శ్రీ హరి స్తుతిః (హరిమీడే స్తోత్రం)
స్తోష్యే భక్త్యా విష్ణుమనాదిం జగదాదిం
యస్మిన్నేతత్సంసృతిచక్రం భ్రమతీత్థం |
యస్మిన్ దృష్టే నశ్యతి తత్సంసృతిచక్రం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 1 ||
యస్యైకాంశాదిత్థమశేషం జగదేతత్
ప్రాదుర్భూతం యేన పినద్ధం పునరిత్థం |
యేన వ్యాప్తం యేన విబుద్ధం సుఖదుఃఖై-
-స్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 2 ||
సర్వజ్ఞో యో యశ్చ హి సర్వః సకలో యో
యశ్చానందోఽనంతగుణో యో గుణధామా |
యశ్చావ్యక్తో వ్యస్తసమస్తః సదసద్య-
-స్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 3 ||
యస్మాదన్యన్నాస్త్యపి నైవం పరమార్థం
దృశ్యాదన్యో నిర్విషయజ్ఞానమయత్వాత్ |
జ్ఞాతృజ్ఞానజ్ఞేయవిహీనోఽపి సదా జ్ఞ-
-స్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 4 ||
ఆచార్యేభ్యో లబ్ధసుసూక్ష్మాచ్యుతతత్త్వా
వైరాగ్యేణాభ్యాసబలాచ్చైవ ద్రఢిమ్నా |
భక్త్యైకాగ్ర్యధ్యానపరా యం విదురీశం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 5 ||
ప్రాణానాయమ్యోమితి చిత్తం హృది రుద్ధ్వా
నాన్యత్ స్మృత్వా తత్పునరత్రైవ విలాప్య |
క్షీణే చిత్తే భాదృశిరస్మీతి విదుర్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 6 ||
యం బ్రహ్మాఖ్యం దేవమనన్యం పరిపూర్ణం
హృత్స్థం భక్తైర్లభ్యమజం సూక్ష్మమతర్క్యం |
ధ్యాత్వాత్మస్థం బ్రహ్మవిదో యం విదురీశం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 7 ||
మాత్రాతీతం స్వాత్మవికాసాత్మవిబోధం
జ్ఞేయాతీతం జ్ఞానమయం హృద్యుపలభ్యం |
భావగ్రాహ్యానందమనన్యం చ విదుర్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 8 ||
యద్యద్వేద్యం వస్తుసతత్త్వం విషయాఖ్యం
తత్తద్బ్రహ్మైవేతి విదిత్వా తదహం చ |
ధ్యాయంత్యేవం యం సనకాద్యా మునయోఽజం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 9 ||
యద్యద్వేద్యం తత్తదహం నేతి విహాయ
స్వాత్మజ్యోతిర్జ్ఞానమయానందమవాప్య |
తస్మిన్నస్మీత్యాత్మవిదో యం విదురీశం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 10 ||
హిత్వాహిత్వా దృశ్యమశేషం సవికల్పం
మత్వా శిష్టం భాదృశిమాత్రం గగనాభం |
త్యక్త్వా దేహం యం ప్రవిశంత్యచ్యుతభక్తా-
-స్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 11 ||
సర్వత్రాస్తే సర్వశరీరీ న చ సర్వః
సర్వం వేత్త్యేవేహ న యం వేత్తి చ సర్వః |
సర్వత్రాంతర్యామితయేత్థం యమయన్య-
-స్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 12 ||
సర్వం దృష్ట్వా స్వాత్మని యుక్త్యా జగదేత-
-ద్దృష్ట్వాత్మానం చైవమజం సర్వజనేషు |
సర్వాత్మైకోఽస్మీతి విదుర్యం జనహృత్స్థం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 13 ||
సర్వత్రైకః పశ్యతి జిఘ్రత్యథ భుంక్తే
స్ప్రష్టా శ్రోతా బుధ్యతి చేత్యాహురిమం యం |
