శ్రీ హయగ్రీవ స్తోత్రం

శ్రీ హయగ్రీవ స్తోత్రం

శ్రీమాన్ వేంకటనాథార్యః కవితార్కికకేసరీ |
వేదాంతాచార్యవర్యో మే సన్నిధత్తాం సదా హృది ||

జ్ఞానానందమయం దేవం నిర్మలస్ఫటికాకృతిం |
ఆధారం సర్వవిద్యానాం హయగ్రీవముపాస్మహే || 1 ||

స్వతః సిద్ధం శుద్ధస్ఫటికమణిభూభృత్ప్రతిభటం
సుధాసధ్రీచీభిర్ద్యుతిభిరవదాతత్రిభువనం |
అనంతైస్త్రయ్యంతైరనువిహితహేషాహలహలం
హతాశేషావద్యం హయవదనమీడీమహి మహః || 2 ||

సమాహారః సామ్నాం ప్రతిపదమృచాం ధామ యజుషాం
లయః ప్రత్యూహానాం లహరివితతిర్బోధజలధేః |
కథాదర్పక్షుభ్యత్కథకకులకోలాహలభవం
హరత్వంతర్ధ్వాంతం హయవదనహేషాహలహలః || 3 ||

ప్రాచీ సంధ్యా కాచిదంతర్నిశాయాః
ప్రజ్ఞాదృష్టేరంజనశ్రీరపూర్వా |
వక్త్రీ వేదాన్ భాతు మే వాజివక్త్రా
వాగీశాఖ్యా వాసుదేవస్య మూర్తిః || 4 ||

విశుద్ధవిజ్ఞానఘనస్వరూపం
విజ్ఞానవిశ్రాణనబద్ధదీక్షం |
దయానిధిం దేహభృతాం శరణ్యం
దేవం హయగ్రీవమహం ప్రపద్యే || 5 ||

అపౌరుషేయైరపి వాక్ప్రపంచైః
అద్యాపి తే భూతిమదృష్టపారాం |
స్తువన్నహం ముగ్ధ ఇతి త్వయైవ
కారుణ్యతో నాథ కటాక్షణీయః || 6 ||

దాక్షిణ్యరమ్యా గిరిశస్య మూర్తిః
దేవీ సరోజాసనధర్మపత్నీ |
వ్యాసాదయోఽపి వ్యపదేశ్యవాచః
స్ఫురంతి సర్వే తవ శక్తిలేశైః || 7 ||

మందోఽభవిష్యన్నియతం విరించో
వాచాం నిధే వంచితభాగధేయః |
దైత్యాపనీతాన్ దయయైవ భూయోఽపి
అధ్యాపయిష్యో నిగమాన్ న చేత్ త్వం || 8 ||

వితర్కడోలాం వ్యవధూయ సత్త్వే
బృహస్పతిం వర్తయసే యతస్త్వం |
తేనైవ దేవ త్రిదేశేశ్వరాణాం
అస్పృష్టడోలాయితమాధిరాజ్యం || 9 ||

అగ్నౌ సమిద్ధార్చిషి సప్తతంతోః
ఆతస్థివాన్ మంత్రమయం శరీరం |
అఖండసారైర్హవిషాం ప్రదానైః
ఆప్యాయనం వ్యోమసదాం విధత్సే || 10 ||

యన్మూలమీదృక్ ప్రతిభాతి తత్త్వం
యా మూలమామ్నాయమహాద్రుమాణాం |
తత్త్వేన జానంతి విశుద్ధసత్త్వాః
త్వామక్షరామక్షరమాతృకాం త్వాం || 11 ||

అవ్యాకృతాద్వ్యాకృతవానసి త్వం
నామాని రూపాణి చ యాని పూర్వం |
శంసంతి తేషాం చరమాం ప్రతిష్ఠాం
వాగీశ్వర త్వాం త్వదుపజ్ఞవాచః || 12 ||

ముగ్ధేందునిష్యందవిలోభనీయాం
మూర్తిం తవానందసుధాప్రసూతిం |
విపశ్చితశ్చేతసి భావయంతే
వేలాముదారామివ దుగ్ధసింధోః || 13 ||

మనోగతం పశ్యతి యః సదా త్వాం
మనీషిణాం మానసరాజహంసం |
స్వయం పురోభావవివాదభాజః
కింకుర్వతే తస్య గిరో యథార్హం || 14 ||

అపి క్షణార్ధం కలయంతి యే త్వాం
ఆప్లావయంతం విశదైర్మయూఖైః |
వాచాం ప్రవాహైరనివారితైస్తే
మందాకినీం మందయితుం క్షమంతే || 15 ||

స్వామిన్ భవద్ధ్యానసుధాభిషేకాత్
వహంతి ధన్యాః పులకానుబంధం |
అలక్షితే క్వాపి నిరూఢమూలం
అంగేష్వివానందథుమంకురంతం || 16 ||

