శ్రావణ మాసం తెలుగు చాంద్రమాన సంవత్సరంలో ఐదవ నెల. పౌర్ణమి నాడు చంద్రుడు శ్రవణ నక్షత్రంతో కలిసి ఉండటం వల్ల ఈ నెలకు శ్రావణం అనే పేరు వచ్చింది. ఇది శివుడికి, లక్ష్మీదేవికి, గౌరీదేవికి ప్రీతికరమైన మాసంగా ప్రసిద్ధి; అందుకే ఈ నెల మొత్తం ఇంటింటా వ్రతాలు, నోములు, పేరంటాలతో పండుగ వాతావరణం కనిపిస్తుంది.
శ్రావణ మాసం ఎందుకు అంత విశిష్టమైనది?
వర్షాకాలం మధ్యలో వచ్చే శ్రావణం ప్రకృతి పచ్చదనంతో నిండి ఉండే కాలం. మన పెద్దలు ఈ సమయాన్ని దైవారాధనకు, నియమబద్ధమైన జీవనానికి అనుకూలమైనదిగా చెప్పారు. ముఖ్యంగా సుమంగళులు సౌభాగ్యం కోసం, కుటుంబ క్షేమం కోసం చేసే వ్రతాలు ఈ నెలలోనే ఎక్కువగా ఉంటాయి. అందుకే శ్రావణాన్ని ‘సౌభాగ్య మాసం’ అని కూడా అభిమానంగా పిలుస్తారు.
చాలా కుటుంబాలు ఈ నెలలో శాకాహారం పాటిస్తాయి, ఇల్లు, పూజా మందిరం శుభ్రంగా ఉంచుకుంటాయి, ప్రతి రోజూ ఉదయం, సాయంత్రం దీపారాధన చేస్తాయి. కొత్తగా పెళ్లైన అమ్మాయిలకు ఈ నెల ప్రత్యేకమైనది; పుట్టింటి వారు పిలిచి వ్రతాలు చేయించడం, పసుపు కుంకుమలు ఇవ్వడం తెలుగు ఇళ్లలో అందమైన సంప్రదాయం.
శ్రావణ మాసంలో వారాల వారీగా ఆరాధన
శ్రావణంలో ప్రతి వారానికి ఒక ప్రత్యేక ఆరాధన ఉంది. సాధారణంగా పాటించే పద్ధతి ఇది:
| వారం | ఆరాధన | ఎవరు ఎక్కువగా చేస్తారు |
|---|---|---|
| సోమవారం | శ్రావణ సోమవార శివారాధన, అభిషేకం | కుటుంబంలో అందరూ |
| మంగళవారం | మంగళగౌరీ వ్రతం | కొత్తగా పెళ్లైన స్త్రీలు |
| శుక్రవారం | లక్ష్మీదేవి పూజ, వరలక్ష్మీ వ్రతం | సుమంగళులు |
| శనివారం | వేంకటేశ్వర స్వామి, ఆంజనేయ ఆరాధన | కొన్ని కుటుంబాలు |
ఇవి సాధారణ ఆచారాలు మాత్రమే; ప్రాంతాన్ని బట్టి, కుటుంబ సంప్రదాయాన్ని బట్టి మార్పులు ఉంటాయి.
మంగళగౌరీ వ్రతం ఎవరు, ఎలా చేస్తారు?
శ్రావణ మాసంలోని ప్రతి మంగళవారం గౌరీదేవిని ‘మంగళగౌరి’ రూపంలో పూజించడమే మంగళగౌరీ వ్రతం. సాధారణంగా పెళ్లైన మొదటి శ్రావణం నుంచి ఐదు సంవత్సరాల పాటు కొత్త పెళ్లికూతుళ్లు ఈ వ్రతం చేస్తారు. భర్త ఆయురారోగ్యాలు, దాంపత్య సౌఖ్యం కోసం చేసే వ్రతంగా దీనిని భావిస్తారు.
వ్రతం ముఖ్య అంశాలు
- ఉదయమే స్నానం చేసి పీటపై గౌరీదేవి ప్రతిమ లేదా పసుపు గౌరిని ప్రతిష్ఠిస్తారు.
