భద్రాచలం శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామి ఆలయం గోదావరి తీరాన, తెలంగాణలోని భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలో ఉన్న ప్రసిద్ధ రామక్షేత్రం. ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించినవారు కంచర్ల గోపన్న, తర్వాత భక్త రామదాసుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. ప్రతి సంవత్సరం చైత్ర శుద్ధ నవమి నాడు, అంటే శ్రీరామనవమి రోజున, ఇక్కడ జరిగే సీతారామ కల్యాణం తెలుగువారి ఇంటింటి పండుగగా నిలిచింది.
భద్రాచలం పేరు ఎలా వచ్చింది?
స్థలపురాణం ప్రకారం మేరు పర్వతుని కుమారుడైన భద్రుడు శ్రీరాముని దర్శనం కోసం గోదావరి తీరంలో దీర్ఘకాలం తపస్సు చేశాడు. అతని భక్తికి మెచ్చి స్వామి ప్రత్యక్షమై, భద్రుడే కొండగా మారి తనకు ఆసనమవ్వాలని వరమిచ్చాడని చెబుతారు. అందుకే ఈ కొండకు భద్రాద్రి, ఊరికి భద్రాచలం అనే పేర్లు వచ్చాయి.
ఇక్కడి మూలవిరాట్టు ప్రత్యేకమైనది. స్వామి నాలుగు చేతులతో, శంఖచక్రాలు ధరించి, ధనుర్బాణాలతో దర్శనమిస్తారు. ఎడమ ఒడిలో సీతమ్మ, పక్కన లక్ష్మణస్వామి ఉంటారు. ఈ రూపాన్ని వైకుంఠ రాముడు లేదా రామనారాయణుడు అని భక్తులు పిలుస్తారు. రాముడూ విష్ణువూ ఒక్కరే అనే భావనకు ఈ రూపం సజీవ సాక్ష్యం.
మరో ప్రసిద్ధ కథ ప్రకారం సమీప గ్రామానికి చెందిన పోకల దమ్మక్క అనే భక్తురాలికి స్వామి కలలో కనిపించి, కొండపై పుట్టలో ఉన్న తన విగ్రహాలను గుర్తించమని చెప్పారు. ఆమె గోదావరి నీళ్లతో పుట్టను కరిగించి విగ్రహాలను బయటకు తీసి, చిన్న పందిరి వేసి నిత్యం పూజించేది. ఆ పూజే తర్వాత గొప్ప ఆలయంగా ఎదగడానికి నాంది అయింది.
కంచర్ల గోపన్న ఎవరు?
కంచర్ల గోపన్న పదిహేడో శతాబ్దంలో గోల్కొండను పాలించిన కుతుబ్‌షాహీ వంశపు చివరి సుల్తాన్ అబుల్ హసన్ తానీషా కాలంలో జీవించారు. ఆయన మేనమామలు అక్కన్న, మాదన్నలు తానీషా ఆస్థానంలో ఉన్నత పదవుల్లో ఉండేవారు. వారి ద్వారా గోపన్నకు పాల్వంచ పరగణాకు తహసీల్దారుగా పన్నులు వసూలు చేసే బాధ్యత లభించింది.
చిన్నప్పటి నుంచే రామభక్తిలో మునిగిన గోపన్న, భద్రాద్రి కొండపై శిథిలావస్థలో ఉన్న స్వామి సన్నిధిని చూసి చలించిపోయారు. ప్రజల సహకారంతో మొదట ఆలయ నిర్మాణం ప్రారంభించారు. ధనం సరిపోక, వసూలు చేసిన రాజ్యాదాయాన్ని కూడా ఆలయ నిర్మాణానికి వెచ్చించారని సంప్రదాయ కథనం. గోపురం, ప్రాకారం, మండపాలు, సీతమ్మకు, లక్ష్మణస్వామికి, స్వామికి ఆభరణాలు చేయించారు.
