గణాధిప సంకటహర చతుర్థి 2026

సంకటహర చతుర్థి - విఘ్నరాజ గణపతి పూజా పర్వదినం

హిందూ పంచాంగంలో ప్రతి మాసం కృష్ణ పక్ష చతుర్థి తిథి సంకటహర చతుర్థి లేదా సంకష్టి చతుర్థి అని పిలువబడుతుంది. ఈ రోజు శ్రీ మహాగణపతి పూజకు అంకితమైన అత్యంత పవిత్రమైన దినం. "సంకట" అంటే కష్టాలు, సమస్యలు అని అర్థం. "హర" అంటే తొలగించేవాడు అని అర్థం. కాబట్టి సంకటహర చతుర్థి అంటే కష్టాలను తొలగించే చతుర్థి అని భావం. ప్రతి నెల వచ్చే సంకటహర చతుర్థి రోజున భగవాన్ గణేశుడు భూలోకానికి వచ్చి తన భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చి, వారి జీవితాల నుంచి సకల విఘ్నాలను తొలగిస్తారని నమ్మకం.​

గణాధిప సంకష్టి చతుర్థి - కార్తీక మాసం

సంవత్సరంలో పన్నెండు సంకటహర చతుర్థులు వస్తాయి. ప్రతి మాసం వేరే పేరుతో, వేరే గణపతి రూపంలో, వేరే పీఠంతో పూజించబడుతుంది. కార్తీక మాసం (మార్గశిర మాసం అమావాస్యాంత పంచాంగం ప్రకారం) కృష్ణ పక్ష చతుర్థిని గణాధిప సంకష్టి చతుర్థి అంటారు. "గణాధిప" అంటే గణాల అధిపతి, నాయకుడు అని అర్థం. ఈ రోజు గణాధిప మహాగణపతి రూపంలో శ్రీ గణేశుడిని పూజిస్తారు. చంద్ర పీఠం ఈ రోజు పూజకు సంబంధించినది.​

అంగారక సంకష్టి చతుర్థి - విశేష ప్రాముఖ్యత

సంకటహర చతుర్థి మంగళవారం (అంగారక వారం) వస్తే దానికి ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉంది. దీనిని అంగారక సంకష్టి చతుర్థి, అంగారకి చతుర్థి లేదా అంగారిక అంటారు. మంగళవారం శ్రీ గణేశుడికి అత్యంత ప్రియమైన వారం కాబట్టి, ఈ రోజు సంకటహర చతుర్థి వస్తే అది అత్యంత పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. అంగారక సంకష్టి చతుర్థి రోజు ఉపవాసం ఉండి పూజించడం వల్ల అన్ని సంకష్టి చతుర్థుల కంటే వేల రెట్లు ఎక్కువ పుణ్యం లభిస్తుంది.​

పన్నెండు మాసాల సంకష్టి చతుర్థులు - పన్నెండు గణపతి రూపాలు

సంవత్సరంలో వచ్చే పన్నెండు సంకష్టి చతుర్థులు, ప్రతి ఒక్కటి వేరే పేరుతో, వేరే గణపతి స్వరూపంతో పూజించబడుతుంది:​

1. చైత్ర మాసం - విఘ్నహర్త గణపతి (విఘ్నాలను తొలగించేవాడు)
2. వైశాఖ మాసం - ఋద్ధి సిద్ధి గణపతి (సంపద మరియు సామర్థ్యాలను ఇచ్చేవాడు)
3. జ్యేష్ఠ మాసం - బుద్ధి విధాత గణపతి (జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేవాడు)
4. ఆషాఢ మాసం - లంబోదర గణపతి (పెద్ద కడుపు ఉన్నవాడు)
5. శ్రావణ మాసం - తరుణ గణపతి (యువ గణపతి)
6. భాద్రపద మాసం - మహాగణపతి (సర్వోన్నత గణపతి)
7. ఆశ్వయుజ మాసం - ఉచ్చిష్ట గణపతి (తాంత్రిక రూపం)
8. కార్తీక మాసం - గణాధిప గణపతి (గణాల అధిపతి)
9. మార్గశిర మాసం - క్షిప్ర ప్రసాద గణపతి (త్వరగా ఆశీస్సులు ఇచ్చేవాడు)
10. పుష్య మాసం - షడక్షర గణపతి (ఆరు అక్షరాల మంత్రంతో పూజించబడేవాడు)
11. మాఘ మాసం - లలితా గణపతి (స్త్రీ శక్తితో కూడిన గణపతి)
12. ఫాల్గుణ మాసం - ద్వాదశ గణపతి (పన్నెండవ రూపం)

