సింహాచలం విశాఖపట్నం సమీపంలోని కొండపై వెలసిన శ్రీ వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి క్షేత్రం. ఇక్కడ స్వామి ఏడాది పొడవునా గంధపు పూతలో, లింగాకారంలా కనిపిస్తారు. సంవత్సరంలో ఒక్క రోజు, వైశాఖ శుద్ధ తదియ అంటే అక్షయ తృతీయ నాడు మాత్రమే గంధం తొలగించి స్వామి నిజరూప దర్శనం కల్పిస్తారు; ఈ ఉత్సవమే చందనోత్సవం.
సింహాచలం స్వామి రూపం ఎందుకు ప్రత్యేకం?
సింహాచల స్వామి వరాహ, నరసింహ అవతారాలు కలిసిన అరుదైన స్వరూపం. సంప్రదాయ వర్ణన ప్రకారం స్వామికి వరాహ ముఖం, మానవ శరీరం, సింహపు తోక ఉంటాయి. త్రిభంగ భంగిమలో నిలిచిన ఈ రూపాన్ని నిజరూపం అంటారు. హిరణ్యాక్షుని సంహరించిన వరాహమూర్తి, హిరణ్యకశిపుని సంహరించిన నరసింహమూర్తి ఒకే విగ్రహంలో కొలువై ఉండటం ఈ క్షేత్ర ప్రత్యేకత. అందుకే స్వామిని "వరాహ నరసింహుడు" అని, భక్తులు ప్రేమగా "సింహాద్రి అప్పన్న" అని పిలుచుకుంటారు.
సింహాచలానికి ప్రహ్లాదునికి ఉన్న సంబంధం ఏమిటి?
స్థలపురాణం ప్రకారం హిరణ్యకశిపుడు తన కుమారుడు ప్రహ్లాదుని హరిభక్తి మాన్పించలేక, అతన్ని సముద్రంలో పడవేసి పైన పర్వతాన్ని ఉంచమని ఆజ్ఞాపించాడు. ఆ సమయంలో శ్రీహరి ప్రహ్లాదుని రక్షించాడని, ఆ ప్రదేశమే సింహాచల ప్రాంతమని చెబుతారు. అన్నయ్య హిరణ్యాక్షుని సంహరించిన వరాహ రూపాన్ని, తర్వాత తండ్రిని సంహరించబోయే నరసింహ రూపాన్ని కలిపి తనకు దర్శనమివ్వమని ప్రహ్లాదుడు కోరగా, స్వామి వరాహ నరసింహునిగా దర్శనమిచ్చారని కథ. ఆ రూపంలోనే ఇక్కడ కొలువుండమని ప్రహ్లాదుడు ప్రార్థించి, మొదటి ఆలయాన్ని నిర్మించాడని భక్తుల విశ్వాసం.
పురూరవుడు, గంధపు పూత
కాలక్రమంలో ఆ ఆలయం నిర్లక్ష్యానికి గురై విగ్రహం మట్టిలో, పుట్టలో కప్పబడిపోయింది. చంద్రవంశపు రాజు పురూరవుడు ఊర్వశితో కలిసి ఆకాశమార్గంలో వెళ్తుండగా ఈ కొండ వద్దకు ఆకర్షితుడై, పుట్టలో ఉన్న స్వామిని కనుగొన్నాడని స్థలపురాణం. అప్పుడు దివ్యవాణి వినిపించి, తొలగించిన మట్టి అంతటి గంధంతో స్వామిని కప్పి ఉంచాలని, సంవత్సరంలో వైశాఖ శుద్ధ తదియ నాడు మాత్రమే నిజరూప దర్శనం ఇవ్వాలని ఆదేశించిందని చెబుతారు. ఆ ఆచారమే నేటి చందనోత్సవానికి మూలం.
చందనోత్సవం అంటే ఏమిటి, ఎలా జరుగుతుంది?
చందనోత్సవం సింహాచలంలో అత్యంత ముఖ్యమైన పండుగ. అక్షయ తృతీయ నాడు తెల్లవారుజామునే అర్చకులు స్వామిపై ఉన్న పాత గంధపు పూతను శ్రద్ధగా తొలగిస్తారు. తర్వాత రోజంతా భక్తులకు స్వామి నిజరూప దర్శనం లభిస్తుంది. సాయంత్రం తర్వాత మళ్లీ కొత్తగా అరగదీసిన గంధాన్ని స్వామికి సమర్పిస్తారు.
- గంధం అరగదీత: ఉత్సవానికి ముందు రోజుల నుంచే ఆలయ సిబ్బంది, సేవకులు శ్రీగంధపు చెక్కలను సంప్రదాయ పద్ధతిలో అరగదీసి గంధం సిద్ధం చేస్తారు.
- చందన విసర్జన: అక్షయ తృతీయ నాడు వేకువజామున పాత గంధాన్ని తొలగిస్తారు.
- నిజరూప దర్శనం: రోజంతా భక్తులు క్యూలలో నిలిచి స్వామి అసలు రూపాన్ని దర్శిస్తారు.
- చందన సమర్పణ: రాత్రి కొత్త గంధపు పూతతో స్వామిని మళ్లీ నిత్యరూపంలోకి తెస్తారు.