చెరసాల జీవితం
రాజ్యధనాన్ని అనుమతి లేకుండా ఖర్చు చేశారనే ఆరోపణపై గోపన్నను గోల్కొండ కోటలోని చెరసాలలో బంధించారు. సంప్రదాయం ప్రకారం ఆయన దాదాపు పన్నెండు సంవత్సరాలు కారాగారంలో కష్టాలు అనుభవించారు. ఆ బాధలోనే రాముడిని నిలదీస్తూ, వేడుకుంటూ, ఆభరణాలు చేయించిన విషయం గుర్తు చేస్తూ ఆయన పాడిన కీర్తనలు నేటికీ హృదయాలను కదిలిస్తాయి.
రామోజీ, లక్ష్మోజీ కథ
భక్తుని బాధ చూడలేక రామలక్ష్మణులు స్వయంగా రామోజీ, లక్ష్మోజీ అనే సేవకుల రూపంలో తానీషా వద్దకు వెళ్లి, గోపన్న చెల్లించాల్సిన మొత్తాన్ని బంగారు నాణేలుగా చెల్లించి రసీదు తీసుకున్నారని కథ. ఉదయమే ఆ నాణేలను చూసిన తానీషా ఆశ్చర్యపోయి, అది దైవలీల అని గ్రహించి గోపన్నను విడుదల చేశారని, ఆలయానికి కానుకలు ఇచ్చారని భక్తులు చెబుతారు. అప్పటి నుంచి గోపన్న "రామదాసు"గా లోకానికి తెలిశారు.
శ్రీరామనవమి సీతారామ కల్యాణం ప్రత్యేకత ఏమిటి?
భద్రాచలంలో చైత్ర శుద్ధ నవమి నాడు జరిగే సీతారామ కల్యాణం దేశంలోనే అత్యంత ప్రసిద్ధమైన రామ కల్యాణోత్సవాల్లో ఒకటి. రామదాసు కాలం నుంచే ఈ కల్యాణం వైభవంగా జరుగుతోందని, ఆనాటి పాలకులు ముత్యాల తలంబ్రాలు పంపే ఆచారం మొదలుపెట్టారని చెబుతారు. నేటికీ ప్రభుత్వం తరఫున పట్టువస్త్రాలు, ముత్యాల తలంబ్రాలు సమర్పించే సంప్రదాయం కొనసాగుతోంది.
- ఎదుర్కోలు: కల్యాణానికి ముందు వధూవరుల పక్షాల ఆహ్వాన ఘట్టం.
- కల్యాణ మహోత్సవం: మాంగల్యధారణ, తలంబ్రాలతో వేదోక్తంగా వివాహం.
- పట్టాభిషేకం: కల్యాణం మరుసటి రోజు శ్రీరాముని పట్టాభిషేక మహోత్సవం.
- తలంబ్రాల ప్రసాదం: కల్యాణ తలంబ్రాలను ఇంట్లో ఉంచుకుంటే శుభమని, పెళ్లికాని వారికి వివాహయోగం కలుగుతుందని భక్తుల విశ్వాసం.
లక్షలాది మంది ప్రత్యక్షంగా చూడలేకపోయినా, టీవీ ప్రత్యక్ష ప్రసారం ద్వారా ఇళ్లలోనే కల్యాణాన్ని తిలకిస్తూ, అదే సమయంలో తమ పూజగదిలో సీతారాములకు పానకం, వడపప్పు నైవేద్యం పెట్టడం తెలుగు కుటుంబాల ఆచారం.
రామదాసు కీర్తనలు ఎందుకు ఇంత ప్రత్యేకం?
