మత్స్య ద్వాదశి 2026

మత్స్య ద్వాదశి శ్రీవిష్ణువు యొక్క మొదటి అవతారం — మత్స్య అవతారం (చేప రూపం) స్మరణార్థంగా జరుపుకునే పవిత్ర పర్వదినం.

మార్గశిర మాసం శుక్ల పక్ష ద్వాదశి నాడు ఈ వ్రతం జరుగుతుంది.

భగవాన్ విష్ణువు సత్యయుగంలో చేపరూపంలో అవతరించి మహాప్రళయం సమయంలో వేదాలను రక్షించి లోకాన్ని తిరిగి స్థాపించినదే ఈ దినం ప్రధానార్థం.

ఈ రోజున విష్ణువును మత్స్య రూపంలో పూజిస్తే పాపాలు నశించి, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, సంతానం, కుటుంబశ్రేయస్సు లభిస్తాయని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.

మత్స్య అవతారం — పురాణ గాథ

సత్యయుగంలో వైవస్వత మనువు అనే రాజు తీవ్రమైన తపస్సు చేస్తూ విష్ణు ప్రసాదం కోరాడు.

ఒక రోజు కృతమాల నదిలో స్నానం చేస్తూ ఉండగా, తన చేతుల్లో ఒక చిన్న చేప కనబడింది.

చేప ఇలా వేడుకుంది —

“నన్ను నీటిలో వదిలిపెట్టవద్దు, పెద్ద చేపలు నన్ను తినేస్తాయి.”

మనువు ఆ చేపను తన కమండలంలో ఉంచాడు. కాని చేప త్వరగా పెరిగింది.

తరువాత చెరువులో, నదిలో, చివరికి సముద్రంలో వదిలినా — చేప మరింత పెద్దదయింది.

ఆశ్చర్యపోయిన మనువుతో చేప ఇలా పలికింది —

“నన్ను నీవు గుర్తించలేదా? నేనే శ్రీమహావిష్ణువు. ఏడు రోజుల్లో మహాప్రళయం రానుంది.

నువ్వు ఒక పెద్ద పడవను నిర్మించి, అందులో వేదాలు, సప్త ఋషులు, ప్రతి జీవి జంటలు, విత్తనాలు ఉంచి, వాసుకి అనే సర్పంతో నా కొమ్ముకు కట్టి ఉంచు. నేను నీ పడవను హిమవంత పర్వతానికి తీసుకెళ్తాను.”

ఆ విధంగానే జలప్రళయం సంభవించింది. మత్స్యరూపంలోని విష్ణువు పడవను రక్షించి హిమవంత పర్వతంపై నిలిపాడు.

తరువాత ఆయన వేదాలు, పురాణాలు, శాస్త్రాలు, బ్రహ్మజ్ఞానం మనువుకి బోధించాడు.

ఈ సంఘటనే మత్స్య పురాణం రూపంలో నిలిచింది.

మత్స్య ద్వాదశి వ్రత కథ

ఒకప్పుడు హయగ్రీవ అనే రాక్షసుడు వేదాలను దొంగిలించాడు.

వేదాలు లేక ప్రపంచం జ్ఞానం కోల్పోయింది.

అప్పుడు విష్ణువు మత్స్య రూపంలో అవతరించి, హయగ్రీవుడిని సంహరించి వేదాలను తిరిగి బ్రహ్మకు అప్పగించాడు.

దీంతో జ్ఞానదీపం మళ్లీ వెలిగింది.

ఆ రోజు ద్వాదశి కావడంతో దానిని మత్స్య ద్వాదశిగా జరుపుకుంటారు.

మత్స్య ద్వాదశి పూజా విధానం

1. ఉదయాన్నే లేచి పవిత్ర స్నానం చేసి పసుపు కుంకుమతో పూజామందిరం సిద్ధం చేయాలి.
2. శ్రీమత్స్యరూప విష్ణువు చిత్రమో విగ్రహమో పూజా స్థలంలో ప్రతిష్ఠించాలి.
3. గంధం, పసుపు, కుంకుమ, పూలు, దీపం, ధూపం సమర్పించాలి.
4. విష్ణు సహస్రనామం, మత్స్య పురాణం, లేదా మత్స్యావతార కథ చదవాలి.
5. “ఓం మత్స్యరూపాయ నమః” అనే మంత్రాన్ని 108 సార్లు జపించాలి.
6. ఉపవాసం చేయాలి — పాలు, పండ్లు లేదా నీరు మాత్రమే తీసుకోవచ్చు.
7. సాయంత్రం పూజ పూర్తి చేసిన తర్వాత ఉపవాసాన్ని విరమించాలి.
8. చివరగా చేపలకు ఆహారం పెట్టడం శుభప్రదం — పిండిముద్దలు లేదా ధాన్యం వదిలితే పాపక్షయం జరుగుతుందని విశ్వాసం.

మత్స్య ద్వాదశి ఆచారాలు

• పసుపు పువ్వులతో పూజా కలశాలను సిద్ధం చేయాలి.
• నెయ్యితో దీపం వెలిగించి విష్ణువుకు నమస్కరించాలి.
• బంతి పూలు, తులసి ఆకులు, పాలు, స్వీట్లు నైవేద్యంగా సమర్పించాలి.
• పేదలకు పసుపు రంగు వస్త్రాలు, అన్నం, పాత్రలు దానం చేయాలి.
• రాత్రి మేల్కొని వేదమంత్రాలు లేదా హరినామ స్మరణ చేయడం పుణ్యదాయకం.
• మత్స్యరూప విష్ణువు ఆలయాలు — ముఖ్యంగా నాగలపురం వేదనారాయణ స్వామి ఆలయం — ఈ రోజు ప్రత్యేక పూజలతో నిండుతాయి.

మత్స్య ద్వాదశి మంత్రాలు

ప్రధాన మంత్రం:

ॐ మత్స్యరూపాయ నమః ॥

Om Matsyarupaya Namah

ధ్యాన శ్లోకం:

వందే నవఘనశ్యామం పీత కౌశేయ వాససం।

సానందం సుందరం శుద్ధం శ్రీకృష్ణం ప్రకృతేః పరమ్॥

మత్స్య స్తోత్రం:

మత్స్యావతారమాసాద్య మత్స్యరూపధరో హరి:।

హయగ్రీవం సముద్ధృత్య వేదానపహరద్వయాన్॥

మత్స్య ద్వాదశి ఫలాలు

• పాపనాశనం మరియు మోక్షప్రాప్తి
• కుటుంబ ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, సంతాన సౌభాగ్యం
• వివాహ శుభఫలాలు, ఆర్థిక స్థిరత్వం
• వేదజ్ఞానం మరియు ఆధ్యాత్మిక శ్రద్ధ పెంపు

ప్రత్యేక సూచనలు

• మత్స్య ద్వాదశి నాడు చేపలకు ఆహారం పెట్టడం, పుష్కరిణిలో స్నానం చేయడం లేదా నీటిలో తులసి ఆకులు వదలడం పుణ్యప్రదం.
• నిశీథ సమయంలో “ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” జపం చేయడం అత్యంత పవిత్రం.
• దానం, ఉపవాసం, విష్ణు స్మరణ ఈ రోజు తప్పనిసరిగా పాటించాలి.