శ్రీ సోమసుందర స్తోత్రం (కులశేఖరపాండ్య కృతం)
కులశేఖరపాండ్య ఉవాచ –
మహానీపారణ్యాంతర కనకపద్మాకరతటీ
మహేంద్రానీతాష్టద్విపధృతవిమానాంతరగతం |
మహాలీలాభూతప్రకటితవిశిష్టాత్మవిభవం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 1 ||
నమన్నాళీకాక్షాంబుజ భవసునాశీర మకుటీ
వమన్మాణిక్యాంశుస్ఫురదరుణపాదాబ్జయుగళం |
అమందానందాబ్ధిం హరినయనపద్మార్చితపదం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 2 ||
మహామాతంగాసృగ్వరవసనమదీంద్రతనయా
మహాభాగ్యం మత్తాంధకకరటికంఠీరవవరం |
మహాభోగీంద్రోద్యత్ఫణగణిగణాలంకృతతనుం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 3 ||
సమీరాహారేంద్రాంగదమఖిలలోకైకజననం
సమీరాహారాత్మా ప్రణతజనహృత్పద్మనిలయం |
సుమీనాక్షీ వక్త్రాంబుజ తరుణసూరం సుమనసం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 4 ||
నతాఘౌఘారణ్యానలమనిలభుఙ్నాథవలయం
సుధాంశోరర్ధాంశం శిరసి దధతం జహ్నుతనయాం |
వదాన్యానామాద్యం వరవిబుధవంద్యం వరగుణం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 5 ||
మహాదుగ్ధాంబోధౌమథనజవసంభూతమసితం
మహాకాళం కంఠే సకలభయభంగాయ దధతం |
మహాకారుణ్యాబ్ధిం మధుమథన దృగ్దూరచరణం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 6 ||
దశాస్యాహంకార ద్రుమ కులిశితాంగుష్ఠనఖరం
నిశానాథ శ్రీజిన్నిజవదనబింబం నిరవధిం |
విశాలాక్షం విశ్వప్రభవ భరణోపాయకరణం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 7 ||
అనాకారంహారికృతభుజగరాజం పురహరం
సనాథం శర్వాణ్యా సరసిరుహపత్రాయతదృశం |
దినారంభాదిత్యాయుతశతనిభానందవపుషం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 8 ||
ఉమాపీనోత్తుంగ స్తనతటల సత్కుంకుమరజ-
స్సమాహారాత్యంతారుణవిపులదోరంతరతలం |
రమా వాణీంద్రాణీరతివిరచితారాధనవిధిం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 9 ||
ధరాపాథస్స్వాహాసహచర జగత్ప్రాణశశభృ-
త్సురాధ్వాహర్నాదాధ్వర కరశరీరం శశిధరం |
సురాహారాస్వాదాతిశయ నిజవాచం సుఖకరం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 10 ||
ధరాపీఠం ధారాధరకలశమాకాశవపుషం
ధరాభృద్దోద్దండం తపన శశి వైశ్వానరదృశం |
విరాజన్నక్షత్ర ప్రసవముదరీభూత జలధిం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 11 ||
సుపర్ణాంకాంభోజాసన దృగతి దూరాంఘ్రిమకుటం
సువర్ణాహార స్రక్సురవిటపిశాఖాయుతభుజం |
అపర్ణాపాదాబ్జాహతి చలిత చంద్రార్థిత జటం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 12 ||
మఖారాతిం మందస్మిత మధురబింబాధర లస-
న్ముఖాంభోజం ముగ్ధామృతకిరణచూడామణిధరం |
నఖాకృష్టేభత్వక్పరివృత శరీరం పశుపతిం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 13 ||
సహస్రాబ్జైకోనే నిజనయనముద్ధృత్య జయతే
సహస్రాఖ్యాపూర్త్యై సరసిజదృశే యేన కృపయా |
సహస్రారం దత్తం తపన నియుతాభం రథపదం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 14 ||
రథావన్యామ్నాయాశ్వమజరథకారం రణపటుం
రథాంగాదిత్యేందుం రథపద ధరాస్త్రం రథివరం |
రథాధారేష్వాసం రథధర గుణం రమ్యఫలదం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 15 ||
ధరాకర్షాపాస్త ప్రచుర భుజకండూయన జలం
ధరాహార్యద్వైధీ కరణహృతలోకత్రయభయం |
స్మరాకారాహారావృతచటుల పాలానలకణం
మహాదేవం వందే మధురశఫరాక్షీసహచరం || 16 ||
సోమసుందరనాథస్య స్తోత్రం భక్త్యా పఠంతి యే |
శ్రియాపరమయా యుక్తాశ్శివమంతే భజంతి తే || 17 ||
ఇతి శ్రీహాలాస్యమహాత్మ్యే కులశేఖరపాండ్యకృతా శ్రీశివస్తుతిః |
అర్థం
“శ్రీ సోమసుందర స్తోత్రం (కులశేఖర పాండ్య కృతం)”లో కులశేఖర చక్రవర్తి మధురాపురంలోని సోమసుందరేశ్వరుని అపూర్వమైన దివ్యరూపాన్ని, వైభవాన్ని, లీలలను, అనుగ్రహాలను కవితాసౌందర్యంతో అద్భుతంగా స్తుతించాడు. ప్రతి శ్లోకం శివుని సోమసుందర స్వరూపానికి ఒక కొత్త అందాన్ని తెస్తుంది — చంద్రశేఖర, సుందరేశ్వర, గంగాధర, ఉమాసహచారి, భూతభర్త, జగత్పాలకుడు అన్న స్వరూపాల సమ్మేళనం.