రామదాసు కీర్తనలు సరళమైన తెలుగులో, భక్తుని హృదయాన్ని నేరుగా రాముని ముందు పరిచే విధంగా ఉంటాయి. వాటిలో ప్రేమ, అలక, నిలదీత, శరణాగతి అన్నీ కనిపిస్తాయి. కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసులు, భజన బృందాలు, హరికథకులు అందరూ వీటిని పాడతారు. తర్వాతి కాలంలో త్యాగరాజు వంటి వాగ్గేయకారులు కూడా రామదాసును గౌరవంగా స్మరించారు.
| ప్రసిద్ధ కీర్తన | భావం (సంక్షిప్తంగా) |
|---|---|
| పలుకే బంగారమాయెనా | స్వామి తనతో మాట్లాడకపోవడంపై భక్తుని ఆవేదన |
| ఇక్ష్వాకు కుల తిలక | చెరసాలలో ఆభరణాలు చేయించిన విషయం గుర్తుచేస్తూ వేడుకోలు |
| ఏ తీరుగ నను దయ చూచెదవో | కరుణ కోసం ఆర్తితో చేసే ప్రార్థన |
| అదిగో భద్రాద్రి | భద్రాద్రి క్షేత్ర వైభవ వర్ణన |
| రామజోగి మందు కొనరే | రామనామమే భవరోగానికి మందు అనే బోధ |
రామదాసుకు ఆపాదించే దాశరథీ శతకం కూడా తెలుగు శతక సాహిత్యంలో ప్రముఖమైనది. "దాశరథీ కరుణాపయోనిధీ" అనే మకుటంతో పద్యాలు సాగుతాయి.
భద్రాచలం దర్శనానికి వెళ్లేవారు ఏం తెలుసుకోవాలి?
- ముందుగా గోదావరిలో స్నానం చేసి, తర్వాత కొండ ఎక్కి స్వామి దర్శనం చేసుకోవడం సంప్రదాయం.
- ఆలయంలో రామదాసు చేయించిన ఆభరణాల గురించి, ఆయన జీవితం గురించి తెలిపే ప్రదర్శనలు చూడవచ్చు.
- సమీపంలోని పర్ణశాల సీతారాములు వనవాస కాలంలో నివసించిన ప్రదేశంగా ప్రసిద్ధి; వీలుంటే దర్శించండి.
- శ్రీరామనవమి, వైకుంఠ ఏకాదశి వంటి పర్వదినాల్లో విపరీతమైన రద్దీ ఉంటుంది; దర్శనం, వసతి వివరాలు ఆలయ అధికారిక వనరుల ద్వారా ముందే తెలుసుకోండి.
- సంప్రదాయ దుస్తులు ధరించి, ఆలయ నియమాలను పాటించండి.
ఇంట్లో రామదాసును ఎలా స్మరించుకోవచ్చు?
భద్రాచలం వెళ్లలేని వారు కూడా ఇంట్లోనే రామదాసు భక్తిని ఆచరించవచ్చు. శ్రీరామనవమి నాడు సీతారాముల చిత్రపటానికి పూలమాల వేసి, దీపారాధన చేసి, రామదాసు కీర్తనలు కుటుంబమంతా కలిసి పాడుకోవచ్చు. పిల్లలకు రామోజీ, లక్ష్మోజీ కథ చెప్పడం ద్వారా భక్తి, నిజాయితీ, శరణాగతి విలువలు సహజంగా అందుతాయి. రోజూ కొద్దిసేపు రామనామ జపం చేయడం రామదాసు చూపిన సులభమైన మార్గం.
ముఖ్యాంశాలు
- భద్రాచలం గోదావరి తీరంలోని ప్రసిద్ధ రామక్షేత్రం; ఇక్కడ స్వామి వైకుంఠ రామునిగా దర్శనమిస్తారు.
- కంచర్ల గోపన్న తానీషా కాలంలో తహసీల్దారుగా ఉంటూ ఆలయాన్ని నిర్మించారు.
- చెరసాల నుంచి రామలక్ష్మణులే విడిపించారనే కథతో ఆయన భక్త రామదాసుగా ప్రసిద్ధులయ్యారు.
- శ్రీరామనవమి సీతారామ కల్యాణం, ముత్యాల తలంబ్రాలు భద్రాచల ప్రత్యేకత.
- పలుకే బంగారమాయెనా, ఇక్ష్వాకు కుల తిలక వంటి కీర్తనలు నేటికీ ఇంటింటా వినిపిస్తాయి.