నమస్కారం

హ

శ్రీ హయగ్రీవ కవచం

స్తోత్రంశ్రీ మహావిష్ణువు

శ్రీ హయగ్రీవ కవచం

అస్య శ్రీహయగ్రీవకవచమహామంత్రస్య హయగ్రీవ ఋషిః, అనుష్టుప్ఛందః, శ్రీహయగ్రీవః పరమాత్మా దేవతా, ఓం శ్రీం వాగీశ్వరాయ నమ ఇతి బీజం, ఓం క్లీం విద్యాధరాయ నమ ఇతి శక్తిః, ఓం సౌం వేదనిధయే నమో నమ ఇతి కీలకం, ఓం నమో హయగ్రీవాయ శుక్లవర్ణాయ విద్యామూర్తయే, ఓంకారాయాచ్యుతాయ బ్రహ్మవిద్యాప్రదాయ స్వాహా | మమ శ్రీహయగ్రీవప్రసాద సిద్ధ్యర్థే జపే వినియోగః ||

ధ్యానం –
కలశాంబుధిసంకాశం కమలాయతలోచనం |
కలానిధికృతావాసం కర్ణికాంతరవాసినం || 1 ||

జ్ఞానముద్రాక్షవలయం శంఖచక్రలసత్కరం |
భూషాకిరణసందోహవిరాజితదిగంతరం || 2 ||

వక్త్రాబ్జనిర్గతోద్దామవాణీసంతానశోభితం |
దేవతాసార్వభౌమం తం ధ్యాయేదిష్టార్థసిద్ధయే || 3 ||

హయగ్రీవశ్శిరః పాతు లలాటం చంద్రమధ్యగః |
శాస్త్రదృష్టిర్దృశౌ పాతు శబ్దబ్రహ్మాత్మకశ్శ్రుతీ || 1 ||

ఘ్రాణం గంధాత్మకః పాతు వదనం యజ్ఞసంభవః |
జిహ్వాం వాగీశ్వరః పాతు ముకుందో దంతసంహతీః || 2 ||

ఓష్ఠం బ్రహ్మాత్మకః పాతు పాతు నారాయణోఽధరం |
శివాత్మా చిబుకం పాతు కపోలౌ కమలాప్రభుః || 3 ||

విద్యాత్మా పీఠకం పాతు కంఠం నాదాత్మకో మమ |
భుజౌ చతుర్భుజః పాతు కరౌ దైత్యేంద్రమర్దనః || 4 ||

జ్ఞానాత్మా హృదయం పాతు విశ్వాత్మా తు కుచద్వయం |
మధ్యమం పాతు సర్వాత్మా పాతు పీతాంబరః కటిం || 5 ||

కుక్షిం కుక్షిస్థవిశ్వో మే బలిబంధో (భంగో) వలిత్రయం |
నాభిం మే పద్మనాభోఽవ్యాద్గుహ్యం గుహ్యార్థబోధకృత్ || 6 ||

ఊరూ దామోదరః పాతు జానునీ మధుసూదనః |
పాతు జంఘే మహావిష్ణుః గుల్ఫౌ పాతు జనార్దనః || 7 ||

పాదౌ త్రివిక్రమః పాతు పాతు పాదాంగుళిర్హరిః |
సర్వాంగం సర్వగః పాతు పాతు రోమాణి కేశవః || 8 ||

ధాతూన్నాడీగతః పాతు భార్యాం లక్ష్మీపతిర్మమ |
పుత్రాన్విశ్వకుటుంబీ మే పాతు బంధూన్సురేశ్వరః || 9 ||

మిత్రం మిత్రాత్మకః పాతు వహ్న్యాత్మా శత్రుసంహతీః |
ప్రాణాన్వాయ్వాత్మకః పాతు క్షేత్రం విశ్వంభరాత్మకః || 10 ||

వరుణాత్మా రసాన్పాతు వ్యోమాత్మా హృద్గుహాంతరం |
దివారాత్రం హృషీకేశః పాతు సర్వం జగద్గురుః || 11 ||

విషమే సంకటే చైవ పాతు క్షేమంకరో మమ |
సచ్చిదానందరూపో మే జ్ఞానం రక్షతు సర్వదా || 12 ||

