షష్టిపూర్తి అంటే అరవై సంవత్సరాల జీవిత చక్రం పూర్తయిన సందర్భంగా జరుపుకునే పవిత్ర వేడుక. తెలుగు పంచాంగంలోని 60 సంవత్సరాల పేర్లు ఒక చుట్టు తిరిగి, మనిషి పుట్టిన సంవత్సరం పేరు మళ్లీ వచ్చే సమయం ఇది. ఆయురారోగ్యాల కోసం ఉగ్రరథ శాంతి, హోమాలు, కలశ స్నానం, దంపతులకు మళ్లీ మాంగల్య ధారణ ఇందులో ముఖ్య భాగాలు. విధానాలు కుటుంబాన్ని బట్టి మారుతాయి కాబట్టి మీ పురోహితుని సలహాతో ప్లాన్ చేసుకోండి.
షష్టిపూర్తి అంటే ఏమిటి? ఎందుకు 60?
'షష్టి' అంటే అరవై, 'పూర్తి' అంటే నిండడం. మన తెలుగు సంవత్సరాలకు ప్రభవ, విభవ, శుక్ల, ప్రమోదూత... అంటూ మొదలై అక్షయతో ముగిసే 60 పేర్లు ఉన్నాయి. ఒక వ్యక్తి ఏ సంవత్సరంలో పుట్టాడో, అదే పేరు గల సంవత్సరం అరవై ఏళ్ల తర్వాత మళ్లీ వస్తుంది. అంటే కాలచక్రంలో ఒక పూర్తి ఆవృతం ముగిసినట్టు.
జ్యోతిష సంప్రదాయంలో దీనికి మరో వివరణ కూడా ఉంది. గురు గ్రహం సుమారు పన్నెండు సంవత్సరాలకు, శని గ్రహం సుమారు ముప్పై సంవత్సరాలకు రాశిచక్రాన్ని చుట్టి వస్తాయి. ఈ రెండు చక్రాలు సుమారు అరవై సంవత్సరాలకు దాదాపు జన్మకాలపు స్థితికి వస్తాయని చెబుతారు. అందుకే అరవై ఏళ్లను జీవితంలో ఒక ముఖ్యమైన మలుపుగా భావిస్తారు.
భావపరంగా చూస్తే, షష్టిపూర్తి ఒక ఆధ్యాత్మిక రెండవ ఆరంభం. గృహస్థ బాధ్యతలు చాలావరకు నెరవేరిన తర్వాత, మిగిలిన జీవితాన్ని ధర్మం, భక్తి, సేవలో గడపాలనే సంకల్పం తీసుకునే సమయం ఇది.
షష్టిపూర్తి ఎప్పుడు జరుపుకోవాలి?
సాధారణంగా అరవై సంవత్సరాలు పూర్తయి అరవై ఒకటవ సంవత్సరంలోకి అడుగుపెట్టే సమయంలో జరుపుతారు. చాలా కుటుంబాలు జన్మించిన తెలుగు మాసంలో, జన్మ నక్షత్రం వచ్చే రోజున వేడుక చేస్తాయి. కొందరు ఇంగ్లీష్ పుట్టినరోజుకు దగ్గరలో అనుకూలమైన ముహూర్తం చూసుకుంటారు. ఖచ్చితమైన రోజు, ముహూర్తం పురోహితుడు జాతకం చూసి నిర్ణయిస్తారు.
సంప్రదాయంగా ఇది భర్త వయసు ఆధారంగా దంపతులు కలిసి చేసే వేడుక. ఈ రోజుల్లో చాలా కుటుంబాలు తల్లి అరవై ఏళ్ల సందర్భాన్ని కూడా ప్రత్యేక పూజ, హోమం, ఆశీర్వాద కార్యక్రమంతో జరుపుకుంటున్నాయి.
ఉగ్రరథ శాంతి అంటే ఏమిటి?
