శ్రీశైలం శివశక్తులు ఒకే ప్రాంగణంలో కొలువైన అరుదైన పుణ్యక్షేత్రం. ఇక్కడ శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో రెండవదిగా, శ్రీ భ్రమరాంబికా దేవి అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో ఒకటిగా పూజలందుకుంటున్నారు. నల్లమల అడవుల మధ్య కృష్ణా నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ క్షేత్రాన్ని దక్షిణ కైలాసంగా తెలుగువారు భావిస్తారు.
శ్రీశైలం ఎందుకు అంత విశేషమైనది?
భారతదేశంలో జ్యోతిర్లింగాలు పన్నెండు, అష్టాదశ శక్తిపీఠాలు పద్దెనిమిది. ఈ రెండు జాబితాల్లోనూ ఒకే క్షేత్రం ఉండటం చాలా అరుదు. శ్రీశైలంలో స్వామి, అమ్మవారు ఒకే ఆలయ సముదాయంలో ఉండటం వల్ల ఒకే యాత్రలో జ్యోతిర్లింగ దర్శనం, శక్తిపీఠ దర్శనం రెండూ లభిస్తాయి. అందుకే శైవులకూ, శాక్తేయులకూ ఇది సమానంగా ప్రియమైన క్షేత్రం.
పురాణాల్లో శ్రీశైలాన్ని శ్రీపర్వతం అని కూడా పిలిచారు. ఆదిశంకరాచార్యులు ఇక్కడ తపస్సు చేసి శివానందలహరి రచించారని సంప్రదాయం చెబుతుంది. అనేక మంది శివభక్తులు, సిద్ధులు ఈ కొండల్లో సాధన చేశారని ఐతిహ్యాలు ఉన్నాయి.
మల్లికార్జున స్వామి కథ
ప్రసిద్ధ కథ ప్రకారం, శివపార్వతులు తమ కుమారులలో ఎవరు ముందు భూప్రదక్షిణ చేసి వస్తారో వారికే ముందు వివాహం చేస్తామన్నారు. కుమారస్వామి నెమలిపై బయలుదేరగా, వినాయకుడు తల్లిదండ్రులకే ప్రదక్షిణ చేసి గెలిచాడు. అలిగిన కుమారస్వామి క్రౌంచ పర్వతానికి వెళ్లిపోయాడు. కుమారుని చూడటానికి శివపార్వతులు ఇక్కడికి వచ్చి జ్యోతిర్లింగ రూపంలో, అమ్మవారి రూపంలో వెలిశారని విశ్వాసం.
మల్లిక అంటే మల్లెపువ్వు; మల్లెపూలతో పూజించిన రాజకుమార్తె కథ కూడా స్థానికంగా ప్రచారంలో ఉంది. మల్లిక అంటే పార్వతి, అర్జునుడు అంటే శివుడు అని మరో వివరణ. ఏ వివరణ అయినా, పేరులోనే శివశక్తుల ఐక్యం కనిపిస్తుంది.
భ్రమరాంబికా దేవి కథ
అరుణాసురుడు అనే రాక్షసుడు రెండు కాళ్లు, నాలుగు కాళ్లు ఉన్న ఏ ప్రాణీ తనను చంపకూడదని వరం పొందాడు. లోకాలను బాధిస్తున్న అతనిని సంహరించడానికి అమ్మవారు ఆరు కాళ్లు ఉన్న భ్రమరాల (తుమ్మెదల) రూపం దాల్చింది. అందుకే అమ్మవారికి భ్రమరాంబ అనే పేరు వచ్చింది. అమ్మవారి గర్భాలయం వెనుక గోడకు చెవి ఆనిస్తే తుమ్మెదల ఝంకారం వినిపిస్తుందని భక్తులు చెప్పుకుంటారు.
శ్రీశైలంలో దర్శించవలసిన ప్రదేశాలు
| ప్రదేశం | విశేషం |
|---|---|
| శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి ఆలయం | ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి; ప్రధాన దర్శనం |
| శ్రీ భ్రమరాంబికా దేవి ఆలయం | అష్టాదశ శక్తిపీఠం; ప్రాంగణంలోనే ఉన్నత స్థానంలో |
| పాతాళగంగ | కొండ కింద కృష్ణా నది; పవిత్ర స్నాన ఘట్టం |
| సాక్షి గణపతి | యాత్ర చేసినట్లు సాక్ష్యం నమోదు చేసే గణపతి |
| శ్రీశైల శిఖరం | శిఖర దర్శనం పుణ్యప్రదమని విశ్వాసం |
| పాలధార పంచధార | ఆదిశంకరుల తపస్సుతో ముడిపడిన ప్రదేశం |
| హాటకేశ్వరం | శివుని ప్రాచీన సన్నిధి |
పాతాళగంగ స్నానం
ఆలయానికి దిగువన కృష్ణా నదిని పాతాళగంగ అంటారు. ఎన్నో మెట్లు దిగి నదిలో స్నానం చేసి, ఆ పవిత్ర జలంతో స్వామి దర్శనానికి వెళ్లడం ప్రాచీన సంప్రదాయం. నదిలో నీటి ప్రవాహం, భద్రతా సూచనలు గమనించి జాగ్రత్తగా స్నానం చేయాలి; పిల్లలు, వృద్ధుల విషయంలో ప్రత్యేక శ్రద్ధ అవసరం.
