హయగ్రీవ ఉవాచ |
తాం తుష్టువుః షోడశభిర్నామభిర్నాకవాసినః |
తాని షోడశనామాని శృణు కుంభసముద్భవ || 1
సంగీతయోగినీ శ్యామా శ్యామలా మంత్రనాయికా |
మంత్రిణీ సచివేశీ చ ప్రధానేశీ శుకప్రియా || 2
వీణావతీ వైణికీ చ ముద్రిణీ ప్రియకప్రియా |
నీపప్రియా కదంబేశీ కదంబవనవాసినీ || ౩
సదామదా చ నామాని షోడశైతాని కుంభజ |
ఏతైర్యః సచివేశానీం సకృత్ స్తౌతి శరీరవాన్ |
తస్య త్రైలోక్యమఖిలం హస్తే తిష్ఠత్యసంశయమ్ || 4
అర్థం
స్తోత్ర నేపథ్యం
శ్యామలా షోడశ నామ స్తోత్రం నాలుగు శ్లోకాల చిన్న భాగం. ఇందులో హయగ్రీవుడు అగస్త్య మహర్షికి చెబుతున్నట్లు ఉంటుంది. అగస్త్యుణ్ణి ఆయన “కుంభసముద్భవ”, “కుంభజ” అని, అంటే కుండ నుంచి పుట్టినవాడా అని సంబోధిస్తాడు. బ్రహ్మాండ పురాణంలోని లలితోపాఖ్యానం కూడా ఇదే హయగ్రీవ అగస్త్య సంవాదంగా సాగుతుంది. స్వర్గవాసులైన దేవతలు (“నాకవాసినః”) ఈ పదహారు నామాలతో దేవిని స్తుతించారని మొదటి శ్లోకం చెబుతుంది.
పదహారు నామాలు
రెండు, మూడు శ్లోకాలు, నాలుగో శ్లోకంలోని మొదటి పదం కలిపి పదహారు నామాలు వస్తాయి. సంగీతయోగినీ, వీణావతీ, వైణికీ అనే నామాలు సంగీతానికి సంబంధించినవి; వీణ ధరించి గానంలో లీనమైన దేవిగా ఆమెను చూపుతాయి. శ్యామా, శ్యామలా అనే పేర్లు ఆమె నల్లని, పచ్చని మేని ఛాయను సూచిస్తాయి. మంత్రనాయికా, మంత్రిణీ, సచివేశీ, ప్రధానేశీ అనే నామాలు లలితా త్రిపురసుందరికి ప్రధాన మంత్రిగా ఆమె స్థానాన్ని చెబుతాయి. శుకప్రియా అంటే చిలుకను ప్రేమించేది; శ్యామలాదేవి చిత్రాల్లో ఆమె దగ్గర చిలుక కనిపిస్తుంది. ముద్రిణీ అనే నామాన్ని మంత్రి చేతిలో ఉండే రాజముద్రను ధరించినదిగా కొందరు వ్యాఖ్యానిస్తారు. ప్రియకప్రియా, నీపప్రియా చెట్లకు సంబంధించిన పేర్లు; నీపం అంటే కదంబ వృక్షమే. కదంబేశీ, కదంబవనవాసినీ ఆమెను కదంబ వనంలో నివసించే దేవిగా చూపుతాయి. చివరి నామం సదామదా, అంటే ఎల్లప్పుడూ ఆనందంలో మునిగి ఉండేది.
ఫలశ్రుతి, పఠన సందర్భం
నాలుగో శ్లోకం దేవిని సచివేశానీ అని పిలుస్తూ, ఈ నామాలతో ఒక్కసారైనా స్తుతించినవాడి చేతిలో మూడు లోకాలూ నిలుస్తాయని, ఇందులో సందేహం లేదని చెబుతుంది. శ్యామలాదేవినే రాజమాతంగి అని కూడా పూజిస్తారు. మాఘ మాసంలో వచ్చే శ్యామలా నవరాత్రుల్లో, సంగీతం లేదా కొత్త విద్య మొదలుపెట్టే ముందు ఈ పదహారు నామాలను పఠించడం భక్తుల్లో ఆచారంగా ఉంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
శ్యామలా షోడశ నామ స్తోత్రాన్ని ఎవరు ఎవరికి చెప్పారు?
శ్యామలాదేవి షోడశ నామాలు ఏవి?
శ్యామలాదేవిని మంత్రిణీ, సచివేశీ అని ఎందుకు పిలుస్తారు?
శ్యామలా షోడశ నామాల్లో వీణ, చిలుకలకు సంబంధించిన పేర్లు ఏవి?
శ్యామలా షోడశ నామ స్తోత్రం ఫలశ్రుతి ఏమిటి?
వ్యాఖ్యలు
వ్యాఖ్య రాయడానికి లాగిన్ అవ్వండి
వ్యాఖ్యలు లోడ్ అవుతున్నాయి...

