శ్రీ విష్ణు మహిమ్నః స్తోత్రం
మహిమ్నస్తే పారం విధిహరఫణీంద్రప్రభృతయో
విదుర్నాద్యాప్యజ్ఞశ్చలమతిరహం నాథ ను కథం |
విజానీయామద్ధా నళిననయనాత్మీయవచసో
విశుద్ధ్యై వక్ష్యామీషదపి తు తథాపి స్వమతితః || 1 ||
యదాహుర్బ్రహ్మైకే పురుషమితరే కర్మ చ పరే-
-ఽపరే బుద్ధం చాన్యే శివమపి చ ధాతారమపరే |
తథా శక్తిం కేచిద్గణపతిముతార్కం చ సుధియో
మతీనాం వై భేదాత్త్వమసి తదశేషం మమ మతిః || 2 ||
శివః పాదాంభస్తే శిరసి ధృతవానాదరయుతం
తథా శక్తిశ్చాసౌ తవ తనుజతేజోమయతనుః |
దినేశం చైవాముం తవ నయనమూచుస్తు నిగమా-
-స్త్వదన్యః కో ధ్యేయో జగతి కిల దేవో వద విభో || 3 ||
క్వచిన్మత్స్యః కూర్మః క్వచిదపి వరాహో నరహరిః
క్వచిత్ ఖర్వో రామో దశరథసుతో నందతనయః |
క్వచిద్బుద్ధః కల్కీ విహరసి కుభారాపహృతయే
స్వతంత్రోఽజో నిత్యో విభురపి తవాక్రీడనమిదం || 4 ||
హృతామ్నాయేనోక్తం స్తవనవరమాకర్ణ్య విధినా
ద్రుతం మాత్స్యం ధృత్వా వపురజరశంఖాసురమథో |
క్షయం నీత్వా మృత్యోర్నిగమగణముద్ధృత్య జలధే-
-రశేషం సంగుప్తం జగదపి చ వేదైకశరణం || 5 ||
నిమజ్జంతం వార్ధౌ నగవరముపాలోక్య సహసా
హితార్థం దేవానాం కమఠవపుషావిశ్య గహనం |
పయోరాశిం పృష్ఠే తమజిత సలీలం ధృతవతో
జగద్ధాతుస్తేఽభూత్కిము సులభభారాయ గిరికః || 6 ||
హిరణ్యాక్షః క్షోణీమవిశదసురో నక్రనిలయం
సమాదాయామర్త్యైః కమలజముఖైరంబరగతైః |
స్తుతేనానంతాత్మన్నచిరమవభాతి స్మ విధృతా
త్వయా దంష్ట్రాగ్రేఽసావవనిరఖిలా కందుక ఇవ || 7 ||
హరిః క్వాస్తీత్యుక్తే దనుజపతినాఽఽపూర్యనిఖిలం
జగన్నాదైః స్తంభాన్నరహరిశరీరేణ కరజైః |
సముత్పత్యాశూరస్యసురవరమాదారితవత-
-స్తవ ఖ్యాతా భూమన్ కిము జగతి నో సర్వగతతా || 8 ||
విలోక్యాఽజం ద్వార్గం కపటలఘుకాయం సురరిపు-
-ర్నిషిద్ధోఽపి ప్రాదాదసురగురుణాత్మీయమఖిలం |
ప్రసన్నస్తద్భక్త్యా త్యజసి కిల నాద్యాపి భవనం
బలేర్భక్తాధీన్యం తవ విదితమేవామరపతే || 9 ||
సమాధావాసక్తం నృపతితనయైర్వీక్ష్య పితరం
హతం బాణైః రోషాద్గురుతరముపాదాయ పరశుం |
వినా క్షత్రం విష్ణో క్షితితలమశేషం కృతవసో-
-ఽసకృత్ కిం భూభారోద్ధరణపటుతా తే న విదితా || 10 ||
సమారాధ్యోమేశం త్రిభువనమిదం వాసవముఖం
వశే చక్రే చక్రిన్నగణయదనిశం జగదిదం |
గతోఽసౌ లంకేశస్త్వచిరమథ తే బాణవిషయం
న కేనాప్తం త్వత్తః ఫలమవినయస్యాసురరిపో || 11 ||
క్వచిద్దివ్యం శౌర్యం క్వచిదపి రణే కాపురుషతా
క్వచిద్గీతాజ్ఞానం క్వచిదపి పరస్త్రీవిహరణం |
క్వచిన్మృత్స్నాశిత్వం క్వచిదపి చ వైకుంఠవిభవ-