ప్రతి మాసం ఆ నెలకు సంబంధించిన గణపతి స్వరూపాన్ని పూజించడం వల్ల ప్రత్యేక ఫలితాలు లభిస్తాయి.​

సంకష్టి చతుర్థి పురాణ కథ - చంద్రుడు మరియు గణేశుడు

హిందూ పురాణాల ప్రకారం సంకష్టి చతుర్థి యొక్క కథ చంద్రుడు మరియు శ్రీ మహాగణపతికు సంబంధించినది. ఒకసారి గణేశుడి భక్తుడు అతనికి పెద్ద మొత్తంలో మోదకాలు (తీపి పదార్థాలు) సమర్పించాడు. గణేశుడు అవన్నీ తిని తన కడుపు పూర్తిగా నిండిపోయింది. తన వాహనం ముష్కిక (ఎలుక)పై ఇంటికి తిరిగి వెళ్తుండగా, ముష్కిక జారి పడింది. దీనితో గణేశుడు పడిపోయి, అతని కడుపు పగిలింది.​

ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన చంద్రుడు గణేశుడిని చూసి నవ్వాడు. ఇది చూసి గణేశుడు చాలా కోపంగా చంద్రుడికి శాపం ఇచ్చాడు - "నువ్వు నన్ను చూసి నవ్వావు, కాబట్టి నీ కాంతి నశిస్తుంది. ఎవరైనా నిన్ను చూస్తే వారికి తప్పుడు నిందలు, అపవాదాలు వస్తాయి." ఈ శాపం వల్ల చంద్రుడు తన కాంతిని కోల్పోయాడు.​

చంద్రుడు గణేశుని వద్దకు వెళ్లి క్షమాపణ కోరాడు. గణేశుడు దయ చూపించి "కృష్ణ పక్ష చతుర్థి తిథి రోజున నన్ను పూజించే వారికి సకల సంకటాలు తొలగుతాయి. ఆ రోజు చంద్రుడిని చూసి పూజించే వారికి నా అనుగ్రహం లభిస్తుంది" అని వరం ఇచ్చాడు. అప్పటి నుంచి సంకష్టి చతుర్థి రోజున చంద్రోదయ సమయంలో చంద్రుడికి అర్ఘ్యం సమర్పించడం తప్పనిసరి అయ్యింది. శివుడు తన కుమారుడు గణేశుడు నొప్పిని తగ్గించడానికి అతని నుదుటిపై చంద్రుని (అర్ధ చంద్రుడు) ఉంచాడు. అప్పటి నుంచి గణేశుడికి "సంకట హర" (సంకటాలను తొలగించేవాడు) అనే పేరు వచ్చింది.​

సంకష్టి చతుర్థి ప్రాముఖ్యత

సంకష్టి చతుర్థి విఘ్నరాజ గణపతి పూజకు అత్యంత పవిత్రమైన రోజు. గణేశుడు సకల విఘ్నాలను, అడ్డంకులను తొలగించి, బుద్ధి, జ్ఞానం, సంపద, విజయం ప్రసాదించే దేవుడు. ఏ శుభ కార్యం చేసినా ముందుగా గణేశుడిని పూజించడం సంప్రదాయం. శివుడు తన కుమారుడు గణేశుడిని విష్ణువు, లక్ష్మీదేవి, శివుడు, పార్వతీదేవి మినహా అన్ని దేవతల కంటే ఉన్నతంగా ప్రకటించాడు.​

సంకష్టి చతుర్థి రోజున శ్రద్ధ, భక్తితో గణేశుడిని పూజించి, ఉపవాసం ఉండి, చంద్రోదయ సమయంలో చంద్రుడికి అర్ఘ్యం సమర్పించడం వల్ల జీవితంలోని సకల సమస్యలు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, ఆరోగ్య సమస్యలు, కుటుంబ కలహాలు, వ్యాపార నష్టాలు, విద్యా అవరోధాలు తొలగిపోతాయి. ఈ వ్రతం ఆచరించే వారికి గణేశుడు అభీష్ట సిద్ధి ప్రసాదిస్తారు.​

పూజా విధానం - సంపూర్ణ మార్గదర్శకం

ప్రాతః స్నానం:
ఉదయం బ్రహ్మ మహూర్తంలో లేవాలి. పవిత్ర స్నానం చేయాలి. స్నానం చేసిన తర్వాత శుభ్రమైన వస్త్రాలు (పసుపు రంగు వస్త్రాలు శుభప్రదం) ధరించాలి.​

పూజా గది శుద్ధి:
ఇల్లు మరియు పూజా గది శుద్ధి చేయాలి. చెక్క పలకపై లేదా పూజా వేదిపై పసుపు వస్త్రం పరచాలి.​