సాక్షీ చాస్తే కర్తృషు పశ్యన్నితి చాన్యే
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 14 ||
పశ్యన్ శృణ్వన్నత్ర విజానన్రసయన్సం-
-జిఘ్రద్బిభ్రద్దేహమిమం జీవతయేత్థం |
ఇత్యాత్మానం యం విదురీశం విషయజ్ఞం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 15 ||
జాగ్రద్దృష్ట్వా స్థూలపదార్థానథ మాయాం
దృష్ట్వా స్వప్నేఽథాపి సుషుప్తౌ సుఖనిద్రాం |
ఇత్యాత్మానం వీక్ష్య ముదాస్తే చ తురీయే
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 16 ||
పశ్యన్ శుద్ధోఽప్యక్షర ఏకో గుణభేదా-
-న్నానాకారాన్ స్ఫాటికవద్భాతి విచిత్రః |
భిన్నశ్ఛిన్నశ్చాయమజః కర్మఫలైర్య-
-స్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 17 ||
బ్రహ్మా విష్ణూ రుద్రహుతాశౌ రవిచంద్రా-
-వింద్రో వాయుర్యజ్ఞ ఇతీత్థం పరికల్ప్య |
ఏకం సంతం యం బహుధాహుర్మతిభేదా-
-త్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 18 ||
సత్యం జ్ఞానం శుద్ధమనంతం వ్యతిరిక్తం
శాంతం గూఢం నిష్కలమానందమనన్యం |
ఇత్యాహాదౌ యం వరుణోఽసౌ భృగవేఽజం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 19 ||
కోశానేతాన్ పంచరసాదీనతిహాయ
బ్రహ్మాస్మీతి స్వాత్మని నిశ్చిత్య దృశిస్థం |
పిత్రా శిష్టో వేద భృగుర్యం యజురంతే
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 20 ||
యేనావిష్టో యస్య చ శక్త్యా యదధీనః
క్షేత్రజ్ఞోఽయం కారయితా జంతుషు కర్తుః |
కర్తా భోక్తాత్మాత్ర హి యచ్ఛక్త్యధిరూఢ-
-స్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 21 ||
సృష్ట్వా సర్వం స్వాత్మతయైవేత్థమతర్క్యం
వ్యాప్యాథాంతః కృత్స్నమిదం సృష్టమశేషం |
సచ్చ త్యచ్చాభూత్పరమాత్మా స య ఏక-
-స్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 22 ||
వేదాంతైశ్చాధ్యాత్మికశాస్త్రైశ్చ పురాణైః
శాస్త్రైశ్చాన్యైః సాత్త్వతతంత్రైశ్చ యమీశం |
దృష్ట్వాథాంతశ్చేతసి బుద్ధ్వా వివిశుర్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 23 ||
శ్రద్ధాభక్తిధ్యానశమాద్యైర్యతమానై-
-ర్జ్ఞాతుం శక్యో దేవ ఇహైవాశు య ఈశః |
దుర్విజ్ఞేయో జన్మశతైశ్చాపి వినా తై-
-స్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 24 ||
యస్యాతర్క్యం స్వాత్మవిభూతేః పరమార్థం
సర్వం ఖల్విత్యత్ర నిరుక్తం శ్రుతివిద్భిః |
తజ్జాతిత్వాదబ్ధితరంగాభమభిన్నం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 25 ||
దృష్ట్వా గీతాస్వక్షరతత్త్వం విధినాజం
భక్త్యా గుర్వ్యా లభ్య హృదిస్థం దృశిమాత్రం |
ధ్యాత్వా తస్మిన్నస్మ్యహమిత్యత్ర విదుర్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 26 ||
క్షేత్రజ్ఞత్వం ప్రాప్య విభుః పంచముఖైర్యో
భుంక్తేఽజస్రం భోగ్యపదార్థాన్ ప్రకృతిస్థః |