-శ్చరిత్రం తే నూనం శరణద విమోహాయ కుధియాం || 12 ||
న హింస్యాదిత్యేవ ధ్రువమవితథం వాక్యమబుధై-
-ర్యథాగ్నీషోమీయం పశుమితి తు విప్రైర్నిగదితం |
తవైతన్నాస్థానేఽసురగణవిమోహాయ గదతః
సమృద్ధిర్నీచానాం నయకర హి దుఃఖాయ జగతః || 13 ||
విభాగే వర్ణానాం నిగమనిచయే చావనితలే
విలుప్తే సంజాతో ద్విజవరగృహే శంభలపురే |
సమారుహ్యాశ్వం త్వం లసదసికరో మ్లేచ్ఛనికరాన్
నిహంతాస్యున్మత్తాన్ కిల కలియుగాంతే యుగపతే || 14 ||
గభీరే కాసారే జలచరవరాకృష్టచరణో
రణేఽశక్తో మజ్జన్నభయద జలేఽచింతయదసౌ |
యదా నాగేంద్రస్త్వాం సపది పదపాశాదపగతో
గతః స్వర్గం స్థానం భవతి విపదాం తే కిము జనః || 15 ||
సుతైః పృష్టో వేధాః ప్రతివచనదానేఽప్రభురసా-
-వథాత్మన్యాత్మానం శరణమగమత్త్వాం త్రిజగతాం |
తతస్తేఽస్తాతంకా యయురథ ముదం హంసవపుషా
త్వయా తే సార్వజ్ఞం ప్రథితమమరేశేహ కిము నో || 16 ||
సమావిద్ధో మాతుర్వచనవిశిఖైరాశు విపినం
తపః కృత్వా గత్వా తవ పరమ తోషాయ పరమం |
ధ్రువో లేభే దివ్యం పదమచలమల్పేఽపి వయసి
కిమస్త్యస్మిన్లోకే త్వయి వరద తుష్టే దురధిగం || 17 ||
వృకాద్భీతస్తూర్ణం స్వజనభయభిత్త్వాం పశుపతి-
-ర్భ్రమన్లోకాన్ సర్వాన్ శరణముపయాతేఽథ దనుజః |
స్వయం భస్మీభూతస్తవ వచనభంగ్యుద్గతమతిః
రమేశ హో మాయా తవ దురనుమేయాఽఖిలజనైః |18 ||
హృతం దైత్యైర్దృష్ట్వాఽమృతఘటమజయ్యైస్తు నయతః
కటాక్షైః సమ్మోహం యువతిపరవేషేణ దితిజాన్ |
సమగ్రం పీయూషం సుభగసురపూగాయదదతః
సమస్యాపి ప్రాయస్తవ ఖలు హి భృత్యేష్వభిరతిః || 19 ||
సమాకృష్టా దుష్టైర్ద్రుపదతనయాఽలబ్ధశరణా
సభాయాం సర్వాత్మంస్తవ చరణముచ్చైరుపగతా |
సమక్షం సర్వేషామభవదచిరం చీరనిచయం
స్మృతేస్తే సాఫల్యం నయనవిషయం నో కిము సతాం || 20 ||
వదంత్యేకే స్థానం తవ వరద వైకుంఠమపరే
గవాం లోకం లోకం ఫణినిలయపాతాళమితరే |
తథాన్యే క్షీరోదం హృదయనళినం చాపి తు సతాం
న మన్యే తత్ స్థానం త్వహమిహ చ యత్రాసి న విభో || 21 ||
శివోఽహం రుద్రాణామహమమరరాజో దివిషదాం
మునీనాం వ్యాసోఽహం సురవర సముద్రోఽస్మి సరసాం |
కుబేరో యక్షాణామితి తవ వచో మందమతయే
న జానే తజ్జాతం జగతి నను యన్నాసి భగవన్ || 22 ||
శిరో నాకో నేత్రే శశిదినకరావంబరమురో
దిశః శ్రోత్రే వాణీ నిగమనికరస్తే కటిరిలా |
అకూపారో వస్తిశ్చరణమపి పాతాళమితి వై
స్వరూపం తేఽజ్ఞాత్వా నృతనుమవజానంతి కుధియః || 23 ||
శరీరం వైకుంఠం హృదయనళినం వాససదనం
మనోవృత్తిస్తార్క్ష్యో మతిరియమథో సాగరసుతా |
విహారస్తేఽవస్థాత్రితయమసవః పార్షదగణో
న పశ్యంస్త్యజ్ఞాస్త్వమిహ బహిరహో యాతి జనతా || 24 ||