అక్షయ తృతీయ తర్వాత వచ్చే మూడు పౌర్ణమిల్లో కూడా విడతలవారీగా గంధం సమర్పిస్తారని, అలా స్వామి ఏడాది పొడవునా గంధపు పూతలోనే ఉంటారని ఆలయ సంప్రదాయం.
| సందర్భం | జరిగేది |
|---|---|
| వైశాఖ శుద్ధ తదియ (అక్షయ తృతీయ) | గంధం తొలగింపు, నిజరూప దర్శనం, కొత్త గంధం మొదటి విడత |
| వైశాఖ పౌర్ణమి | గంధం సమర్పణ |
| జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి | గంధం సమర్పణ |
| ఆషాఢ పౌర్ణమి | గంధం సమర్పణ |
స్వామికి గంధం ఎందుకు పూస్తారు?
నరసింహుడు ఉగ్రమూర్తి. హిరణ్యకశిపుని సంహరించిన తర్వాత కూడా స్వామి ఉగ్రత తగ్గలేదని, ఆ తాపాన్ని చల్లార్చడానికే చల్లదనాన్నిచ్చే శ్రీగంధాన్ని సమర్పిస్తారని భక్తుల భావన. గంధపు పూతలో స్వామి శాంతమూర్తిగా, భక్తులపై కరుణ చూపే అప్పన్నగా ఉంటారని నమ్మకం. ఎండలు మొదలయ్యే వైశాఖ మాసంలో ఈ ఉత్సవం జరగడం కూడా ఈ భావనకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.
అక్షయ తృతీయ అంటే క్షయం లేని, తరగని పుణ్యాన్ని ఇచ్చే తిథి అని అర్థం. ఈ రోజున చేసే దానం, జపం, దైవదర్శనం అక్షయ ఫలాన్ని ఇస్తాయని శాస్త్ర వచనం. అలాంటి పవిత్ర తిథి నాడు స్వామి నిజరూపాన్ని దర్శించుకోవడం జీవితంలో ఒక్కసారైనా పొందాల్సిన భాగ్యంగా ఉత్తరాంధ్ర ప్రజలు భావిస్తారు. చందనోత్సవం సమయంలో పంపిణీ చేసే గంధపు ప్రసాదాన్ని భక్తులు ఎంతో భక్తిగా ఇంటికి తీసుకెళ్లి పూజగదిలో ఉంచుకుంటారు.
ఉత్తరాంధ్ర కుటుంబాల్లో సింహాద్రి అప్పన్న ఇంటి దేవునిలాంటివాడు. పిల్లలకు అప్పలనాయుడు, అప్పలరాజు, అప్పలనరసమ్మ వంటి పేర్లు పెట్టుకోవడం, మొక్కులు తీర్చుకోవడానికి కొండకు రావడం ఈ ప్రాంత సంస్కృతిలో భాగం.
సింహాచల ఆలయ విశేషాలు ఏమిటి?
- శిల్ప సంపద: ఆలయం కళింగ శైలి నిర్మాణాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆలయ గోడలపై పలు రాజవంశాల శాసనాలు ఉన్నాయి; శ్రీకృష్ణదేవరాయలు కూడా స్వామిని దర్శించి కానుకలు సమర్పించారని చరిత్ర చెబుతుంది.
- కప్ప స్తంభం: ఈ స్తంభాన్ని కౌగిలించుకుని కోరికలు కోరుకుంటే నెరవేరుతాయని, ముఖ్యంగా సంతాన సంబంధ కోరికలతో భక్తులు దీనిని ఆలింగనం చేసుకుంటారని నమ్మకం.
- గంగధార: కొండపై ప్రవహించే పవిత్ర జలధార; ఇక్కడి నీటిని తీర్థంగా భావిస్తారు.
- గిరి ప్రదక్షిణ: ఆషాఢ మాసంలో పౌర్ణమి సమయంలో వేలాది మంది భక్తులు సింహాచల కొండ చుట్టూ కాలినడకన ప్రదక్షిణ చేస్తారు.
చందనోత్సవానికి వెళ్లే భక్తులకు సూచనలు
- నిజరూప దర్శనానికి లక్షలాది భక్తులు వస్తారు; గంటల తరబడి క్యూలో నిలబడేందుకు సిద్ధంగా ఉండండి.
- వైశాఖ ఎండలు తీవ్రంగా ఉంటాయి; తాగునీరు వెంట ఉంచుకోండి, వృద్ధులు, పిల్లలు జాగ్రత్తగా ఉండాలి.
- దర్శన టికెట్లు, సమయాలు, వాహన ఏర్పాట్లను దేవస్థానం అధికారిక ప్రకటనల ద్వారా మాత్రమే తెలుసుకోండి.
- ఉపవాసం ఉండాలనుకునే వారు, ముఖ్యంగా ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు, వైద్యుల సలహాతోనే చేయాలి.
- వెళ్లలేనివారు అక్షయ తృతీయ నాడు ఇంట్లో నరసింహస్వామికి గంధం, తులసి, పానకం సమర్పించి స్మరించుకోవచ్చు.
ముఖ్యాంశాలు
- సింహాచలంలో స్వామి వరాహ నరసింహ స్వరూపంలో, సింహాద్రి అప్పన్నగా కొలువై ఉన్నారు.
- ప్రహ్లాదుని కోరికపై స్వామి ఈ రూపంలో వెలిశారని, ప్రహ్లాదుడే మొదటి ఆలయం కట్టించాడని స్థలపురాణం.
- పురూరవుడు విగ్రహాన్ని కనుగొని గంధంతో కప్పాడని, అదే చందనోత్సవానికి మూలమని కథ.
- అక్షయ తృతీయ నాడు మాత్రమే నిజరూప దర్శనం; తర్వాత మూడు పౌర్ణమిల్లో గంధం సమర్పిస్తారు.
- కప్ప స్తంభం, గంగధార, గిరి ప్రదక్షిణ ఈ క్షేత్రంలోని ఇతర విశేషాలు.