క్షేత్రే క్షేత్రేఽప్స్విందువదేకో బహుధాస్తే
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 27 ||
యుక్త్యాలోడ్య వ్యాసవచాంస్యత్ర హి లభ్యః
క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞాంతరవిద్భిః పురుషాఖ్యః |
యోఽహం సోఽసౌ సోఽస్మ్యహమేవేతి విదుర్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 28 ||
ఏకీకృత్యానేకశరీరస్థమిమం జ్ఞం
యం విజ్ఞాయేహైవ స ఏవాశు భవంతి |
యస్మింల్లీనా నేహ పునర్జన్మ లభంతే
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 29 ||
ద్వంద్వైకత్వం యచ్చ మధుబ్రాహ్మణవాక్యైః
కృత్వా శక్రోపాసనమాసాద్య విభూత్యా |
యోఽసౌ సోఽహం సోఽస్మ్యహమేవేతి విదుర్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 30 ||
యోఽయం దేహే చేష్టయితాఽంతఃకరణస్థః
సూర్యే చాసౌ తాపయితా సోఽస్మ్యహమేవ |
ఇత్యాత్మైక్యోపాసనయా యం విదురీశం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 31 ||
విజ్ఞానాంశో యస్య సతః శక్త్యధిరూఢో
బుద్ధిర్బుధ్యత్యత్ర బహిర్బోధ్యపదార్థాన్ |
నైవాంతఃస్థం బుధ్యతి యం బోధయితారం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 32 ||
కోఽయం దేహే దేవ ఇతీత్థం సువిచార్య
జ్ఞాతా శ్రోతా మంతయితా చైష హి దేవః |
ఇత్యాలోచ్య జ్ఞాంశ ఇహాస్మీతి విదుర్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 33 ||
కో హ్యేవాన్యాదాత్మని న స్యాదయమేష
హ్యేవానందః ప్రాణితి చాపానితి చేతి |
ఇత్యస్తిత్వం వక్త్యుపపత్త్యా శ్రుతిరేషా
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 34 ||
ప్రాణో వాఽహం వాక్ఛ్రవణాదీని మనో వా
బుద్ధిర్వాహం వ్యస్త ఉతాహోఽపి సమస్తః |
ఇత్యాలోచ్య జ్ఞప్తిరిహాస్మీతి విదుర్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 35 ||
నాహం ప్రాణో నైవ శరీరం న మనోఽహం
నాహం బుద్ధిర్నాహమహంకారధియౌ చ |
యోఽత్ర జ్ఞాంశః సోఽస్మ్యహమేవేతి విదుర్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 36 ||
సత్తామాత్రం కేవలవిజ్ఞానమజం స-
-త్సూక్ష్మం నిత్యం తత్త్వమసీత్యాత్మసుతాయ |
సామ్నామంతే ప్రాహ పితా యం విభుమాద్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 37 ||
మూర్తామూర్తే పూర్వమపోహ్యాథ సమాధౌ
దృశ్యం సర్వం నేతి చ నేతీతి విహాయ |
చైతన్యాంశే స్వాత్మని సంతం చ విదుర్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 38 ||
ఓతం ప్రోతం యత్ర చ సర్వం గగనాంతం
యోఽస్థూలానణ్వాదిషు సిద్ధోఽక్షరసంజ్ఞః |
జ్ఞాతాతోఽన్యో నేత్యుపలభ్యో న చ వేద్య-
-స్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 39 ||
తావత్సర్వం సత్యమివాభాతి యదేత-
-ద్యావత్సోఽస్మీత్యాత్మని యో జ్ఞో న హి దృష్టః |
దృష్టే యస్మిన్ సర్వమసత్యం భవతీదం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 40 ||