షష్టిపూర్తి సందర్భంగా చేసే ప్రధాన శాంతి కార్యమే ఉగ్రరథ శాంతి. వయసు పెరిగే కొద్దీ ఎదురయ్యే ఆరోగ్య సమస్యలు, గ్రహ ప్రభావాలు శాంతించి, దీర్ఘాయుష్షు, ప్రశాంత జీవితం కలగాలని చేసే ప్రార్థన ఇది. ఇందులో సాధారణంగా ఆయుష్య హోమం, నవగ్రహ పూజ, మృత్యుంజయ జపం లేదా హోమం వంటివి ఉంటాయి. ఏ హోమాలు, ఎంత విస్తృతంగా చేయాలనేది కుటుంబ సంప్రదాయం, వీలును బట్టి పురోహితుడు సూచిస్తారు.
జీవితంలో ఇలాంటి మరికొన్ని శాంతి వేడుకలు కూడా ఉన్నాయి. వయసులు సంప్రదాయాన్ని బట్టి కొంత మారవచ్చు:
| సందర్భం | సాధారణంగా చెప్పే వయసు |
|---|---|
| షష్టిపూర్తి / ఉగ్రరథ శాంతి | 60 పూర్తయి 61వ సంవత్సరం |
| భీమరథ శాంతి | సుమారు 70 సంవత్సరాలు |
| సహస్ర చంద్ర దర్శన శాంతి | సుమారు వెయ్యి పౌర్ణములు చూసిన తర్వాత, ఎనభై ఏళ్లు దాటిన సమయం |
షష్టిపూర్తి వేడుకలో ముఖ్య ఘట్టాలు
ఎక్కువ కుటుంబాలలో కనిపించే క్రమం ఇలా ఉంటుంది:
- గణపతి పూజ, సంకల్పం: దంపతులు కలిసి కూర్చుని వేడుక ఉద్దేశాన్ని సంకల్పిస్తారు.
- పుణ్యాహవాచనం: ఇల్లు, వేదిక శుద్ధి.
- కలశ స్థాపన: వివిధ దేవతలను ఆవాహన చేసిన కలశాలను ఏర్పాటు చేస్తారు.
- హోమాలు: ఆయుష్య హోమం, నవగ్రహ హోమం, మృత్యుంజయ హోమం వంటివి ఉగ్రరథ శాంతిలో భాగంగా.
- కలశ స్నానం (అభిషేకం): పూజించిన కలశాల జలంతో దంపతులకు స్నానం చేయిస్తారు. ఇది వేడుకలో అత్యంత భావోద్వేగ ఘట్టం.
- నూతన వస్త్ర ధారణ: పిల్లలు తల్లిదండ్రులకు కొత్త బట్టలు సమర్పిస్తారు.
- మాంగల్య ధారణ (షష్టిపూర్తి కళ్యాణం): భర్త భార్యకు మళ్లీ మంగళసూత్రం కడతారు; దీనిని దంపతుల బంధాన్ని పునరుద్ధరించుకోవడంగా భావిస్తారు.
- ఆశీర్వాదం, దానం: పెద్దలు ఆశీర్వదిస్తారు; పిల్లలు, మనవళ్లు దంపతుల పాదాలకు నమస్కరిస్తారు. వీలున్నంతలో దానధర్మాలు చేస్తారు.
పిల్లల పాత్ర ఏమిటి?
షష్టిపూర్తి సాధారణంగా పిల్లలు తమ తల్లిదండ్రుల కోసం ఏర్పాటు చేసే వేడుక. ఇన్నేళ్లు కుటుంబాన్ని పోషించిన తల్లిదండ్రులకు కృతజ్ఞత తెలిపే అవకాశం ఇది. ఎన్నో కుటుంబాలలో కొడుకులు, కూతుళ్లు కలిసి ఖర్చులు, ఏర్పాట్లు పంచుకుంటారు. ఆడంబరం కంటే తల్లిదండ్రుల సౌకర్యం, ఆనందం ముఖ్యం అని గుర్తుంచుకోండి.