సుఘోరం కాంతారం విశతి చ తటాకం సుగహనం
తథోత్తుంగం శృంగం సపది చ సమారోహతి గిరేః |
ప్రసూనార్థం చేతోఽంబుజమమలమేకం త్వయి విభో
సమర్ప్యాజ్ఞస్తూర్ణం బత న చ సుఖం విందతి జనః || 25 ||
కృతైకాంతావాసా విగతనిఖిలాశాః శమపరాః
జితశ్వాసోచ్ఛ్వాసాస్త్రుటితభవపాశాః సుయమినః |
పరం జ్యోతిః పశ్యంత్యనఘమభిపశ్యంతు మమ తు
శ్రియాశ్లిష్టం భూయాన్నయనవిషయం తే కిల వపుః || 26 ||
కదా గంగోత్తుంగాఽమలతరతరంగాచ్చ పుళినే
వసన్నాశాపాశాదఖిలఖలదాశాదపగతః |
అయే లక్ష్మీకాంతాంబుజనయన తాతాఽమరపతే
ప్రసీదేత్యాజల్పన్నమరవర నేష్యామి సమయం || 27 ||
కదా శృంగైః స్ఫీతే మునిగణపరీతే హిమనగే
ద్రుమావీతే శీతే సురమధురగీతే ప్రతివసన్ |
క్వచిద్ధ్యానాసక్తో విషయసువిరక్తో భవహరం
స్మరంస్తే పాదాబ్జం జనిహర సమేష్యామి విలయం || 28 ||
సుధాపానం జ్ఞానం న చ విపులదానం న నిగమో
న యాగో నో యోగో న చ నిఖిలభోగోపరమణం |
జపో నో నో తీర్థవ్రతమిహ న చోగ్రం త్వయి తపో
వినా భక్తిం తేఽలం భవభయవినాశాయ మధుహన్ || 29 ||
నమః సర్వేష్టాయ శ్రుతిశిఖరదృష్టాయ చ నమో
నమోఽసంశ్లిష్టాయ త్రిభువననివిష్టాయ చ నమః |
నమో విస్పష్టాయ ప్రణవపరిమృష్టాయ చ నమో
నమస్తే సర్వాత్మన్ పునరపి పునస్తే మమ నమః || 30 ||
కణాన్ కశ్చిద్వృష్టేర్గణననిపుణస్తూర్ణమవనే-
-స్తథాఽశేషాన్ పాంసూనమిత కలయేచ్చాపి తు జనః |
నభః పిండీకుర్యాదచిరమపిచేచ్చర్మవదిదం
తథాపీశాసౌ తే కలయితుమలం నాఖిలగుణాన్ || 31 ||
క్వ మాహాత్మ్యం సీమోజ్ఝితమవిషయం వేదవచసాం
విభో మేఽతో చేతః క్వ చ వివిధతాపాహతమిదం |
మయేదం యత్కించిద్గదితమథ బాల్యేన తు గురో
గృహాణైతచ్ఛుద్ధార్పితమిహ న హేయం హి మహతాం || 32 ||
ఇతి హరిస్తవనం సుమనోహరం
పరమహంసజనేన సమీరితం |
సుగమసుందరసారపదాస్పదం
తదిదమస్తు హరేరనిశం ముదే || 33 ||
గదారథాంగాంబుజకంబుధారిణో
రమాసమాశ్లిష్టతనోస్తనోతు నః |
బిలేశయాధీశశరీరశాయినః
శివస్తవోఽజస్రమయం పరం హరేః || 34 ||
పఠేదిమం యస్తు నరః పరస్తవం
సమాహితోఽఘౌఘఘనప్రభంజనం |
స విందతేఽత్రాఖిల భోగసంపదో
మహీయతే విష్ణుపదే తతో ధ్రువం || 35 ||
ఇతి శ్రీమత్పరమహంసస్వామి బ్రహ్మానంద విరచితం శ్రీ విష్ణు మహిమ్నః స్తోత్రం ||
అర్థం
1. భగవద్భక్తులందరి మంగళార్థం — విష్ణు మహిమను పరిచయం చేసి, ఆయన గొప్పతనాన్ని శాస్త్రానుసారంగా వివరించుచుండి శ్లోకాన్ని ప్రారంభిస్తుంది.
2. పర్యాయాలుగా బ్రహ్మ, శివ, ఇతర దేవతలు భిన్నమార్గాల్లో వర్ణింపబడినప్పటికీ, పరమసత్తా ఏకమేనని మరియు అది బహు రూపాలుగా వ్యక్తమై ఉంటుందనే భావం.
