత్ములందరికీ వందనాలు సమర్పించే వినయ కృతి.

ఈ ఐదు కృతులూ వేర్వేరు సమయాల్లో రచించినవే అయినా, వాటి గాంభీర్యం, విస్తృతి కారణంగా తర్వాతి తరాలు వీటిని ఒక సమూహంగా పంచరత్నాలుగా గౌరవించాయని సంగీతజ్ఞులు చెబుతారు. ముఖ్యంగా "ఎందరో మహానుభావులు అందరికీ వందనములు" అనే పల్లవి, గొప్పవారిని గుర్తించి గౌరవించడమే నిజమైన సంస్కారమని చెబుతుంది. అహంకారం లేని వినయమే సంగీత సాధనకు, భక్తికి పునాది అని త్యాగరాజు ఈ కృతి ద్వారా బోధించారు.

తిరువైయారు త్యాగరాజ ఆరాధన ఎలా జరుగుతుంది?

త్యాగరాజు జీవిత చివరి దశలో సన్యాసం స్వీకరించి, పుష్య బహుళ పంచమి నాడు సిద్ధి పొందారు. ఆయన సమాధి కావేరి తీరాన తిరువైయారులో ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం ఆ తిథి నాడు, దానికి ముందు కొన్ని రోజుల పాటు, అక్కడ ఆరాధన ఉత్సవం జరుగుతుంది.

1. ఉదయం త్యాగరాజు విగ్రహానికి పూజ, ఉంఛవృత్తి సంప్రదాయ స్మరణతో కార్యక్రమం మొదలవుతుంది.
2. ప్రసిద్ధ విద్వాంసులు, యువ కళాకారులు అందరూ సమాధి ముందు కూర్చుని ఐదు పంచరత్న కృతులను బృందగానంగా పాడతారు.
3. తర్వాత అనేక మంది కళాకారులు వరుసగా త్యాగరాజ కృతులను సమర్పిస్తారు.
4. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న సంగీత సభలు కూడా ఇదే రోజుల్లో ఆరాధన నిర్వహిస్తాయి.

సమాధి ప్రాంగణాన్ని పునరుద్ధరించడంలో, మహిళా కళాకారులు కూడా ఆరాధనలో పాడే అవకాశం కల్పించడంలో ప్రముఖ గాయని బెంగళూరు నాగరత్నమ్మ చేసిన సేవను సంగీత లోకం గౌరవంగా స్మరిస్తుంది.

త్యాగరాజు ఇతర ప్రసిద్ధ కృతులు, రచనలు

పంచరత్నాలతో పాటు త్యాగరాజు ఎన్నో కృతులు ఇంటింటా వినిపిస్తాయి. నాగుమోము గనలేని (ఆభేరి), బంటురీతి కొలువు (హంసనాదం), సామజ వర గమన (హిందోళం), మరుగేలరా ఓ రాఘవా (జయంతశ్రీ), రామ నీ సమానమెవరు (ఖరహరప్రియ) వంటివి వాటిలో కొన్ని. ప్రహ్లాద భక్తి విజయం, నౌకా చరిత్రం అనే సంగీత నాటకాలు, దివ్యనామ సంకీర్తనలు, ఉత్సవ సంప్రదాయ కీర్తనలు కూడా ఆయన రచనలే. భద్రాచల రామదాసును ఆయన తన కృతుల్లో గౌరవంగా స్మరించారు.

ఇంట్లో త్యాగరాజ ఆరాధనను ఎలా జరుపుకోవచ్చు?

• పుష్య బహుళ పంచమి నాడు సీతారాముల చిత్రపటం ముందు దీపారాధన చేయండి.
• పిల్లలు సంగీతం నేర్చుకుంటుంటే, కనీసం ఒక పంచరత్న కృతి లేదా ఒక దివ్యనామ కీర్తన పాడించండి.
• "ఎందరో మహానుభావులు" కృతి భావం పిల్లలకు వివరించి, పెద్దలను, గురువులను గౌరవించే విలువ నేర్పండి.
• రోజూ కొద్దిసేపు రామనామ జపం చేయడం త్యాగరాజు చూపిన సులభ మార్గం.

ముఖ్యాంశాలు

• త్యాగరాజు కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తుల్లో ఒకరు; ఆయన కృతులు ఎక్కువగా తెలుగులో ఉన్నాయి.
• శ్రీరాముడే ఆయన జీవిత లక్ష్యం; సంపద కోసం రాజాస్థానాన్ని తిరస్కరించారు.
• జగదానంద కారక, దుడుకు గల, సాధించెనే, కనకన రుచిరా, ఎందరో మహానుభావులు పంచరత్న కృతులు.
• పుష్య బహుళ పంచమి నాడు తిరువైయారులో త్యాగరాజ ఆరాధన జరుగుతుంది.
• ఆరాధనలో పంచరత్నాల బృందగానం అత్యంత ముఖ్య ఘట్టం.