- మొదట విఘ్నేశ్వర పూజ, తర్వాత షోడశోపచార గౌరీ పూజ చేస్తారు.
- తోరం కట్టుకోవడం, వ్రత కథ చదవడం లేదా వినడం ముఖ్యం.
- ముత్తైదువులకు తాంబూలం, పసుపు కుంకుమ, శనగలు ఇచ్చి ఆశీర్వాదం తీసుకుంటారు.
- కొన్ని కుటుంబాల్లో పిండితో చేసిన దీపాలతో హారతి ఇవ్వడం, కాటుక పెట్టుకోవడం ఆచారం.
చివరి సంవత్సరం వ్రతం ముగించేటప్పుడు ఉద్యాపన చేస్తారు. పద్ధతిలో తేడాలు ఉంటాయి కాబట్టి మీ ఇంటి పెద్దలను లేదా కుటుంబ పురోహితుడిని సంప్రదించడం మంచిది.
వరలక్ష్మీ వ్రతం ఎప్పుడు, ఎందుకు చేస్తారు?
శ్రావణ పౌర్ణమికి ముందు వచ్చే శుక్రవారం వరలక్ష్మీ వ్రతం చేయడం తెలుగు రాష్ట్రాల్లో విస్తృతమైన ఆచారం. ‘వరాలు ఇచ్చే లక్ష్మి’ అయిన వరలక్ష్మీదేవిని కలశంలో ఆవాహన చేసి పూజిస్తారు. ఆ శుక్రవారం వీలు కాని వారు శ్రావణంలోని మరో శుక్రవారం చేసుకోవచ్చని పెద్దలు చెబుతారు.
వరలక్ష్మీ వ్రతానికి సిద్ధం చేసుకోవాల్సినవి
- ముందు రోజే ఇల్లు శుభ్రం చేసి, గడపకు పసుపు, ముంగిట్లో ముగ్గులు వేయాలి.
- కలశం, కొబ్బరికాయ, అమ్మవారి ముఖం లేదా ప్రతిమ, కొత్త వస్త్రం సిద్ధం చేసుకోవాలి.
- తొమ్మిది ముడులతో తోరం తయారు చేసుకోవడం సాధారణ ఆచారం.
- పువ్వులు, పండ్లు, పసుపు, కుంకుమ, అక్షతలు, దీపం, అగరుబత్తీలు సిద్ధంగా ఉంచాలి.
- నైవేద్యంగా పులిహోర, పాయసం, బొబ్బట్లు, గారెలు వంటివి ఇంటి సంప్రదాయం ప్రకారం చేస్తారు.
పూజ తర్వాత వ్రత కథ చదివి, తోరం కట్టుకుని, ముత్తైదువులకు వాయనం ఇస్తారు. చారుమతి కథ ఈ వ్రతంలో ప్రసిద్ధమైనది; భక్తితో చేసే పూజకే ఫలం అనే సందేశం అందులో ఉంది. ఆడంబరం కంటే శ్రద్ధ ముఖ్యం.
శ్రావణ సోమవారాల ప్రాముఖ్యత ఏమిటి?
శ్రావణ మాసం శివుడికి కూడా అత్యంత ప్రీతికరమైనది. ఈ నెలలోని సోమవారాల్లో శివాలయాలు భక్తులతో నిండిపోతాయి. చాలా మంది ఉదయం శివలింగానికి నీటితో, పాలతో అభిషేకం చేసి, బిల్వపత్రాలు సమర్పించి, ‘ఓం నమః శివాయ’ పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని జపిస్తారు.
కొందరు సోమవారం ఒక పూట భోజనం లేదా ఉపవాసం పాటిస్తారు. ఉపవాసం చేసేవారు తమ ఆరోగ్య పరిస్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి; గర్భిణులు, వృద్ధులు, మందులు వాడేవారు, మధుమేహం ఉన్నవారు వైద్యుల సలహా తీసుకుని, పండ్లు లేదా తేలికపాటి ఆహారంతో నియమం పాటించవచ్చు. భక్తి అనేది శరీరాన్ని కష్టపెట్టడంలో కాదు, మనస్సును దైవం వైపు మళ్లించడంలో ఉంది.