రాగాముక్తం లోహయుతం హేమ యథాగ్నౌ
యోగాష్టాంగైరుజ్జ్వలితజ్ఞానమయాగ్నౌ |
దగ్ధ్వాత్మానం జ్ఞం పరిశిష్టం చ విదుర్యం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 41 ||
యం విజ్ఞానజ్యోతిషమాద్యం సువిభాంతం
హృద్యర్కేంద్వగ్న్యోకసమీడ్యం తటిదాభం |
భక్త్యారాధ్యేహైవ విశంత్యాత్మని సంతం
తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 42 ||
పాయాద్భక్తం స్వాత్మని సంతం పురుషం యో
భక్త్యా స్తౌతీత్యాంగిరసం విష్ణురిమం మాం |
ఇత్యాత్మానం స్వాత్మని సంహృత్య సదైక-
-స్తం సంసారధ్వాంతవినాశం హరిమీడే || 43 ||
అధికశ్లోకః –
ఇత్థం స్తోత్రం భక్తజనేడ్యం భవభీతి-
-ధ్వాంతార్కాభం భగవత్పాదీయమిదం యః |
విష్ణోర్లోకం పఠతి శృణోతి వ్రజతి జ్ఞో
జ్ఞానం జ్ఞేయం స్వాత్మని చాప్నోతి మనుష్యః || 44 ||
ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యస్య శ్రీగోవిందభగవత్పూజ్యపాదశిష్యస్య శ్రీమచ్ఛంకరభగవతః కృతౌ శ్రీ హరి స్తుతిః సంపూర్ణం |
అర్థం
ఈ “శ్రీ హరి స్తుతిః (హరిమీడే స్తోత్రం)” శంకరభగవత్పాదులచే రచించబడిన అత్యున్నత అద్వైత వేదాంత స్తోత్రం. ఇందులో హరి (విష్ణు)ని సంసారాంధకారనాశకుడు, బ్రహ్మస్వరూపుడు, జ్ఞానం–జ్ఞాని–జ్ఞేయం అన్నీ ఆయనే అని తత్త్వరూపంగా స్తుతిస్తారు. ఇది భక్తి + జ్ఞానం కలిసిన అత్యుత్తమ స్తవం. ప్రతి శ్లోకం హరి పరబ్రహ్మత్వాన్ని, ఆత్మ–బ్రహ్మ ఏకత్వాన్ని వివరిస్తుంది.
స్తవం ఆరంభంలో భగవంతుని ధ్యానించుటతో మొదలవుతుంది —
ఈ జగత్తు సంసృతిచక్రం ఆయనలోనే ఉద్భవించి, ఆయనే చూసినపుడు నశించిపోతుంది. హరి దర్శనం అంటే అజ్ఞాననాశనం, మనసులోని చీకటుల అంతరం. సృష్టి, స్థితి, లయం అన్నీ ఆయన ఒక అంసం వల్ల జరుగుతాయి. జగత్తు ఆయనలోనే ప్రత్యక్షమై, ఆయన శక్తి వల్ల చలించి, ఆయనే వ్యాపించి ఉన్నాడని చెప్పారు.
ఆయన సర్వజ్ఞుడు, సర్వవ్యాపి, సర్వాంతర్యామి, అనంతగుణరాశి. అవ్యక్తుడు అయినా వ్యక్త ప్రపంచంలో ప్రత్యక్షమౌతాడు. ఆయనే సత్–అసత్ రెండిటికీ ఆధారం. జ్ఞాత–జ్ఞానం–జ్ఞేయం అన్నింటికీ అతీతుడైన పరిపూర్ణ చైతన్యం ఆయనే అని నిర్వచించారు.
గురువు ఉపదేశం, వైరాగ్యం, ధ్యానం, ఏకాగ్రత, శ్రద్ధా, భక్తి — ఇవన్నీ కలిసినపుడు ఆ అచ్యుత తత్త్వజ్ఞానం ప్రత్యక్షమవుతుంది. ఆ జ్ఞానం వల్ల మనసు శాంతించి, “నాన్యత్తు నాహం — ఆ పరబ్రహ్మమే నేనని” ఆత్మవికాసం కలుగుతుంది.
తరువాత శ్లోకాలు ఆత్మ జాగ్రత్తగా ఎలా తెలుసుకోవాలో వివరిస్తాయి —
ప్రాణాయామం, ధారణ, ధ్యానం, మనోవిషయంలో ఆగిపోవడం, చిత్తశుద్ధి, “అస్మీతి భావన” — ఇవన్నీ హరిని అంతరంగంలో దర్శించే పద్ధతులు. ఆయన బ్రహ్మస్వరూపుడు, హృత్పద్మంలో శాంతంగా ఉన్న పరమచైతన్యం.
ఆయన మాట్రాలకు అతీతుడు, ఇంద్రియాలకు అందని సుప్రకాశ జ్ఞానరూపం, హృదయానందమయ పరమానందం. ఆయనను సనకాది మునులు అంతరంగంలో బ్రహ్మమంత్రంగా ధ్యానించారు.
