సంకల్పం అంటే ఏదైనా పూజ, వ్రతం, జపం లేదా దానం మొదలుపెట్టే ముందు దేవుని ముందు తీసుకునే దృఢ నిర్ణయం. ఇందులో మనం ఏ ప్రదేశంలో, ఏ కాలంలో (సంవత్సరం, మాసం, తిథి, వారం), ఏ గోత్రానికి చెందిన ఎవరు, ఏ ఉద్దేశంతో, ఏ కర్మ చేస్తున్నామో క్రమంగా చెబుతాం. పురోహితుడు లేకపోయినా పంచాంగం చూసి నమూనాలో ఖాళీలు నింపుకుని, లేదా సులభమైన తెలుగులో కూడా సంకల్పం చెప్పుకోవచ్చు.
సంకల్పం అంటే ఏమిటి? ఎందుకు చెప్పాలి?
సంకల్పం అనే పదానికి దృఢమైన ఉద్దేశం, నిశ్చయం అని అర్థం. ఏ కర్మ చేసినా ముందు మనసులో స్పష్టమైన ఉద్దేశం ఉండాలని శాస్త్రాలు చెబుతాయి. సంకల్పం చెప్పడం వల్ల మనం చేసే పూజ కేవలం అలవాటుగా కాకుండా, ఒక నిర్దిష్ట సమయానికి, ఒక నిర్దిష్ట లక్ష్యానికి కట్టుబడిన సాధనగా మారుతుంది. అలాగే విశ్వంలో మనం ఎక్కడ, ఏ కాలంలో ఉన్నామో గుర్తు చేసుకోవడం వల్ల వినయం కలుగుతుందని పెద్దలు చెబుతారు.
సంకల్పం సాధారణంగా గణపతి ప్రార్థన, ఆచమనం, ప్రాణాయామం తర్వాత, అసలు పూజ మొదలుపెట్టే ముందు చెబుతారు. కుడి చేతిలో అక్షతలు, కొద్దిగా నీరు తీసుకుని సంకల్పం చెప్పి, చివరలో ఆ నీటిని పళ్ళెంలో విడవడం ఆచారం.
సంకల్పంలో ఏ భాగాలు ఉంటాయి?
సాంప్రదాయ సంకల్పాన్ని ఐదు భాగాలుగా అర్థం చేసుకోవచ్చు:
- కాలం: బ్రహ్మదేవుని కాలమానం నుంచి మొదలుకుని ప్రస్తుత సంవత్సరం, అయనం, ఋతువు, మాసం, పక్షం, తిథి, వారం, నక్షత్రం వరకు.
- దేశం (స్థలం): జంబూద్వీపం, భరత వర్షం, భరత ఖండం అని చెప్పి, తర్వాత మనం ఉన్న ప్రాంతం.
- కర్త: పూజ చేసేవారి గోత్రం, పేరు; కుటుంబం కోసం చేస్తే సహకుటుంబానాం అని చెబుతారు.
- ఫలం (ఉద్దేశం): క్షేమం, ఆయురారోగ్యాలు, ఐశ్వర్యం, లేదా ఒక ప్రత్యేక కోరిక, లేదా కేవలం దేవుని ప్రీతి కోసం.
- కర్మ: ఏ దేవతకు, ఏ విధమైన పూజ చేస్తున్నాం (ఉదాహరణకు షోడశోపచార పూజ, పంచోపచార పూజ, జపం).
సంకల్పానికి కావలసిన పంచాంగ వివరాలు
సంకల్పం చెప్పేముందు ఆ రోజు తెలుగు పంచాంగంలో సంవత్సరం పేరు, అయనం, ఋతువు, మాసం, పక్షం, తిథి, నక్షత్రం చూసుకోండి. అయనాలు రెండు: ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయనం. ఋతువులు ఆరు: వసంత, గ్రీష్మ, వర్ష, శరద్, హేమంత, శిశిర. వారానికి సంకల్పంలో వాడే సంస్కృత పేర్లు ఇవి:
| వారం | సంకల్పంలో చెప్పే పేరు |
|---|---|
| ఆదివారం | భాను వాసరే |
| సోమవారం | ఇందు వాసరే |
| మంగళవారం | భౌమ వాసరే |
| బుధవారం | సౌమ్య వాసరే |
| గురువారం | గురు వాసరే |
| శుక్రవారం | భృగు వాసరే |
| శనివారం | స్థిర వాసరే |
సాంప్రదాయ సంకల్పం: ఖాళీలు నింపుకునే నమూనా
తెలుగు కుటుంబాల్లో ఎక్కువగా వాడే సంకల్ప క్రమాన్ని సులభంగా చేసిన నమూనా ఇది. చుక్కల స్థానంలో పంచాంగం నుంచి, మీ వివరాల నుంచి పదాలు నింపుకోండి. ప్రాంతాన్ని బట్టి, కుటుంబ సంప్రదాయాన్ని బట్టి పదాల్లో కొంత తేడా ఉంటుంది.