జంధ్యాల పౌర్ణమి, రాఖీ పౌర్ణమి విశేషాలు
శ్రావణ పౌర్ణమికి తెలుగు ప్రాంతాల్లో రెండు ముఖ్యమైన సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. యజ్ఞోపవీతం ధరించేవారు ఈ రోజు ఉపాకర్మ నిర్వహించి కొత్త జంధ్యం వేసుకుంటారు; అందుకే దీనిని జంధ్యాల పౌర్ణమి అంటారు. వేదాధ్యయనాన్ని పునఃప్రారంభించే రోజుగా కూడా దీనికి ప్రాధాన్యం ఉంది. ఉపాకర్మ తేదీ వేద శాఖను బట్టి మారవచ్చు, కాబట్టి పురోహితుల సూచన పాటించాలి.
అదే రోజు అక్కచెల్లెళ్లు అన్నదమ్ములకు రాఖీ కట్టి, వారి క్షేమాన్ని కోరుకుంటారు; అన్నదమ్ములు రక్షణగా ఉంటామని మాట ఇస్తారు. ఇది రాఖీ పౌర్ణమి లేదా రక్షాబంధనంగా ప్రసిద్ధి. ఈ పౌర్ణమిని హయగ్రీవ జయంతిగా కూడా కొందరు ఆరాధిస్తారు.
శ్రావణంలో ఇతర పండుగలు, పాటించే నియమాలు
ఇతర పండుగలు
- నాగ పంచమి: శ్రావణ శుద్ధ పంచమి నాడు నాగదేవతల ఆరాధన; పుట్టలో పాలు పోయడం కొన్ని ప్రాంతాల ఆచారం.
- శ్రీ కృష్ణాష్టమి: శ్రావణ బహుళ అష్టమి నాడు శ్రీకృష్ణ జన్మోత్సవం; ఉట్ల పండుగ, బాలకృష్ణుని అలంకరణ, వెన్న, అటుకుల నైవేద్యం.
- పోలాల అమావాస్య: కొన్ని ప్రాంతాల్లో శ్రావణ అమావాస్య నాడు పిల్లల క్షేమం కోసం చేసే నోము.
సాధారణ నియమాలు
- ప్రతిరోజూ ఉదయం, సాయంత్రం దీపారాధన చేయడం.
- ఇంటిని, ముఖ్యంగా గడప, పూజా మందిరాన్ని శుభ్రంగా ఉంచుకోవడం.
- శాకాహారం పాటించడం; చాలా కుటుంబాలు ఉల్లి, వెల్లుల్లి కూడా తగ్గిస్తాయి.
- పేరంటాలకు వెళ్లడం, ముత్తైదువులను గౌరవించడం, వాయనాలు ఇచ్చిపుచ్చుకోవడం.
- దాన ధర్మాలు, అన్నదానం, గోసేవ వంటి సత్కార్యాలు.
- లలితా సహస్రనామం, లక్ష్మీ అష్టోత్తరం, శివ స్తోత్రాల పారాయణం.
ముఖ్యాంశాలు
- శ్రావణం తెలుగు సంవత్సరంలో ఐదవ నెల; శివుడికి, లక్ష్మీదేవికి, గౌరీదేవికి ప్రీతికరం.
- మంగళవారాలు మంగళగౌరీ వ్రతం, సోమవారాలు శివారాధన, శుక్రవారాలు లక్ష్మీ పూజ ప్రధానం.
- వరలక్ష్మీ వ్రతం సాధారణంగా శ్రావణ పౌర్ణమికి ముందు శుక్రవారం చేస్తారు.
- శ్రావణ పౌర్ణమి జంధ్యాల పౌర్ణమి, రాఖీ పౌర్ణమి రెండూ.
- పద్ధతుల్లో తేడాలు ఉంటాయి; మీ కుటుంబ సంప్రదాయాన్ని, పురోహితుల సలహాను పాటించండి.