“ఏదైతే వేద్యము, అది బ్రహ్మమే; నేనూ బ్రహ్మమే” అన్న మహావాక్యార్ధాన్ని గ్రహించినవాడు హరిలో లీనమౌతాడు.
ఋషులు చెప్పినట్లు —
హరి సర్వవ్యాప్తుడు, సర్వశరీరీ అయినా, శరీరాలకు అతీతుడు. జగత్తును చూసినా, భోగంబోగించినా, అది మాయామాత్రము; నిజమైన చైతన్యం మాత్రం శుద్ధమైన “నేనే” అనే ఆత్మప్రభ. ఇదే అతడే — సంసారధ్వాంతాన్ని నశింపజేసే హరి.
ఆయనే జాగ్రత్తలో, స్వప్నంలో, సుషుప్తిలో, తురీయ స్థితిలో ప్రకాశించే చైతన్యం. స్ఫటికంలా గుణభేదాల వల్ల అనేక రూపాలు ప్రదర్శించినా, ఆత్మ ఒకటే. దేవతలన్నీ, బ్రహ్మ–విష్ణు–రుద్రాదులు అన్నీ ఆ పరమాత్మ ఒకే చైతన్యపు భిన్నప్రత్యక్షాలు మాత్రమే అని శ్లోకం విశదం చేస్తుంది.
వరుణుడు భృగువుకు చెప్పిన “సత్–జ్ఞానం–ఆనందము” అనే పరమార్థ బ్రహ్మతత్త్వమూ హరియే. పంచకోశాలను తొలగించి “బ్రహ్మాస్మి” అని తెలుసుకున్నవాడు హరిని చూస్తాడు. గీతోపదేశంలోని క్షేత్ర–క్షేత్రజ్ఞతత్త్వాన్ని గ్రహించినపుడు హరి అనుభవమవుతాడు.
అంతిమ శ్లోకాలు హరిభక్తుని మరణ సమయం గురించీ చెబుతాయి —
దేహం విడిచిన వెంటనే ఆ అచ్యుతభక్తుడు హరిలో లీనమవుతాడు.
బాహ్య దృష్టితో కనిపించే ప్రపంచం అన్నీ అసత్యమై, “చైతన్యమే నిజం” అని ప్రత్యక్షమవుతుంది.
ఫలశ్రుతి ప్రకారం —
ఈ స్తోత్రాన్ని చదివేవాడు హరిని అంతరంగంలో దర్శించి, సంసారదుఃఖాలను శాశ్వతంగా జయిస్తాడు. వేదాంత–భక్తి–జ్ఞాన–యోగా తత్త్వములన్నీ ఈ స్తుతిలో లీనమై ఉన్నాయి.
Benefits:
• సంసారందకారం, అజ్ఞానం, భయాలు పూర్తిగా తొలగిపోతాయి
• ఆత్మజ్ఞానం, తురీయ స్థితి, అంతరశాంతి
• పునర్జన్మ–జర–శోక–దుఃఖ నివృత్తి
• వేదాంతతత్త్వంపై స్పష్టమైన అనుభవం
• భక్తిలో లీనత, హరి సాక్షాత్కారం, మోక్షప్రాప్తి
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
శ్రీ హరి స్తుతిః (హరిమీడే స్తోత్రం) అంటే ఏమిటి?
ఈ స్తోత్రాన్ని ఎప్పుడు, ఎలా పఠించాలి?
శ్రీ హరి స్తుతి పఠించడం వల్ల కలిగే ప్రధాన ప్రయోజనాలు ఏమిటి?
శ్రీ హరి స్తుతిని ఎవరు పఠించవచ్చు?
ఈ స్తోత్రాన్ని ఎన్నిసార్లు పఠించాలి?
శ్రీ హరి స్తుతి యొక్క మూలం లేదా కర్త ఎవరు?
వ్యాఖ్యలు
వ్యాఖ్య రాయడానికి లాగిన్ అవ్వండి
వ్యాఖ్యలు లోడ్ అవుతున్నాయి...