ప్రాచ్యాం రక్షతు సర్వాత్మా ఆగ్నేయ్యాం జ్ఞానదీపకః |
యామ్యాం బోధప్రదః పాతు నైరృత్యాం చిద్ఘనప్రభః || 13 ||

విద్యానిధిస్తు వారుణ్యాం వాయవ్యాం చిన్మయోఽవతు |
కౌబేర్యాం విత్తదః పాతు ఐశాన్యాం చ జగద్గురుః || 14 ||

ఉర్ధ్వం పాతు జగత్స్వామీ పాత్వధస్తాత్పరాత్పరః |
రక్షాహీనం తు యత్స్థానం రక్షత్వఖిలనాయకః || 14 ||

ఏవం న్యస్తశరీరోఽసౌ సాక్షాద్వాగీశ్వరో భవేత్ |
ఆయురారోగ్యమైశ్వర్యం సర్వశాస్త్రప్రవక్తృతాం || 16 ||

లభతే నాత్ర సందేహో హయగ్రీవప్రసాదతః |
ఇతీదం కీర్తితం దివ్యం కవచం దేవపూజితం || 17 ||

ఇతి హయగ్రీవమంత్రే అథర్వణవేదే మంత్రఖండే పూర్వసంహితాయాం శ్రీహయగ్రీవకవచం సంపూర్ణం ||

అర్థం

శ్రీ హయగ్రీవ కవచం వేదాధ్యయనానికి, జ్ఞానరక్షణకు, విద్యలో అశేష విజయానికి ప్రసిద్ధమైన పవిత్ర రక్షా స్తోత్రం. పరబ్రహ్మస్వరూపుడైన శ్వేతవర్ణ హయగ్రీవుడు వాగ్దేవత, విద్యామూర్తి, వేదనిధి, జ్ఞానపరబ్రహ్మ. ఈ కవచంలో ధ్యానం, ఉద్దేశ్యం, రక్షణ శ్లోకాలు, దిక్పాలక రక్షణ—all beautifully woven to protect every aspect of the devotee’s life, mind, body, and intellect.

ధ్యానశ్లోకాలలో హయగ్రీవుడు స్ఫటిక శుభ్రమైన దేవరూపంతో, శంఖచక్రాలను ధరించి, కలానిధి వంటి ప్రకాశంతో, వాక్స్వరూపజ్యోతి ప్రసరిస్తూ ఉన్న రూపంగా వర్ణించబడతాడు. ఆయన ముఖ కమలంనుండి వెలువడే వాణి ప్రపంచాన్ని జ్ఞానంతో నింపుతుంది.

తరువాతి శరీరరక్షణ శ్లోకాలు భక్తుని అన్ని అవయవాలను పరమాత్మ స్వరూపాలైన హయగ్రీవుడు, నారాయణుడు, ముకుందుడు, కమలానాథుడు, పీతాంబరుడు వంటి వివిధ దివ్యరూపాలతో రక్షింపబడేలా పేర్కొంటాయి. తల నుంచి పాదాల వరకు—దృష్టి, వాగ్దేవత, కంఠం, హృదయం, బలము, బుద్ధి, ప్రాణాలు—ప్రతి అవయవానికి ప్రత్యేక దివ్య సంరక్షణ.

తరువాత ఆయన రక్షణ భౌతిక జీవనానికే కాక, దిక్పాలక స్థాయిలో కూడా విస్తరించబడుతుంది. ఎనిమిది దిక్కులు, పై–క్రింద ప్రాంతాలు, కుటుంబం, భార్య, పిల్లలు, బంధువులు, శత్రువులు, మిత్రులు, గుహ్యమార్గం, రసాలు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం, పగలు–రాత్రి—ప్రతి మూలలో హయగ్రీవుని కరుణ రక్షణగా నిలుస్తుంది.

అత్యంత ప్రమాద సమయాల్లో ఆయన క్షేమకరుడు; విద్య, జ్ఞానం, సద్బుద్ధి ఎల్లప్పుడూ రక్షింపబడతాయి. జ్ఞాన దీపకుడైన ఆయన చిత్తంలో అంధకారాన్ని తొలగించి, సర్వశాస్త్రాలపై ప్రవక్తృత్వాన్ని అందజేస్తాడు. కవచం చివర్లో హయగ్రీవప్రసాదంతో ఆయుష్షు, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, వాగ్పటుత్వం, విద్యలో సమర్థత్వం తప్పక లభిస్తాయని ధృడంగా ప్రకటిస్తుంది.

