ఇంట్లో ఏకాదశి వ్రతం ఎలా చేయాలి? దశమి నుంచి ద్వాదశి వరకు

ఏకాదశి వ్రతం అంటే ప్రతి పక్షంలో వచ్చే పదకొండవ తిథి నాడు శ్రీ మహావిష్ణువు కోసం చేసే ఉపవాసం. ఇది నిజానికి మూడు రోజుల సాధన: దశమి నాడు ఒక్కసారే తేలికపాటి సాత్విక భోజనం, ఏకాదశి నాడు అన్నం (ధాన్యాలు) విడిచి ఉపవాసం, విష్ణు పూజ, నామస్మరణ, ద్వాదశి నాడు నిర్ణీత సమయంలో పారణ. ఇంట్లోనే సులభంగా, భక్తితో దీన్ని పాటించవచ్చు.

ఏకాదశి అంటే ఏమిటి? ఎందుకు ఇంత ప్రాముఖ్యత?

చాంద్రమానంలో ప్రతి నెలకు శుక్ల పక్షం, బహుళ పక్షం అనే రెండు పక్షాలు ఉంటాయి. ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి ఏకాదశి. కాబట్టి సంవత్సరానికి సాధారణంగా 24 ఏకాదశులు వస్తాయి; అధిక మాసం ఉన్న సంవత్సరంలో 26 వస్తాయి. ఏకాదశిని హరివాసరం అని, విష్ణువుకు అత్యంత ప్రీతికరమైన రోజు అని పురాణాలు వర్ణిస్తాయి. పద్మ పురాణం వంటి గ్రంథాల్లో ఒక్కో ఏకాదశికి ఒక్కో పేరు, కథ, మహిమ చెప్పబడ్డాయి.

దశమి నాడు పాటించవలసిన నియమాలు

• దశమి రోజు మధ్యాహ్నం ఒక్కసారే సాత్విక భోజనం చేయడం సంప్రదాయం.
• రాత్రి అన్నం తినకుండా, అవసరమైతే పాలు లేదా పండ్లు మాత్రమే తీసుకుంటారు.
• ఉల్లి, వెల్లుల్లి, మాంసాహారం, మద్యం విడిచిపెట్టాలి.
• మరుసటి రోజు ఉపవాసానికి మనసును సిద్ధం చేసుకుంటూ నిద్రకు ముందు విష్ణు స్మరణ చేయండి.

ఏకాదశి రోజు ఇంట్లో వ్రతం ఎలా చేయాలి?

1. తెల్లవారుజామున: బ్రాహ్మీ ముహూర్తంలో లేదా సూర్యోదయానికి ముందు లేచి స్నానం చేయండి.
2. సంకల్పం: దేవుని ముందు దీపం వెలిగించి, ఈ రోజు ఏకాదశి వ్రతాన్ని శ్రీ మహావిష్ణువు ప్రీతి కోసం చేస్తున్నానని సంకల్పం చెప్పుకోండి.
3. విష్ణు పూజ: విష్ణువు, శ్రీ కృష్ణుడు లేదా వేంకటేశ్వర స్వామి చిత్రపటానికి గంధం, పుష్పాలు, తులసి దళాలు సమర్పించి పూజ చేయండి. పండ్లు, పాలు నైవేద్యంగా పెట్టండి.
4. పారాయణం: విష్ణు సహస్రనామం, భగవద్గీత లేదా ఆ ఏకాదశి కథ చదవండి. ఓం నమో నారాయణాయ లేదా ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ నామజపం చేయండి.
5. ఉపవాసం: శక్తిని బట్టి నిర్జల, జల లేదా ఫలాహార ఉపవాసం ఉండండి. బియ్యం, గోధుమలు, పప్పులు వంటి ధాన్యాలు తీసుకోరు.
6. సాయంత్రం: దీపారాధన చేసి హారతి ఇవ్వండి. వీలైతే దగ్గరలోని విష్ణు ఆలయ దర్శనం చేయండి.
7. రాత్రి: కొందరు భజనలు, కీర్తనలతో జాగరణ చేస్తారు. ఇది ఐచ్ఛికం; శక్తి లేనివారు విశ్రాంతి తీసుకోవచ్చు.

ఏకాదశి నాడు చేయకూడనివి

• అన్నం, ధాన్యాలతో చేసిన పదార్థాలు తినడం.
• ఏకాదశి రోజు తులసి ఆకులు కోయకూడదని చాలా కుటుంబాల నమ్మకం; పూజకు ముందు రోజే కోసి ఉంచుకోండి.
• కోపం, వాదనలు, పరనింద.

ద్వాదశి పారణ ఎలా చేయాలి?