గణేశ విగ్రహ ప్రతిష్ఠ:
గణాధిప గణపతి విగ్రహం లేదా సాధారణ గణేశ విగ్రహం ప్రతిష్ఠించాలి. విగ్రహాన్ని పసుపు పువ్వుల మాలలతో అలంకరించాలి. పసుపు వస్త్రం, యజ్ఞోపవీతం (పూణూలు), కిరీటం ధరించాలి.​

నెయ్యి దీపం:
నెయ్యితో దీపం వెలిగించాలి. ధూపం, దీపం చూపాలి.​

దుర్వా దళాలు:
దుర్వా గడ్డి (గరికలు) గణపతికి అత్యంత ప్రియమైనది. 21 దుర్వా దళాలు తప్పకుండా సమర్పించాలి. దుర్వా దళాలు లేకుండా గణేశ పూజ అసంపూర్ణం.​

మోదకాలు:
గణేశుడికి అత్యంత ఇష్టమైన నైవేద్యం మోదకాలు. ఐదు లడ్డూలు లేదా మోదకాలు తప్పకుండా సమర్పించాలి.​

సాత్విక నైవేద్యం:
కుట్టు పూరీ, ఆలూ సబ్జీ, పండ్లు, పొడి పండ్లు, పాల పదార్థాలు నైవేద్యంగా ఇవ్వాలి. అన్ని నైవేద్యాలు సాత్విక పదార్థాలుగా ఉండాలి.​

గణేశ మంత్రాలు:
వైదిక మంత్రాలతో గణేశుడిని ఆవాహన చేయాలి. ఈ మంత్రాలు జపించాలి:​

• "ఓం శ్రీ గణేశాయ నమః"
• "ఓం గం గణపతయే నమః"
• "ఓం వక్రతుండాయ నమః"
• "ఓం ఏకదంతాయ నమః"
• "ఓం గణాధిపాయ నమః"

గణపతి అథర్వశీర్షం:
చంద్రోదయానికి ముందు గణపతి అథర్వశీర్షం పఠించాలి. ఇది అత్యంత శక్తివంతమైన స్తోత్రం. గణేశుడి ఆశీస్సులను ఆహ్వానిస్తుంది.​

సంకష్టి వ్రత కథ:
సంకష్టి చతుర్థి వ్రత కథ పఠించాలి లేదా వినాలి. కథ వినకుండా వ్రతం సంపూర్ణం కాదు.​

గణేశ ఆరతి:
పూజ పూర్తయిన తర్వాత గణేశ ఆరతి చేయాలి. "జై గణేశ జై గణేశ దేవా" పాట పాడాలి.​

చంద్రోదయ పూజ:
చంద్రుడు ఉదయించిన తర్వాత ముందుగా చంద్రుడికి అర్ఘ్యం సమర్పించాలి. రెండు అరచేతులలో నీరు తీసుకొని చంద్రుడి వైపు చూస్తూ "ఓం చంద్రాయ నమః" అని చెప్పుకుంటూ అర్ఘ్యం ఇవ్వాలి. ఈ చంద్ర పూజ లేకుండా సంకష్టి వ్రతం అసంపూర్ణం.​

ఉపవాసం విరమణ:
చంద్రుడికి అర్ఘ్యం సమర్పించిన తర్వాత మాత్రమే ఉపవాసం విరమించాలి. ముందుగా ప్రసాదం తీసుకొని తర్వాత సాత్విక భోజనం చేయాలి.​

ఉపవాస నియమాలు

సంకష్టి చతుర్థి రోజున ఉపవాసం సూర్యోదయం నుంచి చంద్రోదయం వరకు ఉంటుంది:​

నిర్జల వ్రతం: కొంత మంది నీరు కూడా తాగకుండా పూర్తి ఉపవాసం ఉంటారు. ఇది అత్యంత కఠినమైన కానీ అత్యంత పుణ్యప్రదమైన వ్రతం.​

ఫల ఆహారం: చాలామంది పండ్లు, పాలు తీసుకుంటారు. సాత్విక ఆహారం మాత్రమే తీసుకోవాలి.​

వర్జించాల్సినవి: బియ్యం, గోధుమలు, అన్ని ధాన్య పదార్థాలు తినకూడదు. మాంసం, మద్యం, ఉల్లి, వెల్లుల్లి పూర్తిగా వర్జించాలి. క్రోధం, అబద్ధాలు, చెడు ఆలోచనలు ఉండకూడదు.​

చేయవలసినవి: రోజంతా గణేశుడిని స్మరించాలి. మనస్సును పవిత్రంగా, శాంతంగా ఉంచాలి. భజనలు, కీర్తనలు చేయాలి.​