మమోపాత్త సమస్త దురితక్షయ ద్వారా శ్రీ పరమేశ్వర ప్రీత్యర్థం, శుభే శోభనే ముహూర్తే, శ్రీ మహావిష్ణోరాజ్ఞయా ప్రవర్తమానస్య అద్య బ్రహ్మణః ద్వితీయ పరార్ధే, శ్వేతవరాహ కల్పే, వైవస్వత మన్వంతరే, కలియుగే ప్రథమ పాదే, జంబూద్వీపే, భరతవర్షే, భరతఖండే, …… ప్రదేశే, అస్మిన్ వర్తమాన వ్యావహారిక చాంద్రమానేన …… నామ సంవత్సరే, …… అయనే, …… ఋతౌ, …… మాసే, …… పక్షే, …… తిథౌ, …… వాసరే, …… నక్షత్రే, శుభ యోగే శుభ కరణే, ఏవం గుణ విశేషణ విశిష్టాయాం శుభ తిథౌ, …… గోత్రః …… నామధేయః, ధర్మపత్నీ సమేతః, అస్మాకం సహకుటుంబానాం క్షేమ స్థైర్య ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాభివృద్ధ్యర్థం, శ్రీ …… దేవతా ప్రీత్యర్థం, యావచ్ఛక్తి …… పూజాం కరిష్యే.
ప్రదేశం కోసం చాలామంది తమ ప్రాంతానికి దగ్గరి పుణ్యక్షేత్రాన్ని లేదా నదుల మధ్య ప్రదేశాన్ని చెబుతారు; మీ ప్రాంతానికి సరిపోయే పదాన్ని కుటుంబ పురోహితుని అడిగి తెలుసుకోండి. స్త్రీలు స్వయంగా సంకల్పం చెబితే నామధేయః బదులు నామధేయాః, గోత్రః బదులు గోత్రవతీ వంటి రూపాలు వాడతారు.
సులభమైన తెలుగు సంకల్పం (ప్రారంభకుల కోసం)
సంస్కృత పదాలు పలకడం కష్టంగా ఉంటే, భావం స్పష్టంగా ఉండేలా తెలుగులోనే సంకల్పం చెప్పుకోవచ్చు. దేవునికి భాష కంటే భక్తి ముఖ్యమని పెద్దలు చెబుతారు.
ఓ దేవా, ఈ రోజు …… సంవత్సరం, …… మాసం, …… పక్షం, …… తిథి, …… వారం నాడు, …… గోత్రానికి చెందిన …… అనే నేను, నా కుటుంబ సభ్యుల క్షేమం, ఆయురారోగ్యాలు, మనశ్శాంతి కోసం, శ్రీ …… ప్రీతి కోసం నా శక్తి మేరకు ఈ పూజ చేస్తున్నాను. దయచేసి స్వీకరించి ఆశీర్వదించు.
సంకల్పం చెప్పేటప్పుడు గుర్తుంచుకోవలసినవి
- తూర్పు లేదా ఉత్తరం వైపు తిరిగి కూర్చోండి.
- కుడి చేతిలో అక్షతలు, కొద్దిగా నీరు తీసుకోండి; చివరలో పళ్ళెంలో విడవండి.
- గోత్రం తెలియకపోతే చాలామంది శివ గోత్రం లేదా కశ్యప గోత్రం అని చెబుతారు; ఇంటి పెద్దలను అడగడం మంచిది.
- ప్రత్యేక కోరిక ఉంటే ఫలం భాగంలో దాన్ని స్పష్టంగా, వినయంగా చెప్పండి.
- నిత్య పూజకు ప్రతిరోజూ పూర్తి సంకల్పం అవసరం లేదు; చిన్న సంకల్పం కూడా సరిపోతుంది.
వేర్వేరు సందర్భాల్లో సంకల్పం ఎలా మారుతుంది?
సంకల్పంలోని కాల, దేశ, కర్త భాగాలు దాదాపు ఒకేలా ఉంటాయి; ఫలం, కర్మ భాగాలు మాత్రమే సందర్భాన్ని బట్టి మారుతాయి. ఉదాహరణకు వినాయక చవితి నాడు శ్రీ సిద్ధి వినాయక ప్రీత్యర్థం అని, వరలక్ష్మీ వ్రతంలో శ్రీ వరలక్ష్మీ ప్రీత్యర్థం అని, సత్యనారాయణ వ్రతంలో శ్రీ సత్యనారాయణ స్వామి ప్రీత్యర్థం అని చెబుతారు. జపం చేసేటప్పుడు ఎన్ని సార్లు జపిస్తారో కూడా సంకల్పంలో చెప్పుకుంటారు. దానం చేసేటప్పుడు ఏ వస్తువు, ఎవరికి దానం చేస్తున్నారో చెబుతారు.
ముఖ్యాంశాలు
- సంకల్పం అంటే పూజకు ముందు దేవుని ముందు తీసుకునే దృఢ నిర్ణయం.
- కాలం, దేశం, కర్త, ఫలం, కర్మ అనే ఐదు భాగాలు ఉంటాయి.
- సంవత్సరం, మాసం, తిథి, నక్షత్రం వంటి వివరాలు ఆ రోజు పంచాంగం నుంచి తీసుకోండి.
- సంస్కృత నమూనా కష్టమైతే సులభ తెలుగు సంకల్పం చెప్పుకోవచ్చు.
- పదాల్లో ప్రాంతీయ తేడాలు ఉంటాయి; సందేహం ఉంటే పురోహితుని అడగండి.