3. మీకు అలా పాదాంభాలు, శిరః తదితర స్థానాలలో శివశక్తి మరియు వికాసం ఉన్నట్లు బోధించబడినది; జగత్తు ధ్యేయం విష్ణువేనని అంటుంది.
4. వివిధ అవతారాలుగా (మత్స్య, కూర్మ, వరోహ, నరహరి, ఖర, రామ, కర్త?) భగవత్వం ఆడిపాదంలో ఆటగా ప్రకాటమైనదని చెప్పున్నది.
5. మహాప్రళయ సమయంలో వానరూపంలో సముద్రసర్వంగాన్ని సంరక్షించిన కథను తోకున పెట్టి, విశ్వకీర్తిని వివరించుచున్నది.
6. విష్ణుకి సంభవించిన జగదాధార సహజవివరాలు — హృదయలో కమలమైన జననం, స్రవంతుల వలయములు వంటి విశేషాలు.
7. హిరణ్యాక్షిపై సంస్ఫుట విజయంతో ఆయన చూపిన దంతబలాన్ని ఘనీభవంగా వర్ణిస్తుంది.
8. నరహరిని (నృసింహ) అడ్డుకునే శక్తివంతులుగా, అశ్వరూప దళాలని పరిహరించి భూమి-జగత్ పరిపాలితమైన ఘనత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.
9. శ్రీతో భక్తి పరిపూర్ణమై ఉంటే దేవాలయ శక్తులూ భవనం సంరక్షణలో భాగమవుతాయనే న్యాయం.
10. రాజసులలో కూడా విష్ణు ధర్మాన్ని నిలుపుచేసిన కర్తవ్యం లేకపోతే భూమి భారాన్ని ఎవరు తీసుకుంటారు అనే ఆలోచన.
11. లంకేశుడి విషయం, రాక్షస ధర్మవిమర్శ, విష్ణు బాణములలో సత్తా చెప్పబడినది — శత్రువుల విజయం విధ్యలో విడిచి పెట్టదు.
12. రణంలో, గీతాజ్ఞానం, వైకుంఠ వర్ణములు వంటి వివిధ గుణాలు తీర్చి చెప్పటం ద్వారా శరణాగతవాసన వివరించబడింది.
13. సూర్యుడూ అశోకుడూ ధృవం కాకపోవచ్చన్నారు — విష్ణుభక్తిని తప్ప ఇతర గుణాలపై ఆధారపడటం దురితానికి దారితీస్తుందని హెచ్చరించబడింది.
14. కుల విభాగాల ఊహ్య హానికరతను, కాలాంతరంలో కాలీయుగాంతం వరకు విష్ణు అవతార కారణమై దుష్టులను హతమనీతి.
15. నాగరాజుల జీవిత సంబంధ సమస్యల్లో విష్ణు నిరంతర సహాయమే ఉన్నట్లు, ఆయనకు ఆశ్రయం ఇచ్చే వారికి స్వర్గ స్థానం ఇచ్చే శక్తి ఉంది.
16. దేవతలు, వేదాగమ పండితులు సహా విశ్వ జనతా విష్ణును స్పృశించి, అతని ప్రభావాన్ని ప్రపంచానికి ప్రకటిస్తారు.
17. విష్ణు భక్తుల్ని రక్షించి, తపోభిరుద్యుమనులకు దివ్య పదం ఇచ్చి మోక్షదానం చేయుట గురించి సూచన.
18. సరస్వతీ, గంగాదేవి వంటి దివ్య సంపదలతో సమన్వయం; విష్ణువు నైతికంగా చిరస్థాయిగా వరప్రదుడు.
19. పుష్ట దైత్యులకూ విష్ణువు అమృతపానం ప్రసాదించి భక్తుల సంక్షేమానికి విధేయుడుగావున్న విజయం.
20. Assembly (సభ)లో భగవత్స్చరణం అందరూ ఆశ్రయిస్తే సాఫల్యం మరియు పరిభవ సాధ్యత అనే భావన.
21. వేదపాఠ ధర్మస్థానాలలో విష్ణుని స్థానం ఎవరి కన్నా పర్వమైతే, ఆయన స్థానం ఎక్కడి నుంచో ఎంతో విశేషమని చెప్పారు.
22. శివ్, రుద్ర, ముని, వ్యాస, సురసముద్రంతో స్వరూపకథనంలో విష్ణువు విస్తృత అంతస్తుల్లో ఉన్నతస్థానం.