స్వామిన్ ప్రతీచా హృదయేన ధన్యాః
త్వద్ధ్యానచంద్రోదయవర్ధమానం |
అమాంతమానందపయోధిమంతః
పయోభిరక్ష్ణాం పరివాహయంతి || 17 ||

స్వైరానుభావాస్త్వదధీనభావాః
సమృద్ధవీర్యాస్త్వదనుగ్రహేణ |
విపశ్చితో నాథ తరంతి మాయాం
వైహారికీం మోహనపింఛికాం తే || 18 ||

ప్రాఙ్నిర్మితానాం తపసాం విపాకాః
ప్రత్యగ్రనిఃశ్రేయససంపదో మే |
సమేధిషీరంస్తవ పాదపద్మే
సంకల్పచింతామణయః ప్రణామాః || 19 ||

విలుప్తమూర్ధన్యలిపిక్రమాణాం
సురేంద్రచూడాపదలాలితానాం |
త్వదంఘ్రిరాజీవరజఃకణానాం
భూయాన్ ప్రసాదో మయి నాథ భూయాత్ || 20 ||

పరిస్ఫురన్నూపురచిత్రభాను-
-ప్రకాశనిర్ధూతతమోనుషంగం |
పదద్వయీం తే పరిచిన్మహేఽంతః
ప్రబోధరాజీవవిభాతసంధ్యాం || 21 ||

త్వత్కింకరాలంకరణోచితానాం
త్వయైవ కల్పాంతరపాలితానాం |
మంజుప్రణాదం మణినూపురం తే
మంజూషికాం వేదగిరాం ప్రతీమః || 22 ||

సంచింతయామి ప్రతిభాదశాస్థాన్
సంధుక్షయంతం సమయప్రదీపాన్ |
విజ్ఞానకల్పద్రుమపల్లవాభం
వ్యాఖ్యానముద్రామధురం కరం తే || 23 ||

చిత్తే కరోమి స్ఫురితాక్షమాలం
సవ్యేతరం నాథ కరం త్వదీయం |
జ్ఞానామృతోదంచనలంపటానాం
లీలాఘటీయంత్రమివాశ్రితానాం || 24 ||

ప్రబోధసింధోరరుణైః ప్రకాశైః
ప్రవాళసంఘాతమివోద్వహంతం |
విభావయే దేవ సపుస్తకం తే
వామం కరం దక్షిణమాశ్రితానాం || 25 ||

తమాంసి భిత్త్వా విశదైర్మయూఖైః
సంప్రీణయంతం విదుషశ్చకోరాన్ |
నిశామయే త్వాం నవపుండరీకే
శరద్ఘనే చంద్రమివ స్ఫురంతం || 26 ||

దిశంతు మే దేవ సదా త్వదీయాః
దయాతరంగానుచరాః కటాక్షాః |
శ్రోత్రేషు పుంసామమృతం క్షరంతీం
సరస్వతీం సంశ్రితకామధేనుం || 27 ||

విశేషవిత్పారిషదేషు నాథ
విదగ్ధ గోష్ఠీసమరాంగణేషు |
జిగీషతో మే కవితార్కికేంద్రాన్
జిహ్వాగ్రసింహాసనమభ్యుపేయాః || 28 ||

త్వాం చింతయన్ త్వన్మయతాం ప్రపన్నః
త్వాముద్గృణన్ శబ్దమయేన ధామ్నా |
స్వామిన్ సమాజేషు సమేధిషీయ
స్వచ్ఛందవాదాహవబద్ధశూరః || 29 ||

నానావిధానామగతిః కలానాం
న చాపి తీర్థేషు కృతావతారః |
ధ్రువం తవానాథపరిగ్రహాయాః
నవం నవం పాత్రమహం దయాయాః || 30 ||

అకంపనీయాన్యపనీతిభేదైః
అలంకృషీరన్ హృదయం మదీయం |
శంకాకళంకాపగమోజ్జ్వలాని
తత్త్వాని సమ్యంచి తవ ప్రసాదాత్ || 31 ||

వ్యాఖ్యాముద్రాం కరసరసిజైః పుస్తకం శంఖచక్రే
బిభ్రద్భిన్నస్ఫటికరుచిరే పుండరీకే నిషణ్ణః |
అమ్లానశ్రీరమృతవిశదైరంశుభిః ప్లావయన్ మాం
ఆవిర్భూయాదనఘమహిమా మానసే వాగధీశః || 32 ||

వాగర్థసిద్ధిహేతోః పఠత హయగ్రీవసంస్తుతిం భక్త్యా |
కవితార్కికకేసరిణా వేంకటనాథేన విరచితామేతాం || 33 ||

కవితార్కికసింహాయ కళ్యాణగుణశాలినే |
శ్రీమతే వేంకటేశాయ వేదాంతగురవే నమః ||

ఇతి శ్రీవేదాంతదేశిక కృత శ్రీ హయగ్రీవ స్తోత్రం |