సాక్షి గణపతి, శిఖర దర్శనం
శ్రీశైలానికి వచ్చిన భక్తుల పేర్లను సాక్షి గణపతి నమోదు చేసుకుని కైలాసంలో శివునికి సాక్ష్యం చెబుతాడని నమ్మకం. అందుకే యాత్రలో ఈ గణపతిని తప్పక దర్శిస్తారు. శ్రీశైల శిఖరం నుండి ఆలయ గోపురాన్ని దర్శించినా పునర్జన్మ ఉండదని పెద్దలు చెప్పే ప్రసిద్ధ నానుడి ఉంది.
మహాశివరాత్రి, ఇతర ఉత్సవాలు
- మహాశివరాత్రి బ్రహ్మోత్సవాలు: శ్రీశైలంలో సంవత్సరంలోనే అతిపెద్ద ఉత్సవం. రాత్రి లింగోద్భవ కాలంలో అభిషేకాలు, స్వామి అమ్మవార్ల కల్యాణం, వాహన సేవలు జరుగుతాయి.
- కార్తీక మాసం: సోమవారాలు, కార్తీక పౌర్ణమి రోజుల్లో దీపారాధన, అభిషేకాలకు భక్తులు భారీగా వస్తారు.
- ఉగాది ఉత్సవాలు: పొరుగు రాష్ట్రాల నుండి కూడా పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు పాదయాత్రగా వస్తారు.
- దసరా నవరాత్రులు: భ్రమరాంబికా దేవికి రోజుకో అలంకారంతో ప్రత్యేక పూజలు జరుగుతాయి.
ఉత్సవ తేదీలు, సేవల వేళలు ప్రతి సంవత్సరం దేవస్థానం ప్రకటిస్తుంది. యాత్రకు ముందు అధికారిక సమాచారం చూసుకోండి.
శ్రీశైల యాత్ర ఎలా ప్లాన్ చేయాలి?
- రద్దీ ఎక్కువగా ఉండే శివరాత్రి, కార్తీకం, సెలవు రోజుల్లో వెళ్తే ముందుగానే వసతి, దర్శనం ఏర్పాట్లు చూసుకోండి.
- నల్లమల అటవీ మార్గంలో రాత్రివేళ ప్రయాణ నియంత్రణలు ఉండవచ్చు; ప్రయాణ సమయాన్ని దానికి అనుగుణంగా ప్లాన్ చేయండి.
- మొదట పాతాళగంగ స్నానం, తర్వాత సాక్షి గణపతి, స్వామి, అమ్మవార్ల దర్శనం అనే క్రమాన్ని చాలామంది పాటిస్తారు; కొందరు సాక్షి గణపతిని తిరుగు ప్రయాణంలో దర్శిస్తారు.
- సంప్రదాయ వస్త్రధారణ పాటించండి; దేవస్థానం నియమాలను గౌరవించండి.
- అడవి ప్రాంతం కాబట్టి ప్లాస్టిక్ వాడకం తగ్గించి, పరిసరాలను శుభ్రంగా ఉంచండి.
ఇంటి నుండే శ్రీశైల స్మరణ
శ్రీశైలం వెళ్లలేని రోజుల్లో ఇంట్లో శివుని ముందు దీపం వెలిగించి, ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ స్తోత్రంలోని శ్రీశైలే మల్లికార్జునమ్ అనే పాదాన్ని, అష్టాదశ శక్తిపీఠ స్తోత్రంలోని శ్రీశైలే భ్రమరాంబికా అనే పాదాన్ని స్మరించవచ్చు. శివరాత్రి రోజున ఉపవాసం, జాగరణ చేయదలచినవారు ఆరోగ్య పరిస్థితిని బట్టి మాత్రమే చేయాలి; అవసరమైతే వైద్యుల సలహా తీసుకోండి.
ముఖ్యాంశాలు
- శ్రీశైలం జ్యోతిర్లింగమూ, శక్తిపీఠమూ ఒకేచోట ఉన్న అరుదైన క్షేత్రం.
- మల్లికార్జున స్వామి కథ కుమారస్వామి క్రౌంచ పర్వత గాథతో ముడిపడి ఉంది.
- అరుణాసుర సంహారం కోసం అమ్మవారు భ్రమర రూపం దాల్చారు.
- పాతాళగంగ స్నానం, సాక్షి గణపతి, శిఖర దర్శనం యాత్రలో ముఖ్యమైనవి.
- మహాశివరాత్రి బ్రహ్మోత్సవాలు శ్రీశైలంలో అతిపెద్ద ఉత్సవం.