ఏకాదశి వ్రతం ద్వాదశి పారణతోనే పూర్తవుతుంది. ద్వాదశి రోజు ఉదయం స్నానం చేసి, విష్ణువుకు పూజ చేసి నైవేద్యం పెట్టి, ఆ ప్రసాదంతో ఉపవాసం విరమించాలి. ద్వాదశి తిథి ముగిసేలోపు పారణ చేయాలని, ద్వాదశి మొదటి భాగాన్ని (హరివాసరం) దాటిన తర్వాత చేయాలని శాస్త్ర నియమం. ఈ సమయాలు ప్రతిసారీ మారుతాయి కాబట్టి స్థానిక తెలుగు పంచాంగంలో పారణ సమయం చూడండి.

పారణలో ముందుగా తులసి తీర్థం, తర్వాత తేలికపాటి భోజనం తీసుకోవడం మంచిది. కొన్ని కుటుంబాల్లో ద్వాదశి నాడు ఉసిరి, అగిసె కూర వంటి పదార్థాలతో భోజనం చేసే ఆచారం ఉంది. ఎవరికైనా అన్నదానం చేయడం పుణ్యమని చెబుతారు.

సంవత్సరంలో వచ్చే 24 ఏకాదశుల పేర్లు

తెలుగు రాష్ట్రాల్లో పాటించే అమావాస్యాంత మాసాల ప్రకారం సాధారణంగా ప్రచారంలో ఉన్న పేర్లు ఇవి. కొన్ని పేర్లు ప్రాంతాన్ని బట్టి కొద్దిగా మారుతాయి.

అధిక మాసం వచ్చిన సంవత్సరంలో అదనంగా పద్మిని, పరమ అనే రెండు ఏకాదశులు వస్తాయి. ధనుర్మాసంలో వచ్చే శుక్ల ఏకాదశిని వైకుంఠ ఏకాదశి లేదా ముక్కోటి ఏకాదశిగా ప్రత్యేకంగా జరుపుకుంటారు.

కుటుంబంతో కలిసి ఏకాదశి ఎలా జరుపుకోవాలి?

ఇంట్లో అందరూ ఒకే విధంగా ఉపవాసం ఉండవలసిన అవసరం లేదు. పెద్దలు ఉపవాసం ఉంటే, పిల్లలు సాత్విక భోజనం చేస్తూ పూజలో, భజనలో పాల్గొనవచ్చు. సాయంత్రం అందరూ కలిసి విష్ణు సహస్రనామం లేదా ఆ రోజు ఏకాదశి కథ వినడం, దీపారాధనలో పాల్గొనడం వల్ల పిల్లలకు సంప్రదాయం సహజంగా అలవాటవుతుంది.

స్మార్త, వైష్ణవ ఏకాదశి తేడా ఎందుకు?

కొన్నిసార్లు పంచాంగంలో ఏకాదశి రెండు రోజులు చూపిస్తారు: ఒకటి స్మార్తులకు, మరొకటి వైష్ణవులకు. దశమి తిథి సూర్యోదయ సమయంలో ఉందా లేదా అనే లెక్కలో తేడా వల్ల ఇలా జరుగుతుంది. మీ కుటుంబం ఏ సంప్రదాయాన్ని పాటిస్తుందో దాన్ని బట్టి రోజు ఎంచుకోండి; సందేహం ఉంటే పురోహితుని అడగండి.

ఆరోగ్యం గురించి జాగ్రత్త

వృద్ధులు, గర్భిణీలు, పిల్లలు, మధుమేహం వంటి సమస్యలు ఉన్నవారు, మందులు వాడేవారు నిర్జల ఉపవాసం చేయకూడదు. ఫలాహారం లేదా ఒక్కసారి తేలికపాటి భోజనంతో వ్రతం చేయవచ్చు; ముందుగా వైద్యుని సలహా తీసుకోండి. భక్తితో చేసే విష్ణు నామస్మరణే ఏకాదశి సారం.

ముఖ్యాంశాలు

• ఏకాదశి వ్రతం దశమి, ఏకాదశి, ద్వాదశి అనే మూడు రోజుల సాధన.
• ఏకాదశి నాడు ధాన్యాలు విడిచి ఉపవాసం, విష్ణు పూజ, నామస్మరణ.
• ద్వాదశి తిథి ముగిసేలోపు పంచాంగం ప్రకారం పారణ చేయాలి.
• సంవత్సరానికి 24 ఏకాదశులు; అధిక మాసంలో 26.
• శక్తి లేనివారు ఫలాహారంతో, వైద్య సలహాతో వ్రతం చేయండి.