ఓం, సంస్కృతంలో ప్రణవం లేదా ఓంకారం, హిందూ ధర్మంలో అత్యంత పవిత్రమైన అక్షరం. ఇది అ, ఉ, మ అనే మూడు నాదాలు, వాటి తర్వాత వచ్చే మౌనం కలిసిన రూపం; ఉపనిషత్తులు దీనిని పరబ్రహ్మకు సంకేతంగా వర్ణిస్తాయి. దాదాపు ప్రతి వేద మంత్రం, స్తోత్రం, పూజ ఓంకారంతోనే ప్రారంభమవుతుంది. నిదానంగా, శ్రద్ధగా ఓంకారం పలికి, తర్వాత వచ్చే నిశ్శబ్దంలో కొంతసేపు నిలవడమే దీని జపానికి సరళ మార్గం.
ఓం అంటే ఏమిటి? ప్రణవం అని ఎందుకు అంటారు?
ఓంకారాన్ని 'ఏకాక్షరం' అంటే ఒకే అక్షరంలో సమస్తాన్ని ఇమిడ్చుకున్న నాదంగా భావిస్తారు. భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు 'ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ' అని, అంటే ఓం అనే ఒక్క అక్షరమే బ్రహ్మం అని చెబుతాడు. ఉపనిషత్తులు కూడా ఓంకారాన్ని ధ్యానానికి ప్రధాన ఆధారంగా చెబుతాయి.
'ప్రణవం' అనే పదానికి పెద్దలు వివిధ వివరణలు ఇస్తారు. 'ప్ర' అంటే విశేషంగా, 'నవం' అంటే నూతనం; ఎంతసార్లు జపించినా ఎప్పుడూ కొత్తగా అనిపించే మంత్రం అని ఒక వివరణ. 'ప్రణు' అనే ధాతువుకు స్తుతించడం అనే అర్థం ఉండటం వల్ల, పరమాత్మను స్తుతించే నాదం అని మరో వివరణ. రెండింటి సారాంశం ఒక్కటే: ఓం పరమాత్మకు అత్యంత దగ్గరైన నామం.
అ, ఉ, మ – మూడు నాదాల అర్థం ఏమిటి?
ఓంకారాన్ని విడదీసి చూస్తే అ + ఉ + మ అనే మూడు భాగాలు, చివర మౌనం కనిపిస్తాయి. సంస్కృత సంధి నియమం ప్రకారం అ, ఉ కలిసి 'ఓ' అవుతాయి; అందుకే వ్రాసినప్పుడు 'ఓం' అని కనిపిస్తుంది. ఈ భాగాలకు సంప్రదాయంలో అనేక ప్రతీకలు చెబుతారు:
- అ: ఆరంభం, సృష్టి; బ్రహ్మకు ప్రతీక అని కొందరు చెబుతారు.
- ఉ: కొనసాగింపు, పోషణ; విష్ణువుకు ప్రతీక.
- మ: ముగింపు, లయం; శివునికి ప్రతీక.
- మౌనం: వీటన్నిటికీ అతీతమైన, మాటలకు అందని పరమ తత్వం.
మాండూక్య ఉపనిషత్తు ఏమి చెబుతుంది?
పన్నెండు మంత్రాలు మాత్రమే ఉన్న చిన్న ఉపనిషత్తు అయిన మాండూక్య ఉపనిషత్తు పూర్తిగా ఓంకారం గురించే. దాని భావాన్ని సరళంగా చెప్పాలంటే, మనిషి ప్రతిరోజూ అనుభవించే మూడు అవస్థలను ఓంకారంలోని మూడు నాదాలతో జోడిస్తుంది:
| నాదం | అవస్థ | ఉపనిషత్తులోని పేరు | సరళ భావం |
|---|---|---|---|
| అ | జాగ్రత్ (మేలుకొని ఉండటం) | వైశ్వానరుడు | బయటి ప్రపంచాన్ని ఇంద్రియాలతో అనుభవించే స్థితి |
| ఉ | స్వప్నం (కల) | తైజసుడు | మనసు లోపలే సృష్టించుకునే అనుభవాల స్థితి |
| మ | సుషుప్తి (గాఢ నిద్ర) | ప్రాజ్ఞుడు | కోరికలు, కలలు లేని ప్రశాంత స్థితి |
| మౌనం | తురీయం (నాలుగవది) | ఆత్మ | మూడు అవస్థలకు సాక్షిగా, వాటికి అతీతంగా ఉండే శుద్ధ చైతన్యం |
అంటే ఓంకారం పలికినప్పుడు మనం మొత్తం అనుభవ ప్రపంచాన్ని దాటి, చివరి మౌనంలో మన నిజ స్వరూపాన్ని తాకే ప్రయత్నం చేస్తున్నామని ఈ ఉపనిషత్తు భావం. ఈ లోతైన తత్వాన్ని గురువు ద్వారా, శంకరాచార్యుల వంటి ఆచార్యుల వ్యాఖ్యానాల ద్వారా అధ్యయనం చేయవచ్చు.
ఓంకారాన్ని ఎక్కడెక్కడ వాడతారు?
- వేద మంత్రాల ప్రారంభంలో, ఉదాహరణకు గాయత్రీ మంత్రానికి ముందు 'ఓం భూర్భువః స్వః'.
- దేవతా నామాలకు ముందు: ఓం నమః శివాయ, ఓం నమో నారాయణాయ వంటివి.
- అష్టోత్తర శతనామావళిలో ప్రతి నామానికి ముందు 'ఓం' చేర్చి 'నమః'తో ముగించడం.
- శాంతి మంత్రాల చివర 'ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః'.
- ధ్యానం, యోగ సాధనలో స్వతంత్ర జపంగా.
