అష్టాదశ శక్తిపీఠాలు: 18 శక్తిపీఠాల జాబితా, స్తోత్రం

అష్టాదశ శక్తిపీఠాలు అంటే ఆదిశంకరాచార్యులకు ఆపాదించబడిన అష్టాదశ శక్తిపీఠ స్తోత్రంలో పేర్కొన్న పద్దెనిమిది మహా దేవీ క్షేత్రాలు. సతీదేవి శరీర భాగాలు పడిన పుణ్యస్థలాలుగా వీటిని భక్తులు ఆరాధిస్తారు. ఇందులో నాలుగు పీఠాలు మన తెలుగు నేలపైనే ఉండటం తెలుగువారికి గొప్ప భాగ్యం.

శక్తిపీఠాలు ఎలా ఏర్పడ్డాయి?

పురాణ కథ ప్రకారం, దక్ష ప్రజాపతి ఒక మహా యాగం చేసి తన అల్లుడైన పరమశివుని ఆహ్వానించలేదు. తండ్రి ఇంటికి వెళ్లిన సతీదేవి అక్కడ భర్తకు జరిగిన అవమానాన్ని సహించలేక యోగాగ్నిలో దేహత్యాగం చేసింది. దుఃఖంతో శివుడు సతీదేహాన్ని భుజాన వేసుకుని తాండవం చేస్తుండగా, లోకరక్షణ కోసం శ్రీమహావిష్ణువు సుదర్శన చక్రంతో ఆ దేహాన్ని ఖండించాడు. ఆ భాగాలు పడిన ప్రదేశాలే శక్తిపీఠాలుగా వెలిశాయి.

వివిధ గ్రంథాల్లో శక్తిపీఠాల సంఖ్య 51, 52, 64, 108 అని రకరకాలుగా కనిపిస్తుంది. దక్షిణ భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా తెలుగు ప్రాంతాల్లో, ఆదిశంకరుల స్తోత్రంలోని పద్దెనిమిది పీఠాలకు విశేష ప్రాచుర్యం ఉంది. ఏ భాగం ఎక్కడ పడిందనే విషయంలో కూడా సంప్రదాయ భేదాలు ఉన్నాయి.

అష్టాదశ శక్తిపీఠ స్తోత్రం

లంకాయాం శాంకరీ దేవీ కామాక్షీ కాంచికాపురే ।

ప్రద్యుమ్నే శృంఖలా దేవీ చాముండీ క్రౌంచపట్టణే ॥

అలంపురే జోగులాంబా శ్రీశైలే భ్రమరాంబికా ।

కొల్హాపురే మహాలక్ష్మీ మాహుర్యే ఏకవీరికా ॥

ఉజ్జయిన్యాం మహాకాళీ పీఠికాయాం పురుహూతికా ।

ఓఢ్యాణే గిరిజా దేవీ మాణిక్యా దక్షవాటికే ॥

హరిక్షేత్రే కామరూపా ప్రయాగే మాధవేశ్వరీ ।

జ్వాలాయాం వైష్ణవీ దేవీ గయా మాంగల్యగౌరికా ॥

వారాణస్యాం విశాలాక్షీ కాశ్మీరేషు సరస్వతీ ।

అష్టాదశ సుపీఠాని యోగినామపి దుర్లభమ్ ॥

ఈ స్తోత్రం తర్వాత ఫలశ్రుతి శ్లోకం ఉంటుంది. కొన్ని ప్రతులలో పదాల్లో స్వల్ప పాఠభేదాలు కనిపిస్తాయి; మీ కుటుంబంలో వాడే పాఠాన్ని అనుసరించవచ్చు.

18 శక్తిపీఠాల జాబితా

కొన్ని పీఠాల ఖచ్చితమైన స్థానంపై పండితుల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. యాత్రకు ముందు స్థానిక దేవస్థానం సమాచారాన్ని చూసుకోవడం మంచిది.

తెలుగు నేలపై నాలుగు శక్తిపీఠాలు

ఆలంపూర్ జోగులాంబ

తెలంగాణలో తుంగభద్ర, కృష్ణా నదుల సంగమ ప్రాంతానికి సమీపంలో ఆలంపూర్ ఉంది. ఇక్కడ అమ్మవారు జోగులాంబగా ఉగ్ర స్వరూపంలో కొలువై ఉంటారని భక్తుల విశ్వాసం. ఇక్కడి ప్రాచీన నవబ్రహ్మ ఆలయాలు కూడా ప్రసిద్ధం. ఆలంపూర్‌ను శ్రీశైలానికి పశ్చిమ ద్వారంగా పెద్దలు చెబుతారు.