23. విష్ణువు రూపమును సాధారణ మనుషులు తెలుసుకోలక్కపోతే, వారు ఆయనను అవగాహింపుచేసుకోలేరు అని సూచన.
24. విష్ణువు వైకుంఠ వాసి; ఆయన సేవలో ఉన్న పరుషులు నిత్య విహారములు పొందుతారు; జ్ఞానం, పరమానంద లక్షణాలు.
25. భక్తి వల్ల విష్ణు ప్రభావంతో జగత్తు సుఖపరివేశము పొందును; పుష్పార్దపూజతో ఆనందం లభ్యమవుతుంది.
26. అంత్యసిద్ధి యోగ్యులైనవారు విష్ణు నజరక్షణతో పరమజ్యోతి దర్శనమవుతారు; భక్తి లెక్కలో అత్యంత ముఖ్యం.
27. గంగా శృంగాల దర్శనతో తీసుకునే ప్రసన్నత; లక్ష్మీచేత్తన్యనయనానికి విష్ణుకృప కోరుతూ పాఠకుడిని ఆకర్షిస్తుంది.
28. యోగ నిబద్ధులైనవారు విష్ణుని పాదంబుజాన్ని ధ్యానిస్తే సంసారముండదు, అజ్ఞానం హరిస్తుంది.
29. వివిధ ఆశ్రమ సమగ్ర ఫలాన్నులింకా: జపం, తీర్ధం, యాగం లేకుండా భక్తి మాత్రమే విశేష ఫలాన్నిస్తుందని స్పష్టం.
30. నమస్కార శ్లోకాలు: సర్వేశ్వర స్వరూపానికి నమస్కారం, పునరుపున ఇమ్మా నమస్కారాలు.
31. కణానుపాతం లేనివి కూడా కలయించుకొని విష్ణు లక్షణాల్ని కలిగి ఉంటాయన విషయమును ప్రవచనంగా చెప్పినది.
32. ఈ మహిమ్నస్తవం వేదవచసా ప్రాశస్త్యం కలిగిందని, చిన్న వయసులో భవనమో గురుగౌరవం ద్వారా నిరూపితమని విశేషణ.
33. ముగింపు: హరిస్తవనం; ప్రహంసजनాస్వాదితమై సులభతరమైన దివ్యామృతసారంగా పాఠకుడికి ఉల్లాసవంతంగా వినోదకమని చెప్పారు.
34. గదా రథాంగాభరణం దివ్య రూపం — విష్ణుమూర్తి శరీరశాయిని ప్రవర్తింపజేయు శివస్తవం ఒక పరమోత్తమ ప్రసంగం.
35. ఫలశ్రుతి: యథార్థ భక్తిగా పఠించునవాడు దైవదృష్టి, సంపద, విష్ణుపద సన్నిధి లభ్యమవుతుంది.
• సారాంశం:
శ్రీ విష్ణుమహిమ్నః స్తోత్రం పరమేశ్వరుని విశ్వరూప మహిమను గంభీర జీవనభావంతో తెలియజేసే అద్భుత స్తోత్రం. ఇందులో విష్ణుకి సంబంధించిన పురాణకథలు, అవతారాలు, దేవతల పాత్రలు, భక్తి కీలకత్వం, మరియు భక్తిలోనే పరమోద్ధారముందంటూ స్పష్టం చేయబడింది. ఈ స్తోత్రం ధ్యానముగా పఠిస్తే పాపనాశనం, భక్తిలో వృద్ధి, భగవద్దర్శనం, జీవనసౌఖ్యం, మోక్షదశలపరిమాణం లభిస్తాయి.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
శ్రీ విష్ణు మహిమ్నః స్తోత్రం అంటే ఏమిటి?
శ్రీ విష్ణు మహిమ్నః స్తోత్రాన్ని ఎప్పుడు పఠించాలి?
శ్రీ విష్ణు మహిమ్నః స్తోత్రాన్ని పఠించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు ఏమిటి?
ఈ స్తోత్రాన్ని ఎవరు పఠించవచ్చు?
శ్రీ విష్ణు మహిమ్నః స్తోత్రాన్ని ఎన్నిసార్లు పఠించాలి?
ఈ స్తోత్రం యొక్క మూలం ఏమిటి?
వ్యాఖ్యలు
వ్యాఖ్య రాయడానికి లాగిన్ అవ్వండి
వ్యాఖ్యలు లోడ్ అవుతున్నాయి...