ఈ పవిత్ర కవచం దేవతలు పూజించినదిగా వర్ణించబడుతూ, జ్ఞానరక్షణ కోరుకునే ప్రతివారి కోసం పరమోత్తమ మంత్రశక్తిగా నిలుస్తుంది.

Benefits:
    •    విద్య, జ్ఞానం, మేధా శక్తి మరియు వాక్పటుత్వంలో అశేషాభివృద్ధి
    •    పాఠాలు, పరీక్షలు, వేదాధ్యయనంలో రక్షణ మరియు విజయప్రాప్తి
    •    శరీర, మనస్సు, ఇంద్రియాలపై దుష్టప్రభావాల నుంచి రక్షణ
    •    కుటుంబం, ప్రాణశక్తి, దిశల రక్షణ
    •    కర్మదోషాలు, అశుభ ప్రభావాలు, అజ్ఞానాంధకారం తొలగింపు
    •    ఆయుష్షు, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, శాస్త్రపారంగత్యం

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

శ్రీ హయగ్రీవ కవచం ఏ గ్రంథ భాగంగా చెప్పబడింది?
కవచం చివరి వాక్యం దీనిని అథర్వణ వేదానికి చెందిన హయగ్రీవ మంత్రంలోని మంత్రఖండం, పూర్వసంహిత భాగంగా పేర్కొంటుంది. ఈ కవచానికి హయగ్రీవుడే ఋషి, ఛందస్సు అనుష్టుప్.
హయగ్రీవ కవచంలోని ధ్యాన శ్లోకాలు స్వామిని ఎలా చూపిస్తాయి?
పాలసముద్రం లాంటి తెల్లని కాంతి, కమలాల్లాంటి విశాల నేత్రాలు, జ్ఞానముద్ర, అక్షమాల, శంఖచక్రాలు గల చేతులతో హయగ్రీవుడు కనిపిస్తాడు. ఆయన ముఖకమలం నుంచి వాణి ప్రవాహంలా వెలువడుతుందని మూడు ధ్యాన శ్లోకాలు వర్ణిస్తాయి.
హయగ్రీవ కవచం శరీరంలో ఏ భాగాన్ని ఏ నామంతో రక్షణ కోరుతుంది?
తలను హయగ్రీవుడు, నాలుకను వాగీశ్వరుడు, నాభిని పద్మనాభుడు, మోకాళ్లను మధుసూదనుడు, పాదాలను త్రివిక్రముడు, రోమాలను కేశవుడు కాపాడాలని కోరుతుంది. ఆ తర్వాత భార్యను లక్ష్మీపతి, పిల్లలను విశ్వకుటుంబి కాపాడాలని ప్రార్థిస్తుంది.
హయగ్రీవ కవచంలో దిక్కుల రక్షణ ఎలా చెప్పారు?
తూర్పున సర్వాత్మ, దక్షిణాన బోధప్రదుడు, పడమట విద్యానిధి, ఉత్తరాన విత్తదుడు, ఈశాన్యంలో జగద్గురువు కాపాడాలని కోరుతుంది. పైన జగత్స్వామి, కింద పరాత్పరుడు, రక్షణ లేని ఏ చోటునైనా అఖిలనాయకుడు కాపాడాలని ముగిస్తుంది.
హయగ్రీవ కవచం ఫలశ్రుతి ఏమిటి, దీనిని ఎప్పుడు చదువుతారు?
ఇలా కవచం ధరించినవాడు సాక్షాత్ వాగీశ్వరుడవుతాడని, ఆయువు, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, సర్వశాస్త్ర ప్రవచన సామర్థ్యం పొందుతాడని చివరి శ్లోకాలు చెబుతాయి. శ్రావణ పౌర్ణమి నాటి హయగ్రీవ జయంతి నాడు, అక్షరాభ్యాసం వంటి విద్యారంభ సందర్భాల్లో దీనిని చదవడం సంప్రదాయం.

వ్యాఖ్యలు

వ్యాఖ్య రాయడానికి లాగిన్ అవ్వండి

వ్యాఖ్యలు లోడ్ అవుతున్నాయి...