బలి ప్రతిపద 2026

బలి ప్రతిపద: దాన గుణానికి పట్టం కట్టిన రోజు

బలి ప్రతిపద కార్తీక మాసం శుక్ల పక్ష పాడ్యమి నాడు, అంటే దీపావళి అమావాస్య తర్వాతి రోజు వస్తుంది. వామనుడి చేత పాతాళానికి పంపబడిన బలి చక్రవర్తి ఏడాదికి ఒకసారి భూలోకానికి వచ్చి తన ప్రజలను చూసుకునే రోజుగా దీనిని జరుపుకుంటారు. తెలుగు నాట ఇదే రోజు నుండి పవిత్రమైన కార్తీక మాసం మొదలవుతుంది.

బలి చక్రవర్తి, వామనుడి కథ

ప్రహ్లాదుడి మనుమడైన బలి చక్రవర్తి గొప్ప దానశీలి, ధర్మపరుడైన రాజు. తన పరాక్రమంతో మూడు లోకాలనూ జయించాడు. దేవతల కోరిక మేరకు శ్రీమహావిష్ణువు వామనుడిగా అవతరించి, బలి చేస్తున్న యాగానికి వెళ్ళి మూడు అడుగుల నేల దానం అడిగాడు. గురువు శుక్రాచార్యుడు వారించినా, ఇచ్చిన మాట తప్పని బలి దానానికి సిద్ధపడ్డాడు. వామనుడు త్రివిక్రముడిగా పెరిగి ఒక అడుగుతో భూమిని, రెండో అడుగుతో ఆకాశాన్ని కొలిచి, మూడో అడుగు ఎక్కడ పెట్టాలని అడిగాడు. బలి వినయంతో తన తలను చూపించాడు. ఆ భక్తికి, త్యాగానికి మెచ్చిన స్వామి అతడిని సుతల లోకానికి అధిపతిని చేసి, ఏడాదికి ఒక రోజు తన ప్రజల వద్దకు వచ్చే వరం ఇచ్చాడని పురాణ కథనం.

ఎక్కడ, ఎలా జరుపుకుంటారు

బలి పాడ్యమిని మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, ఉత్తర భారతదేశం వంటి ప్రాంతాల్లో పెద్ద పండుగగా జరుపుకుంటారు; ఉత్తరాదిలో ఇదే రోజు గోవర్ధన పూజ, అన్నకూటం కూడా చేస్తారు. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఈ రోజును ప్రధానంగా కార్తీక మాస ప్రారంభంగా భావిస్తారు. కొన్ని కుటుంబాలు బలి చక్రవర్తిని స్మరించి ఇలా పూజిస్తాయి:

• తెల్లవారుజామునే లేచి నదీ స్నానం లేదా ఇంట్లో తలంటు స్నానం చేసి కార్తీక స్నానాలు ప్రారంభించడం.
• ఇంటి ముందు ముగ్గు వేసి, బలి చక్రవర్తి, వింధ్యావళి దంపతుల రూపాన్ని ముగ్గుతో గానీ, చిత్రంతో గానీ పూజించడం.
• వామన మూర్తిని, శ్రీమహావిష్ణువును పూజించి పాయసం, పిండివంటలు నైవేద్యం పెట్టడం.
• సాయంత్రం ఇంటి ముందు, తులసి కోట వద్ద దీపాలు వెలిగించడం; కార్తీక దీపారాధన ఇక్కడి నుండే మొదలవుతుంది.
• పేదలకు అన్నదానం, వస్త్రదానం చేయడం.

ఈ పండుగ ప్రాముఖ్యత

బలి కథ దానగుణానికి, ఇచ్చిన మాటకు కట్టుబడే నిజాయితీకి ప్రతీక. అహంకారాన్ని వదిలి సర్వస్వాన్ని భగవంతుడికి అర్పిస్తే ఆయనే మనకు రక్షకుడవుతాడని ఈ కథ చెబుతుంది. బలి పాలనలో ప్రజలు సుఖంగా ఉండేవారని, అందుకే ఆయన రాకను ఆనందంగా స్వాగతిస్తారని పెద్దలు చెబుతారు. దీపావళి వెలుగుల తర్వాత వచ్చే ఈ రోజు, కార్తీక మాసపు నియమాలకు, దీపారాధనకు మంచి శుభారంభం.

బలి చక్రవర్తి వంటి ఉదార హృదయం, వామనుడి అనుగ్రహం అందరికీ కలగాలని కోరుకుందాం.