శ్రీశైలం భ్రమరాంబిక

నల్లమల కొండల్లో మల్లికార్జున జ్యోతిర్లింగంతో కలిసి భ్రమరాంబికా దేవి కొలువై ఉన్నారు. అరుణాసురుని సంహరించడానికి అమ్మవారు భ్రమరాల (తుమ్మెదల) రూపం దాల్చారని పురాణ కథ. జ్యోతిర్లింగమూ, శక్తిపీఠమూ ఒకేచోట ఉండటం శ్రీశైలం ప్రత్యేకత.

పిఠాపురం పురుహూతిక

కాకినాడ సమీపంలోని పిఠాపురంలో పురుహూతికా దేవి కొలువై ఉన్నారు. పురుహూతుడు అంటే ఇంద్రుడు; ఇంద్రుడు ఇక్కడ అమ్మవారిని ఆరాధించాడని కథనం. ఇదే క్షేత్రంలో కుక్కుటేశ్వర స్వామి ఆలయం, పాదగయ పుష్కరిణి ఉన్నాయి. శ్రీపాద శ్రీవల్లభుల జన్మస్థలంగా కూడా పిఠాపురం దత్త భక్తులకు ప్రసిద్ధం.

ద్రాక్షారామం మాణిక్యాంబ

గోదావరి జిల్లాల్లోని ద్రాక్షారామంలో భీమేశ్వర స్వామితో పాటు మాణిక్యాంబ అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారు. దక్షుడు యాగం చేసిన ప్రదేశం ఇదేనని, అందుకే దక్షవాటిక అనే పేరు వచ్చిందని స్థానిక సంప్రదాయం. ద్రాక్షారామం పంచారామ క్షేత్రాల్లో కూడా ఒకటి.

శక్తిపీఠ దర్శనం ఎలా చేయాలి?

1. యాత్రకు ముందు రోజు సాత్విక ఆహారం తీసుకుని మనసును సిద్ధం చేసుకోండి.
2. ఆలయ అధికారిక వెబ్‌సైట్‌లో దర్శన వేళలు, సేవల వివరాలు తాజాగా చూసుకోండి.
3. అమ్మవారికి పసుపు, కుంకుమ, పూలు, గాజులు, చీర లేదా రవికెల గుడ్డ వంటివి స్తోమతను బట్టి సమర్పించవచ్చు.
4. దర్శనం సమయంలో అష్టాదశ శక్తిపీఠ స్తోత్రం లేదా లలితా నామాలు స్మరించండి.
5. కుంకుమ ప్రసాదాన్ని ఇంటికి తెచ్చి ఇంట్లోని ముత్తైదువులకు ఇవ్వడం చాలా కుటుంబాల ఆచారం.

ఇంటి నుండే శక్తిపీఠ స్మరణ

పద్దెనిమిది పీఠాలు దేశమంతటా, కొన్ని సరిహద్దుల ఆవల కూడా ఉన్నాయి. అందరూ వెళ్లలేకపోయినా, స్తోత్రం ద్వారా అన్ని పీఠాలను స్మరించవచ్చు. శుక్రవారాలు, నవరాత్రులు, శ్రావణ మాసం, పౌర్ణమి రోజుల్లో ఇంట్లో అమ్మవారి ముందు దీపం వెలిగించి ఈ స్తోత్రం పఠించడం శుభప్రదంగా భావిస్తారు.

ముఖ్యాంశాలు

• అష్టాదశ శక్తిపీఠాలు ఆదిశంకరుల స్తోత్రం ఆధారంగా ప్రసిద్ధమైన 18 దేవీ క్షేత్రాలు.
• సతీదేవి శరీర భాగాలు పడిన స్థలాలుగా వీటిని ఆరాధిస్తారు.
• తెలుగు రాష్ట్రాల్లో నాలుగు: ఆలంపూర్, శ్రీశైలం, పిఠాపురం, ద్రాక్షారామం.
• పీఠాల సంఖ్య, స్థానాలపై గ్రంథాల మధ్య భేదాలు ఉన్నాయి.
• శుక్రవారం, నవరాత్రుల్లో స్తోత్ర పఠనం సులభమైన సాధన.