ఓంకారం ఎలా జపించాలి? – సరళ దశలు
- స్థలం: ప్రశాంతమైన, శుభ్రమైన చోటు ఎంచుకోండి. ఉదయం సూర్యోదయ సమయం లేదా సాయంత్రం ఉత్తమం, కానీ ఏ సమయంలోనైనా చేయవచ్చు.
- ఆసనం: నేలపై ఆసనం మీద లేదా కుర్చీలో వెన్నెముక నిటారుగా ఉంచి కూర్చోండి. కళ్లు మెల్లగా మూసుకోండి.
- శ్వాస: రెండు మూడు సార్లు నిదానంగా, లోతుగా శ్వాస తీసుకుని వదలండి.
- అ: లోతుగా శ్వాస తీసుకుని, నోరు తెరిచి 'అ' నాదంతో ప్రారంభించండి.
- ఉ: పెదవులు గుండ్రంగా చేస్తూ 'ఉ'లోకి సహజంగా మారండి.
- మ: పెదవులు మూసి 'మ్' నాదాన్ని నిదానంగా కొనసాగించండి; తల, ముఖంలో కలిగే సున్నితమైన కంపనాన్ని గమనించండి.
- మౌనం: నాదం ఆగిన తర్వాత వెంటనే మళ్లీ మొదలుపెట్టకుండా, కొన్ని క్షణాలు ఆ నిశ్శబ్దంలో నిలవండి.
- పునరావృతం: మొదట్లో 3, 11 లేదా 21 సార్లు చేయండి; అలవాటయ్యాక 108 సార్లు జపమాలతో చేయవచ్చు.
ఎంత సమయం చేయాలి?
రోజూ ఐదు నుండి పది నిమిషాలతో ప్రారంభించడం మంచిది. సమయం కంటే క్రమం ముఖ్యం. ప్రతిరోజూ ఒకే సమయానికి, ఒకే చోట చేస్తే మనసు త్వరగా ప్రశాంతతలోకి వెళ్తుంది.
జపం చేస్తున్నప్పుడు ఆలోచనలు రావడం సహజం. వాటితో పోరాడకుండా, మళ్లీ మెల్లగా నాదం మీదికి, తర్వాతి మౌనం మీదికి దృష్టి మళ్లించండి. కొన్ని వారాల సాధన తర్వాత ఓంకారం తర్వాత వచ్చే నిశ్శబ్దం క్రమంగా ఎక్కువసేపు నిలుస్తుందని సాధకులు చెబుతారు.
దైనందిన జీవితంలో ఓంకారాన్ని ఎలా భాగం చేసుకోవాలి?
ఓంకారం కేవలం యోగులకో, సన్యాసులకో పరిమితమైనది కాదు. సాధారణ గృహస్థులు కూడా రోజువారీ జీవితంలో దీనిని సులభంగా అలవాటు చేసుకోవచ్చు. చాలా కుటుంబాలు పాటించే కొన్ని మంచి అలవాట్లు ఇవి:
- ఉదయం నిద్ర లేవగానే మూడు సార్లు ఓంకారం పలికి రోజును ప్రారంభించడం.
- ఇంటి పూజ ప్రారంభంలో, దీపం వెలిగించిన తర్వాత కుటుంబమంతా కలిసి కొన్నిసార్లు ఓంకారం జపించడం.
- పిల్లలు చదువు మొదలుపెట్టే ముందు ఒక నిమిషం ఓంకారంతో మనసు కుదుటపరచుకోవడం.
- రాత్రి పడుకునే ముందు కొన్ని క్షణాలు మౌనంగా కూర్చుని, మనసులోనే ఓంకారం స్మరించడం.
పిల్లలకు అ, ఉ, మ అనే మూడు నాదాలను ఆటలా నేర్పితే వారు ఆసక్తిగా నేర్చుకుంటారు. పెద్దలు కలిసి జపిస్తే ఇంట్లో ప్రశాంత వాతావరణం ఏర్పడుతుందని చాలా కుటుంబాలు అనుభవంగా చెబుతాయి. ఇవన్నీ సూచనలు మాత్రమే; మీ కుటుంబ ఆచారం, గురువుల సలహాకు అనుగుణంగా మార్చుకోండి.
జపంలో గుర్తుంచుకోవలసిన జాగ్రత్తలు
- శ్వాసను బలవంతంగా ఆపకండి, గొంతును ఒత్తిడి చేయకండి; సౌకర్యవంతమైన స్వరంలోనే జపించండి.
- తల తిరగడం, అలసట అనిపిస్తే వెంటనే ఆపి సాధారణంగా శ్వాస తీసుకోండి.
- శ్వాసకోశ సమస్యలు, ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు దీర్ఘ శ్వాస అభ్యాసాల గురించి డాక్టర్‌ను సంప్రదించి, మృదువుగా సాధన చేయండి.
- ఓంకార జపం భక్తి, ధ్యాన సాధన; దీనిని వైద్యానికి ప్రత్యామ్నాయంగా భావించకూడదు.
- బిగ్గరగా జపించడం సాధ్యం కాకపోతే మనసులోనే జపించవచ్చు.
ముఖ్యాంశాలు
- ఓం లేదా ప్రణవం పరబ్రహ్మకు సంకేతమైన పవిత్ర అక్షరం.
- అ, ఉ, మ అనే మూడు నాదాలు, చివరి మౌనం కలిసి ఓంకారం అవుతుంది.
- మాండూక్య ఉపనిషత్తు ప్రకారం ఇవి జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి, తురీయ అవస్థలను సూచిస్తాయి.
- నిటారుగా కూర్చుని, నిదానంగా జపించి, చివరి మౌనంలో నిలవడం సరళ విధానం.
- శ్వాసను బలవంతం చేయకుండా, సౌకర్యంగా సాధన చేయండి.