పంచాంగం అంటే పంచ (ఐదు) + అంగం (భాగం) – రోజు యొక్క ఐదు అంశాలను తెలిపే హిందూ కాలగణన. ఆ ఐదు అంగాలు: తిథి, వారం, నక్షత్రం, యోగం, కరణం. ఇవన్నీ సూర్యుడు, చంద్రుడు ఆకాశంలో ఉన్న స్థానాల ఆధారంగా లెక్కించబడతాయి. పండుగలు, వ్రతాలు, శుభ ముహూర్తాలు, శ్రాద్ధ తిథులు నిర్ణయించడానికి తెలుగు కుటుంబాలు పంచాంగాన్ని ఉపయోగిస్తాయి.
పంచాంగంలోని ఐదు అంగాలు – ఒకే చూపులో
| అంగం | దేని ఆధారంగా | మొత్తం సంఖ్య | సులభ అర్థం |
|---|---|---|---|
| తిథి | సూర్య–చంద్రుల మధ్య దూరం | 30 (ఒక్కో పక్షంలో 15) | చాంద్రమాన రోజు |
| వారం | సూర్యోదయం నుంచి సూర్యోదయం | 7 | వారపు రోజు |
| నక్షత్రం | చంద్రుడు ఉన్న నక్షత్ర మండలం | 27 | చంద్రుని స్థానం |
| యోగం | సూర్య–చంద్రుల రేఖాంశాల మొత్తం | 27 | రోజు యొక్క స్వభావం |
| కరణం | తిథిలో సగం భాగం | 11 | అర్ధ తిథి |
తిథి అంటే ఏమిటి?
సూర్యునికి, చంద్రునికి మధ్య దూరం 12 డిగ్రీలు పెరగడానికి పట్టే కాలమే ఒక తిథి. అమావాస్య రోజున సూర్య చంద్రులు దాదాపు ఒకే స్థానంలో ఉంటారు; ఆ తర్వాత చంద్రుడు ముందుకు వెళ్తూ పౌర్ణమికి సూర్యునికి ఎదురుగా చేరతాడు. ఒక నెలలో 30 తిథులు ఉంటాయి.
శుక్ల పక్షం మరియు బహుళ పక్షం
- శుక్ల పక్షం: అమావాస్య తర్వాత పాడ్యమి నుంచి పౌర్ణమి వరకు – చంద్రుడు పెరుగుతున్న 15 తిథులు.
- బహుళ (కృష్ణ) పక్షం: పౌర్ణమి తర్వాత పాడ్యమి నుంచి అమావాస్య వరకు – చంద్రుడు తగ్గుతున్న 15 తిథులు.
తిథుల పేర్లు: పాడ్యమి, విదియ, తదియ, చవితి, పంచమి, షష్ఠి, సప్తమి, అష్టమి, నవమి, దశమి, ఏకాదశి, ద్వాదశి, త్రయోదశి, చతుర్దశి, ఆ తర్వాత పౌర్ణమి లేదా అమావాస్య. చంద్రుని వేగం మారుతూ ఉండటం వల్ల తిథి పొడవు రోజు రోజుకూ మారుతుంది. అందుకే కొన్నిసార్లు ఒక తిథి రెండు సూర్యోదయాలను తాకుతుంది, కొన్నిసార్లు ఒక తిథి ఏ సూర్యోదయాన్నీ తాకకుండా క్షయమవుతుంది. సాధారణంగా సూర్యోదయ సమయంలో ఉన్న తిథినే ఆ రోజు తిథిగా పరిగణిస్తారు; కొన్ని పండుగలకు మాత్రం ప్రత్యేక నియమాలు ఉంటాయి.
వారం మరియు నక్షత్రం
వారం
పంచాంగం ప్రకారం వారం సూర్యోదయంతో మొదలై మరుసటి సూర్యోదయంతో ముగుస్తుంది – అర్ధరాత్రితో కాదు. ఏడు వారాలు నవగ్రహాలలో ఏడింటి పేర్లతో ఉన్నాయి: ఆది (రవి), సోమ (చంద్ర), మంగళ (కుజ), బుధ, గురు, శుక్ర, శని.
నక్షత్రం
ఆకాశ మార్గాన్ని (రాశిచక్రం) 27 సమాన భాగాలుగా విభజించారు; ఒక్కో భాగం 13 డిగ్రీల 20 కళలు. చంద్రుడు ఏ భాగంలో ఉంటే ఆ రోజు ఆ నక్షత్రం. చంద్రుడు ఒక్కో నక్షత్రాన్ని దాదాపు ఒక రోజులో దాటుతాడు. పుట్టిన సమయంలో చంద్రుడు ఉన్న నక్షత్రమే మన జన్మ నక్షత్రం – పూజల్లో సంకల్పం చెప్పేటప్పుడు దీనిని ఉపయోగిస్తారు.