సిద్ధయోగంలో పూజ:
గణాధిప సంకష్టి చతుర్థి తరచుగా సిద్ధయోగంలో వస్తుంది. సిద్ధయోగంలో చేసిన పూజ, కార్యాలు తప్పకుండా సఫలమవుతాయి. ఈ శుభ యోగంలో గణేశుడిని పూజించడం వల్ల అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి, సకల కష్టాలు తొలగుతాయి.​

సంకష్టి చతుర్థి ప్రయోజనాలు

సంకష్టి చతుర్థి వ్రతం ఆచరించడం వల్ల అనేక ప్రయోజనాలు లభిస్తాయి:​

ఆధ్యాత్మిక లాభాలు:

• విఘ్నాలు (అడ్డంకులు) పూర్తిగా తొలగిపోతాయి
• ప్రతికూల కర్మలు నశిస్తాయి
• గణేశుడి దివ్య ఆశీస్సులు లభిస్తాయి
• ఆధ్యాత్మిక ప్రగతి, భక్తి పెరుగుతాయి
• మనస్సులో శాంతి, స్పష్టత కలుగుతుంది

భౌతిక లాభాలు:

• సంపద, శ్రేయస్సు జీవితంలోకి వస్తాయి
• ఆర్థిక స్థిరత్వం, వృద్ధి కలుగుతుంది
• వ్యాపారం, ఉద్యోగంలో విజయం సాధిస్తారు
• కుటుంబంలో సుఖ సంతోషాలు పెరుగుతాయి
• వ్యక్తిగత అభివృద్ధి కలుగుతుంది
• చదువులో మెరుగైన ఫలితాలు వస్తాయి
• బుద్ధి, జ్ఞానం పెరుగుతాయి
• కోరికలు నెరవేరుతాయి

ఆరోగ్య లాభాలు:

• శారీరక ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది
• మానసిక శాంతి, ఆత్మ విశ్వాసం పెరుగుతాయి
• ఒత్తిడి, ఆందోళనలు తగ్గుతాయి

ముఖ్య నియమాలు మరియు సూచనలు

సంకష్టి చతుర్థి సంపూర్ణ ఫలితాల కోసం ఈ నియమాలు పాటించాలి:​

• బ్రహ్మ మహూర్తంలో లేచి స్నానం చేయాలి
• పసుపు వస్త్రాలు ధరించడం శుభప్రదం
• గణేశుడికి పసుపు పువ్వులు, పసుపు వస్త్రం సమర్పించాలి
• దుర్వా దళాలు తప్పనిసరి
• మోదకాలు లేదా లడ్డూలు నైవేద్యంగా ఇవ్వాలి
• గణపతి అథర్వశీర్షం పఠించాలి
• వ్రత కథ వినకుండా వ్రతం సంపూర్ణం కాదు
• చంద్రోదయ సమయంలో చంద్రుడికి అర్ఘ్యం తప్పనిసరి
• చంద్రుడికి అర్ఘ్యం సమర్పించిన తర్వాత మాత్రమే ఉపవాసం విరమించాలి
• సాత్విక ఆహారం మాత్రమే తీసుకోవాలి
• ధాన్య పదార్థాలు, మాంసం, మద్యం వర్జించాలి
• శ్రద్ధ, భక్తి, విశ్వాసంతో వ్రతం ఆచరించాలి

ముగింపు ఆశీస్సులు

సంకష్టి చతుర్థి ప్రతి మాసం వచ్చే విఘ్నరాజ గణపతి పూజా పర్వదినం. ఈ రోజు శ్రద్ధ, భక్తితో గణాధిప మహాగణపతిని పూజించి, ఉపవాసం ఉండి, చంద్రోదయ సమయంలో చంద్రుడికి అర్ఘ్యం సమర్పించడం వల్ల జీవితంలోని సకల సంకటాలు, విఘ్నాలు తొలగిపోతాయి. అంగారక సంకష్టి చతుర్థి రోజు ఈ వ్రతం ఆచరించడం వల్ల ప్రత్యేక ఫలితాలు లభిస్తాయి. పన్నెండు మాసాల పాటు పన్నెండు వేర్వేరు గణపతి స్వరూపాలను పూజించడం వల్ల సమస్త కోరికలు నెరవేరుతాయి, సంపద సమృద్ధి, జ్ఞానం, విజయం, శాంతి, ఆరోగ్యం అన్నీ లభిస్తాయి. సిద్ధయోగంలో గణాధిప సంకష్టి చతుర్థి పూజ చేయడం వల్ల కోటీశ్వరుడు కావచ్చు, సకల శుభాలు సిద్ధిస్తాయి. గణాధిప మహాగణపతి అందరికీ విఘ్న నివారణ, బుద్ధి వృద్ధి, సంపద సమృద్ధి, అభీష్ట సిద్ధి ప్రసాదించుగాక!​