మొదటి శ్లోకంలో కవి శివుని మధురా నగరపు స్వర్ణపద్మాల వనంలో వెలిగే దివ్యమూర్తిగా, దేవతలు భజించే విమానంలో స్థితుడిగా, తన లీలలు విశ్వాన్ని ఆవహించే స్వరూపుడిగా ఉన్న సోమసుందరునిని నమస్కరిస్తాడు. దేవీ మధురశఫరాక్షి (మీనాక్షి)తో సదా ఏకస్వరూపంగా ఉన్న మహాదేవునికి మంగళార్చన.
రెండవ శ్లోకంలో ఆయన కమలాకర సుందరమైన కిరీటం, మాణిక్యకాంతితో వికసించే పాదపద్మాలు, ఆనందసముద్రంలాంటి స్వరూపం, హరిదృష్టులకు కూడా పూజ్యమైన పాదకమలం—allను స్తుతిస్తాడు.
మూడవ శ్లోకంలో ఉమాదేవిని, మత్తాంధక వధానికి కారణమైన శివుని కంఠధ్వని, భోగీంద్రాలంకారంతో ప్రకాశించే దివ్యశరీరం—allను అరుదైన దృశ్యాలుగా కుడు వర్ణించాడు.
నాలుగవ శ్లోకంలో శివుడు హృదయపద్మంలో స్థిరంగా నివసించే ‘సమీరాహార’ రూపుడిగా, మదురామీనాక్షి ముఖాకార సూర్యుడిగా కవి భజిస్తున్నాడు.
ఐదవ శ్లోకంలో శివుని అర్ధచంద్రధారి, గంగాధర, దయామూర్తి, మహాభయవినాశకుడు, వరప్రదుడు అని వర్ణించాడు.
ఆరవ శ్లోకంలో సముద్రమథన సమయంలో ఉద్భవించిన హాలాహలాన్ని తాగి విశ్వాన్ని రక్షించిన నీలకంఠుడైన శివునికి కవి ఆరాధన సమర్పిస్తాడు. ఆయన కంఠంలోని నీలత్వం విశ్వరక్షణకు గుర్తుగా నిలుస్తుంది.
ఏడవ శ్లోకంలో రాక్షసాధిపతి రావణుడి అహంకారాన్ని నాశనం చేసిన వాడు ఆయన; సూర్యుడు–చంద్రుడు–ఇంద్రాధిపతులు కూడా పూజించే మహాదేవుడు అని కవి ఘనతను తెలిపాడు.
ఎనిమిదవ శ్లోకంలో ఆకారరహితుడైన పరబ్రహ్మ శివుడు, పురహరుడు, తేజోమూర్తి, శర్వాణీ సన్నిధిలో రాజసంతోషంతో నిలిచే అందమయ స్వరూపుడిగా ఉన్నాడని తెలిపాడు.
తొమ్మిదవ శ్లోకంలో దేవతలందరూ పూజించే శివపార్వతీ ద్వయం — వారి సమీపంలో ఉపాసన చేసే పద్ధతులు, వారి రూపంలోని కోమలత, కాంతి—allను స్ఫూర్తిగా కవి స్తుతించాడు.
పదవ–పదకొండవ శ్లోకాలలో శివుడు జగన్నివాసం, తపస్తేజస్సు, ఆకాశమూర్తి, చంద్రమౌళి, అగ్నినేత్రధారి, జలధిధారకుడు, నక్షత్రప్రభవకర్త—allగా విశ్వంలో వ్యాప్తుడని చెప్పబడింది.
పన్నెండో శ్లోకంలో శివుని దివ్యజటాచూడ, సూర్యచంద్రతేజోమయమైన ఆకారం, గర్విత గరుత్మంతుడు వందించే పాదకమలం—all మహాదేవుని వైభవానికి ఉదాహరణలు.
పదమూడు–పద్నాలుగవ శ్లోకాలలో శివపార్వతీ సౌందర్యం, మధురబింబాధరాలు, పశుపతిరూపం, సహస్రార శక్తిని దానం చేసే వరప్రసాదం—allను కవి మధురంగా కీర్తించాడు.
అంతిమ శ్లోకంలో, ఈ సోమసుందర స్తోత్రం భక్తితో పఠించేవారు పరమ శ్రీతో నిండిపోతారని, జీవితాంతంలో శివసన్నిధి లభిస్తుందని ప్రకటిస్తుంది.
ప్రయోజనాలు:
• భక్తికి దృఢత, శివపార్వతీ కటాక్షం
• దుఃఖాలు, అజ్ఞానం, భయాలు తొలగింపు
• శుభం, సౌభాగ్యం, రాజయోగం
• మాంసిక–ఆధ్యాత్మిక శాంతి
• జీవితంలో శ్రీవృద్ధి మరియు శివానుగ్రహం
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
శ్రీ సోమసుందర స్తోత్రం ఏమిటి?
ఈ స్తోత్రాన్ని ఎప్పుడు మరియు ఎలా పఠించాలి?
శ్రీ సోమసుందర స్తోత్రం పఠించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు ఏమిటి?
ఈ స్తోత్రాన్ని ఎవరు పఠించవచ్చు?
ఈ స్తోత్రాన్ని ఎన్నిసార్లు పఠించాలి?
శ్రీ సోమసుందర స్తోత్రం యొక్క మూలం ఏమిటి?
వ్యాఖ్యలు
వ్యాఖ్య రాయడానికి లాగిన్ అవ్వండి
వ్యాఖ్యలు లోడ్ అవుతున్నాయి...