మనవళ్లు, మనవరాళ్లను భాగస్వాములను చేయండి
ఈ వేడుకను చిన్న పిల్లలకు మన సంప్రదాయాలను పరిచయం చేసే అవకాశంగా కూడా వాడుకోవచ్చు. తాతయ్య, నానమ్మల జీవిత విశేషాలను, వారు ఎదుర్కొన్న కష్టాలను, సాధించిన విజయాలను కుటుంబ సభ్యులు పంచుకుంటే వేడుక మరింత అర్థవంతంగా ఉంటుంది. మనవళ్లు చిన్న శ్లోకం చెప్పడం, పూలు అందించడం వంటి చిన్న బాధ్యతలు తీసుకుంటే వారికీ ఈ రోజు జ్ఞాపకంగా మిగిలిపోతుంది.
ఏర్పాట్లకు చెక్‌లిస్ట్
- కనీసం రెండు మూడు నెలల ముందే పురోహితుని కలిసి ముహూర్తం, హోమాల జాబితా నిర్ణయించుకోండి.
- పూజా సామగ్రి జాబితాను పురోహితుని నుండి తీసుకుని ముందుగా సిద్ధం చేయండి.
- దంపతులకు కొత్త వస్త్రాలు, అవసరమైతే కొత్త మంగళసూత్రం సిద్ధం చేయండి.
- పెద్దవారు ఎక్కువసేపు కూర్చోవలసి వస్తుంది కాబట్టి సౌకర్యవంతమైన ఆసనం, త్రాగునీరు, విరామాలు ఏర్పాటు చేయండి.
- ఆరోగ్య సమస్యలు ఉంటే కలశ స్నానానికి గోరువెచ్చని నీరు, మందుల సమయానికి తగినట్టు కార్యక్రమ క్రమం గురించి పురోహితునితో మాట్లాడండి.
- బంధువులకు, ముఖ్యంగా పెద్దలకు సకాలంలో ఆహ్వానం పంపండి.
- భోజనంలో పులిహోర, పాయసం వంటి సంప్రదాయ వంటకాలతో పాటు పెద్దలకు తేలికపాటి ఆహారం ఉండేలా చూడండి.
సరళంగా జరుపుకోవాలంటే?
పెద్ద వేదిక, భారీ ఖర్చు లేకుండా కూడా షష్టిపూర్తిని శ్రద్ధగా జరుపుకోవచ్చు. ఇంట్లోనే గణపతి పూజ, ఆయుష్య హోమం, కలశ స్నానం, మాంగల్య ధారణ చేసి, దగ్గరి బంధువులతో భోజనం చేయడం చాలా కుటుంబాలు ఎంచుకుంటున్నాయి. కొందరు తమ ఇష్ట దేవాలయంలో ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తారు. ముఖ్యమైనది భక్తి, కుటుంబం అంతా కలిసి ఉండటం.
వేడుక తర్వాత కూడా షష్టిపూర్తి సంకల్పాన్ని కొనసాగించవచ్చు. ఉదాహరణకు రోజూ కొంతసేపు జపం లేదా పారాయణం, తీర్థయాత్రలు, వీలున్నంతలో అన్నదానం లేదా విద్యాదానం వంటి సేవా కార్యక్రమాలను దంపతులు జీవితంలో భాగం చేసుకోవడం చాలా కుటుంబాలు పాటించే మంచి అలవాటు.
ముఖ్యాంశాలు
- షష్టిపూర్తి అంటే 60 తెలుగు సంవత్సరాల చక్రం పూర్తయి, జన్మ సంవత్సరం పేరు మళ్లీ రావడం.
- ఆయురారోగ్యాల కోసం ఉగ్రరథ శాంతి ఈ వేడుకలో ప్రధాన కార్యం.
- కలశ స్నానం, మాంగల్య ధారణ, పెద్దల ఆశీర్వాదం ముఖ్య ఘట్టాలు.
- ముహూర్తం, హోమాలు కుటుంబ ఆచారం ప్రకారం పురోహితుడు నిర్ణయిస్తారు.
- తల్లిదండ్రుల సౌకర్యం, ఆరోగ్యం దృష్టిలో పెట్టుకుని ఏర్పాట్లు చేయండి.