| 1–9 | 10–18 | 19–27 |
|---|---|---|
| అశ్విని | మఖ | మూల |
| భరణి | పుబ్బ (పూర్వ ఫల్గుణి) | పూర్వాషాఢ |
| కృత్తిక | ఉత్తర (ఉత్తర ఫల్గుణి) | ఉత్తరాషాఢ |
| రోహిణి | హస్త | శ్రవణం |
| మృగశిర | చిత్త | ధనిష్ఠ |
| ఆర్ద్ర | స్వాతి | శతభిషం |
| పునర్వసు | విశాఖ | పూర్వాభాద్ర |
| పుష్యమి | అనూరాధ | ఉత్తరాభాద్ర |
| ఆశ్లేష | జ్యేష్ఠ | రేవతి |
యోగం మరియు కరణం
యోగం
సూర్యుని రేఖాంశం, చంద్రుని రేఖాంశం కలిపిన మొత్తాన్ని 27 భాగాలుగా విభజిస్తే వచ్చేవి 27 యోగాలు. విష్కంభం నుంచి వైధృతి వరకు ఉన్న ఈ యోగాల్లో కొన్ని శుభమైనవిగా (ఉదా: సిద్ధి, శుభ), కొన్ని శుభకార్యాలకు అనుకూలం కానివిగా (ఉదా: వ్యతీపాతం, వైధృతి) పరిగణిస్తారు. ఈ యోగాలను అమృత యోగం, సిద్ధ యోగం వంటి వార–నక్షత్ర కలయికల నుంచి వేరుగా గుర్తించాలి.
కరణం
ఒక తిథిలో సగ భాగాన్ని కరణం అంటారు, అంటే ప్రతి తిథికి రెండు కరణాలు. మొత్తం 11 కరణాలు: బవ, బాలవ, కౌలవ, తైతిల, గరజి, వణిజ, భద్ర (విష్టి) అనే 7 చర కరణాలు నెలలో మళ్లీ మళ్లీ వస్తాయి; శకుని, చతుష్పాత్, నాగవం, కింస్తుఘ్నం అనే 4 స్థిర కరణాలు అమావాస్య చుట్టూ ఒక్కసారి మాత్రమే వస్తాయి. విష్టి లేదా భద్ర కరణం శుభకార్యాలకు సాధారణంగా వర్జితం.
తెలుగు పంచాంగాన్ని ఎలా చదవాలి?
తెలుగు పంచాంగంలో ప్రతి రోజుకు ఒక వరుస లేదా పేజీ ఉంటుంది. దానిని ఇలా చదవండి:
- సంవత్సరం, ఆయనం, ఋతువు: ఉదా. 60 సంవత్సరాల చక్రంలో సంవత్సర నామం, ఉత్తరాయణం లేదా దక్షిణాయనం, ఆరు ఋతువుల్లో ఒకటి.
- మాసం, పక్షం: చైత్రం నుంచి ఫాల్గుణం వరకు 12 మాసాల్లో ఒకటి; శుక్ల లేదా బహుళ పక్షం.
- తిథి మరియు ముగింపు సమయం: ఉదా. దశమి ఉదయం ఇంత సమయం వరకు, తర్వాత ఏకాదశి.
- వారం.
- నక్షత్రం మరియు ముగింపు సమయం.
- యోగం, కరణం మరియు వాటి ముగింపు సమయాలు.
- రోజువారీ సమయాలు: సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం, రాహుకాలం, యమగండం, దుర్ముహూర్తం, వర్జ్యం, అమృత ఘడియలు.
పంచాంగంలో ఇచ్చే సమయాలు ఒక నిర్దిష్ట ఊరి కోసం లెక్కించబడతాయి. మీ ఊరి సూర్యోదయం వేరైతే సమయాలు కొంత మారవచ్చు, కాబట్టి మీ ప్రాంతానికి చెందిన పంచాంగం చూడడం మంచిది.
తెలుగు మాసాలు
చైత్రం, వైశాఖం, జ్యేష్ఠం, ఆషాఢం, శ్రావణం, భాద్రపదం, ఆశ్వయుజం, కార్తీకం, మార్గశిరం, పుష్యం, మాఘం, ఫాల్గుణం. తెలుగు ప్రాంతాల్లో అమావాస్యతో ముగిసే అమాంత మాస విధానం అనుసరిస్తారు; ఉత్తర భారతదేశంలో పౌర్ణమితో ముగిసే పూర్ణిమాంత విధానం ఎక్కువ. అందుకే ఒకే పండుగకు రెండు ప్రాంతాల్లో మాసం పేరు వేరుగా కనిపించవచ్చు.
పంచాంగం ఎందుకు ముఖ్యం?
- ఉగాది, శ్రీరామనవమి, వినాయక చవితి, దసరా, దీపావళి వంటి పండుగల తేదీలు తిథుల ఆధారంగా నిర్ణయమవుతాయి.
- వివాహం, గృహప్రవేశం, ఉపనయనం వంటి శుభకార్యాల ముహూర్తాలు పంచాంగం ద్వారా చూస్తారు.
- ఏకాదశి, ప్రదోషం, సంకటహర చతుర్థి వంటి వ్రతాలు తెలుసుకోవచ్చు.
- పెద్దల ఆబ్దిక శ్రాద్ధం తిథి ఆధారంగా జరుగుతుంది.
ముఖ్యమైన ముహూర్తాల కోసం కేవలం పంచాంగం చదవడం సరిపోదు; జాతకాలు, ఇతర అంశాలు కూడా చూడాల్సి ఉంటుంది కాబట్టి కుటుంబ పురోహితుని సంప్రదించండి.
ముఖ్యాంశాలు
- పంచాంగం = తిథి, వారం, నక్షత్రం, యోగం, కరణం.
- తిథి సూర్య–చంద్రుల మధ్య 12 డిగ్రీల దూరం; నెలకు 30 తిథులు.
- వారం సూర్యోదయం నుంచి సూర్యోదయం వరకు.
- 27 నక్షత్రాలు, 27 యోగాలు, 11 కరణాలు.
- సమయాలు ఊరిని బట్టి మారుతాయి; స్థానిక పంచాంగం చూడండి.